अष्टम मण्डल

सूक्त 50: दूसरा वालखिल्य: पुष्टिगु की स्तुति

ऋषि: पुष्टिगुः काण्वः · देवता: इन्द्रः · छन्द: प्रगाथः (विषमा बृहती, समा सतोबृहती )

10 श्लोक · 50 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

दूसरा वालखिल्य: पुष्टिगु की स्तुति

दूसरा वालखिल्य सूक्त, पुष्टिगु काण्व का, प्रगाथ छन्द में, पिछले सूक्त के ढाँचे पर ही चलता है। इन्द्र प्रसिद्ध और उदार हैं, सोम निचोड़ने और स्तुति करने वाले को चाहा हुआ धन हजारों में देते हैं। उनके अस्त्र सौ सेनाओं जैसे हैं; बूँदों से प्रसन्न होकर वे उदार यजमानों के लिए पर्वत की तरह पोषण से भर उठते हैं। उनसे कहा गया है कि हरि घोड़े जोतकर दूर या पास से, पृथ्वी या द्युलोक से आएँ। उन्हीं घोड़ों से उन्होंने मनु के लिए दस्यु को चुप किया। ऋषि वैसी सहायता माँगते हैं जैसी एतश, वश और मेध के यज्ञ में कण्व को मिली।

50.1

प्र सु श्रु॒तं सु॒राध॑स॒मर्चा॑ श॒क्रम॒भिष्ट॑ये ।
यः सु॑न्व॒ते स्तु॑व॒ते काम्यं॒ वसु॑ स॒हस्रे॑णेव॒ मंह॑ते

pra su śrutaṃ surādhasamarcā śakramabhiṣṭaye |
yaḥ sunvate stuvate kāmyaṃ vasu sahasreṇeva maṃhate

50.2

श॒तानी॑का हे॒तयो॑ अस्य दु॒ष्टरा॒ इन्द्र॑स्य स॒मिषो॑ म॒हीः ।
गि॒रिर्न भु॒ज्मा म॒घव॑त्सु पिन्वते॒ यदीं॑ सु॒ता अम॑न्दिषुः

śatānīkā hetayo asya duṣṭarā indrasya samiṣo mahīḥ |
girirna bhujmā maghavatsu pinvate yadīṃ sutā amandiṣuḥ

50.3

यदीं॑ सु॒तास॒ इन्द॑वो॒ऽभि प्रि॒यमम॑न्दिषुः ।
आपो॒ न धा॑यि॒ सव॑नं म॒ आ व॑सो॒ दुघा॑ इ॒वोप॑ दा॒शुषे॑

yadīṃ sutāsa indavo'bhi priyamamandiṣuḥ |
āpo na dhāyi savanaṃ ma ā vaso dughā ivopa dāśuṣe

50.4

अ॒ने॒हसं॑ वो॒ हव॑मानमू॒तये॒ मध्व॑ः क्षरन्ति धी॒तय॑ः ।
आ त्वा॑ वसो॒ हव॑मानास॒ इन्द॑व॒ उप॑ स्तो॒त्रेषु॑ दधिरे

anehasaṃ vo havamānamūtaye madhvaḥ kṣaranti dhītayaḥ |
ā tvā vaso havamānāsa indava upa stotreṣu dadhire

50.5

आ न॒ः सोमे॑ स्वध्व॒र इ॑या॒नो अत्यो॒ न तो॑शते ।
यं ते॑ स्वदाव॒न्स्वद॑न्ति गू॒र्तय॑ः पौ॒रे छ॑न्दयसे॒ हव॑म्

ā naḥ some svadhvara iyāno atyo na tośate |
yaṃ te svadāvansvadanti gūrtayaḥ paure chandayase havam

50.6

प्र वी॒रमु॒ग्रं विवि॑चिं धन॒स्पृतं॒ विभू॑तिं॒ राध॑सो म॒हः ।
उ॒द्रीव॑ वज्रिन्नव॒तो व॑सुत्व॒ना सदा॑ पीपेथ दा॒शुषे॑

pra vīramugraṃ viviciṃ dhanaspṛtaṃ vibhūtiṃ rādhaso mahaḥ |
udrīva vajrinnavato vasutvanā sadā pīpetha dāśuṣe

50.7

यद्ध॑ नू॒नं प॑रा॒वति॒ यद्वा॑ पृथि॒व्यां दि॒वि ।
यु॒जा॒न इ॑न्द्र॒ हरि॑भिर्महेमत ऋ॒ष्व ऋ॒ष्वेभि॒रा ग॑हि

yaddha nūnaṃ parāvati yadvā pṛthivyāṃ divi |
yujāna indra haribhirmahemata ṛṣva ṛṣvebhirā gahi

50.8

र॒थि॒रासो॒ हर॑यो॒ ये ते॑ अ॒स्रिध॒ ओजो॒ वात॑स्य॒ पिप्र॑ति ।
येभि॒र्नि दस्युं॒ मनु॑षो नि॒घोष॑यो॒ येभि॒ः स्व॑ः प॒रीय॑से

rathirāso harayo ye te asridha ojo vātasya piprati |
yebhirni dasyuṃ manuṣo nighoṣayo yebhiḥ svaḥ parīyase

50.9

ए॒ताव॑तस्ते वसो वि॒द्याम॑ शूर॒ नव्य॑सः ।
यथा॒ प्राव॒ एत॑शं॒ कृत्व्ये॒ धने॒ यथा॒ वशं॒ दश॑व्रजे

etāvataste vaso vidyāma śūra navyasaḥ |
yathā prāva etaśaṃ kṛtvye dhane yathā vaśaṃ daśavraje

50.10

यथा॒ कण्वे॑ मघव॒न्मेधे॑ अध्व॒रे दी॒र्घनी॑थे॒ दमू॑नसि ।
यथा॒ गोश॑र्ये॒ असि॑षासो अद्रिवो॒ मयि॑ गो॒त्रं ह॑रि॒श्रिय॑म्

yathā kaṇve maghavanmedhe adhvare dīrghanīthe damūnasi |
yathā gośarye asiṣāso adrivo mayi gotraṃ hariśriyam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)