अष्टम मण्डल

सूक्त 51: तीसरा वालखिल्य: ऋषियों संग इन्द्र का सोमपान

ऋषि: श्रुष्टिगुः काण्वः · देवता: इन्द्रः · छन्द: प्रगाथः

10 श्लोक · 51 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

तीसरा वालखिल्य: ऋषियों संग इन्द्र का सोमपान

श्रुष्टिगु काण्व प्रगाथ छन्द में तीसरा वालखिल्य सूक्त गाते हैं। जैसे इन्द्र ने सांवरणि मनु, नीपातिथि, मेध्यातिथि, पुष्टिगु और श्रुष्टिगु के साथ सोम पिया, वैसे अब भी पिएँ। जब प्रस्कण्व बूढ़े होकर गिरे पड़े थे, तब पार्षद्वाण ने उन्हें उठाया; इन्द्र की रक्षा पाकर ऋषि ने हजारों गौएँ जीतीं, दस्यु के लिए भेड़िया बने। सात सिर वाला अर्क उन्हें परम पद पर गाया गया। इन्द्र दाता को कभी नहीं थकाते; उनका दान बढ़ता ही जाता है। उन्होंने क्रिवि और शुष्ण को भेदा, और जब द्युलोक को थामकर फैलाया, तब पार्थिव जगत जन्मा। हर आर्य और हर धनी दास रुशम के द्वारा इन्द्र तक धन पहुँचाता है।

51.1

यथा॒ मनौ॒ सांव॑रणौ॒ सोम॑मि॒न्द्रापि॑बः सु॒तम् ।
नीपा॑तिथौ मघव॒न्मेध्या॑तिथौ॒ पुष्टि॑गौ॒ श्रुष्टि॑गौ॒ सचा॑

yathā manau sāṃvaraṇau somamindrāpibaḥ sutam |
nīpātithau maghavanmedhyātithau puṣṭigau śruṣṭigau sacā

51.2

पा॒र्ष॒द्वा॒णः प्रस्क॑ण्वं॒ सम॑सादय॒च्छया॑नं॒ जिव्रि॒मुद्धि॑तम् ।
स॒हस्रा॑ण्यसिषास॒द्गवा॒मृषि॒स्त्वोतो॒ दस्य॑वे॒ वृक॑ः

pārṣadvāṇaḥ praskaṇvaṃ samasādayacchayānaṃ jivrimuddhitam |
sahasrāṇyasiṣāsadgavāmṛṣistvoto dasyave vṛkaḥ

51.3

य उ॒क्थेभि॒र्न वि॒न्धते॑ चि॒किद्य ऋ॑षि॒चोद॑नः ।
इन्द्रं॒ तमच्छा॑ वद॒ नव्य॑स्या म॒त्यरि॑ष्यन्तं॒ न भोज॑से

ya ukthebhirna vindhate cikidya ṛṣicodanaḥ |
indraṃ tamacchā vada navyasyā matyariṣyantaṃ na bhojase

51.4

यस्मा॑ अ॒र्कं स॒प्तशी॑र्षाणमानृ॒चुस्त्रि॒धातु॑मुत्त॒मे प॒दे ।
स त्वि१॒॑मा विश्वा॒ भुव॑नानि चिक्रद॒दादिज्ज॑निष्ट॒ पौंस्य॑म्

yasmā arkaṃ saptaśīrṣāṇamānṛcustridhātumuttame pade |
sa tvimā viśvā bhuvanāni cikradadādijjaniṣṭa pauṃsyam

51.5

यो नो॑ दा॒ता वसू॑ना॒मिन्द्रं॒ तं हू॑महे व॒यम् ।
वि॒द्मा ह्य॑स्य सुम॒तिं नवी॑यसीं ग॒मेम॒ गोम॑ति व्र॒जे

yo no dātā vasūnāmindraṃ taṃ hūmahe vayam |
vidmā hyasya sumatiṃ navīyasīṃ gamema gomati vraje

51.6

यस्मै॒ त्वं व॑सो दा॒नाय॒ शिक्ष॑सि॒ स रा॒यस्पोष॑मश्नुते ।
तं त्वा॑ व॒यं म॑घवन्निन्द्र गिर्वणः सु॒ताव॑न्तो हवामहे

yasmai tvaṃ vaso dānāya śikṣasi sa rāyaspoṣamaśnute |
taṃ tvā vayaṃ maghavannindra girvaṇaḥ sutāvanto havāmahe

51.7

क॒दा च॒न स्त॒रीर॑सि॒ नेन्द्र॑ सश्चसि दा॒शुषे॑ ।
उपो॒पेन्नु म॑घव॒न्भूय॒ इन्नु ते॒ दानं॑ दे॒वस्य॑ पृच्यते

kadā cana starīrasi nendra saścasi dāśuṣe |
upopennu maghavanbhūya innu te dānaṃ devasya pṛcyate

51.8

प्र यो न॑न॒क्षे अ॒भ्योज॑सा॒ क्रिविं॑ व॒धैः शुष्णं॑ निघो॒षय॑न् ।
य॒देदस्त॑म्भीत्प्र॒थय॑न्न॒मूं दिव॒मादिज्ज॑निष्ट॒ पार्थि॑वः

pra yo nanakṣe abhyojasā kriviṃ vadhaiḥ śuṣṇaṃ nighoṣayan |
yadedastambhītprathayannamūṃ divamādijjaniṣṭa pārthivaḥ

51.9

यस्या॒यं विश्व॒ आर्यो॒ दास॑ः शेवधि॒पा अ॒रिः ।
ति॒रश्चि॑द॒र्ये रुश॑मे॒ परी॑रवि॒ तुभ्येत्सो अ॑ज्यते र॒यिः

yasyāyaṃ viśva āryo dāsaḥ śevadhipā ariḥ |
tiraścidarye ruśame parīravi tubhyetso ajyate rayiḥ

51.10

तु॒र॒ण्यवो॒ मधु॑मन्तं घृत॒श्चुतं॒ विप्रा॑सो अ॒र्कमा॑नृचुः ।
अ॒स्मे र॒यिः प॑प्रथे॒ वृष्ण्यं॒ शवो॒ऽस्मे सु॑वा॒नास॒ इन्द॑वः

turaṇyavo madhumantaṃ ghṛtaścutaṃ viprāso arkamānṛcuḥ |
asme rayiḥ paprathe vṛṣṇyaṃ śavo'sme suvānāsa indavaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)