अष्टम मण्डल

सूक्त 52: चौथा वालखिल्य: आयु और तुरीय आदित्य

ऋषि: आयुः काण्वः · देवता: इन्द्रः · छन्द: प्रगाथः - (विषमा बृहती, समा सतोबृहती)

10 श्लोक · 52 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

चौथा वालखिल्य: आयु और तुरीय आदित्य

आयु काण्व प्रगाथ छन्द में चौथा वालखिल्य सूक्त गाते हैं। जैसे इन्द्र ने विवस्वान मनु, त्रित, आयु, पृषध्र, मेध्य और मातरिश्वा के साथ सोम पिया, वैसे अब भी प्रसन्न हों। इन्द्र ही स्तुतियों को धारण करते हैं और उन्होंने साहस से सोम पिया; उन्हीं के लिए विष्णु ने मित्र के धर्मों के अनुसार तीन पग रखे। गायक उन्हें वैसे पुकारते हैं जैसे ग्वाले अच्छी दुधारू गाय को। जो दाता है, वही हमारा पिता है, महान और उग्र। इन्द्र कभी असावधान नहीं होते, दोनों जन्मों की रक्षा करते हैं; ऋषि उन्हें तुरीय आदित्य कहते हैं, जिनका बल द्युलोक में अमृत बनकर स्थित है। दूध मिला उज्ज्वल सोम उन्हें प्रसन्न करता है।

52.1

यथा॒ मनौ॒ विव॑स्वति॒ सोमं॑ श॒क्रापि॑बः सु॒तम् ।
यथा॑ त्रि॒ते छन्द॑ इन्द्र॒ जुजो॑षस्या॒यौ मा॑दयसे॒ सचा॑

yathā manau vivasvati somaṃ śakrāpibaḥ sutam |
yathā trite chanda indra jujoṣasyāyau mādayase sacā

52.2

पृष॑ध्रे॒ मेध्ये॑ मात॒रिश्व॒नीन्द्र॑ सुवा॒ने अम॑न्दथाः ।
यथा॒ सोमं॒ दश॑शिप्रे॒ दशो॑ण्ये॒ स्यूम॑रश्मा॒वृजू॑नसि

pṛṣadhre medhye mātariśvanīndra suvāne amandathāḥ |
yathā somaṃ daśaśipre daśoṇye syūmaraśmāvṛjūnasi

52.3

य उ॒क्था केव॑ला द॒धे यः सोमं॑ धृषि॒तापि॑बत् ।
यस्मै॒ विष्णु॒स्त्रीणि॑ प॒दा वि॑चक्र॒म उप॑ मि॒त्रस्य॒ धर्म॑भिः

ya ukthā kevalā dadhe yaḥ somaṃ dhṛṣitāpibat |
yasmai viṣṇustrīṇi padā vicakrama upa mitrasya dharmabhiḥ

52.4

यस्य॒ त्वमि॑न्द्र॒ स्तोमे॑षु चा॒कनो॒ वाजे॑ वाजिञ्छतक्रतो ।
तं त्वा॑ व॒यं सु॒दुघा॑मिव गो॒दुहो॑ जुहू॒मसि॑ श्रव॒स्यव॑ः

yasya tvamindra stomeṣu cākano vāje vājiñchatakrato |
taṃ tvā vayaṃ sudughāmiva goduho juhūmasi śravasyavaḥ

52.5

यो नो॑ दा॒ता स न॑ः पि॒ता म॒हाँ उ॒ग्र ई॑शान॒कृत् ।
अया॑मन्नु॒ग्रो म॒घवा॑ पुरू॒वसु॒र्गोरश्व॑स्य॒ प्र दा॑तु नः

yo no dātā sa naḥ pitā mahām̐ ugra īśānakṛt |
ayāmannugro maghavā purūvasurgoraśvasya pra dātu naḥ

52.6

यस्मै॒ त्वं व॑सो दा॒नाय॒ मंह॑से॒ स रा॒यस्पोष॑मिन्वति ।
व॒सू॒यवो॒ वसु॑पतिं श॒तक्र॑तुं॒ स्तोमै॒रिन्द्रं॑ हवामहे

yasmai tvaṃ vaso dānāya maṃhase sa rāyaspoṣaminvati |
vasūyavo vasupatiṃ śatakratuṃ stomairindraṃ havāmahe

52.7

क॒दा च॒न प्र यु॑च्छस्यु॒भे नि पा॑सि॒ जन्म॑नी ।
तुरी॑यादित्य॒ हव॑नं त इन्द्रि॒यमा त॑स्थाव॒मृतं॑ दि॒वि

kadā cana pra yucchasyubhe ni pāsi janmanī |
turīyāditya havanaṃ ta indriyamā tasthāvamṛtaṃ divi

52.8

यस्मै॒ त्वं म॑घवन्निन्द्र गिर्वण॒ः शिक्षो॒ शिक्ष॑सि दा॒शुषे॑ ।
अ॒स्माकं॒ गिर॑ उ॒त सु॑ष्टु॒तिं व॑सो कण्व॒वच्छृ॑णुधी॒ हव॑म्

yasmai tvaṃ maghavannindra girvaṇaḥ śikṣo śikṣasi dāśuṣe |
asmākaṃ gira uta suṣṭutiṃ vaso kaṇvavacchṛṇudhī havam

52.9

अस्ता॑वि॒ मन्म॑ पू॒र्व्यं ब्रह्मेन्द्रा॑य वोचत ।
पू॒र्वीरृ॒तस्य॑ बृह॒तीर॑नूषत स्तो॒तुर्मे॒धा अ॑सृक्षत

astāvi manma pūrvyaṃ brahmendrāya vocata |
pūrvīrṛtasya bṛhatīranūṣata stoturmedhā asṛkṣata

52.10

समिन्द्रो॒ रायो॑ बृह॒तीर॑धूनुत॒ सं क्षो॒णी समु॒ सूर्य॑म् ।
सं शु॒क्रास॒ः शुच॑य॒ः सं गवा॑शिर॒ः सोमा॒ इन्द्र॑ममन्दिषुः

samindro rāyo bṛhatīradhūnuta saṃ kṣoṇī samu sūryam |
saṃ śukrāsaḥ śucayaḥ saṃ gavāśiraḥ somā indramamandiṣuḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)