अष्टम मण्डल

सूक्त 49: पहला वालखिल्य: प्रस्कण्व की इन्द्र स्तुति

ऋषि: प्रस्कण्वः काण्वः · देवता: इन्द्रः · छन्द: प्रगाथः - विषमा बृहती, समा सतोबृहती

10 श्लोक · 49 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

पहला वालखिल्य: प्रस्कण्व की इन्द्र स्तुति

यहाँ से वालखिल्य आरम्भ होता है, आठवें मण्डल के उनचास से उनसठ तक के ग्यारह परिशिष्ट सूक्त। प्रस्कण्व काण्व प्रगाथ छन्द में इन्द्र की स्तुति करते हैं। इन्द्र गायकों को मानो हजारों में देते हैं; सौ पंक्तियों वाली सेना की तरह साहस से बढ़ते हैं और दाता के लिए वृत्रों को मारते हैं। उनके दान पर्वत से उतरती धाराओं की तरह बहते हैं। उनसे विनती है कि वायु जैसे तेज हरि घोड़ों के साथ, जहाँ भी हों, शीघ्र आएँ। ऋषि वैसी ही सहायता माँगते हैं जैसी मेध्यातिथि, नीपातिथि, कण्व, त्रसदस्यु, पक्थ, दशव्रज, गोशर्य और ऋजिश्वा को मिली, गौओं और सोने के साथ।

49.1

अ॒भि प्र व॑ः सु॒राध॑स॒मिन्द्र॑मर्च॒ यथा॑ वि॒दे ।
यो ज॑रि॒तृभ्यो॑ म॒घवा॑ पुरू॒वसु॑ः स॒हस्रे॑णेव॒ शिक्ष॑ति

abhi pra vaḥ surādhasamindramarca yathā vide |
yo jaritṛbhyo maghavā purūvasuḥ sahasreṇeva śikṣati

49.2

श॒तानी॑केव॒ प्र जि॑गाति धृष्णु॒या हन्ति॑ वृ॒त्राणि॑ दा॒शुषे॑ ।
गि॒रेरि॑व॒ प्र रसा॑ अस्य पिन्विरे॒ दत्रा॑णि पुरु॒भोज॑सः

śatānīkeva pra jigāti dhṛṣṇuyā hanti vṛtrāṇi dāśuṣe |
gireriva pra rasā asya pinvire datrāṇi purubhojasaḥ

49.3

आ त्वा॑ सु॒तास॒ इन्द॑वो॒ मदा॒ य इ॑न्द्र गिर्वणः ।
आपो॒ न व॑ज्रि॒न्नन्वो॒क्यं१॒॑ सर॑ः पृ॒णन्ति॑ शूर॒ राध॑से

ā tvā sutāsa indavo madā ya indra girvaṇaḥ |
āpo na vajrinnanvokyaṃ saraḥ pṛṇanti śūra rādhase

49.4

अ॒ने॒हसं॑ प्र॒तर॑णं वि॒वक्ष॑णं॒ मध्व॒ः स्वादि॑ष्ठमीं पिब ।
आ यथा॑ मन्दसा॒नः कि॒रासि॑ न॒ः प्र क्षु॒द्रेव॒ त्मना॑ धृ॒षत्

anehasaṃ prataraṇaṃ vivakṣaṇaṃ madhvaḥ svādiṣṭhamīṃ piba |
ā yathā mandasānaḥ kirāsi naḥ pra kṣudreva tmanā dhṛṣat

49.5

आ न॒ः स्तोम॒मुप॑ द्र॒वद्धि॑या॒नो अश्वो॒ न सोतृ॑भिः ।
यं ते॑ स्वधावन्स्व॒दय॑न्ति धे॒नव॒ इन्द्र॒ कण्वे॑षु रा॒तय॑ः

ā naḥ stomamupa dravaddhiyāno aśvo na sotṛbhiḥ |
yaṃ te svadhāvansvadayanti dhenava indra kaṇveṣu rātayaḥ

49.6

उ॒ग्रं न वी॒रं नम॒सोप॑ सेदिम॒ विभू॑ति॒मक्षि॑तावसुम् ।
उ॒द्रीव॑ वज्रिन्नव॒तो न सि॑ञ्च॒ते क्षर॑न्तीन्द्र धी॒तय॑ः

ugraṃ na vīraṃ namasopa sedima vibhūtimakṣitāvasum |
udrīva vajrinnavato na siñcate kṣarantīndra dhītayaḥ

49.7

यद्ध॑ नू॒नं यद्वा॑ य॒ज्ञे यद्वा॑ पृथि॒व्यामधि॑ ।
अतो॑ नो य॒ज्ञमा॒शुभि॑र्महेमत उ॒ग्र उ॒ग्रेभि॒रा ग॑हि

yaddha nūnaṃ yadvā yajñe yadvā pṛthivyāmadhi |
ato no yajñamāśubhirmahemata ugra ugrebhirā gahi

49.8

अ॒जि॒रासो॒ हर॑यो॒ ये त॑ आ॒शवो॒ वाता॑ इव प्रस॒क्षिण॑ः ।
येभि॒रप॑त्यं॒ मनु॑षः प॒रीय॑से॒ येभि॒र्विश्वं॒ स्व॑र्दृ॒शे

ajirāso harayo ye ta āśavo vātā iva prasakṣiṇaḥ |
yebhirapatyaṃ manuṣaḥ parīyase yebhirviśvaṃ svardṛśe

49.9

ए॒ताव॑तस्त ईमह॒ इन्द्र॑ सु॒म्नस्य॒ गोम॑तः ।
यथा॒ प्रावो॑ मघव॒न्मेध्या॑तिथिं॒ यथा॒ नीपा॑तिथिं॒ धने॑

etāvatasta īmaha indra sumnasya gomataḥ |
yathā prāvo maghavanmedhyātithiṃ yathā nīpātithiṃ dhane

49.10

यथा॒ कण्वे॑ मघवन्त्र॒सद॑स्यवि॒ यथा॑ प॒क्थे दश॑व्रजे ।
यथा॒ गोश॑र्ये॒ अस॑नोरृ॒जिश्व॒नीन्द्र॒ गोम॒द्धिर॑ण्यवत्

yathā kaṇve maghavantrasadasyavi yathā pakthe daśavraje |
yathā gośarye asanorṛjiśvanīndra gomaddhiraṇyavat

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)