अष्टम मण्डल

सूक्त 48: हमने सोम पिया, अमर हुए

ऋषि: प्रगाथो घौरः काण्वः · देवता: सोमः · छन्द: त्रिष्टुप्, ५ जगती

15 श्लोक · 48 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

हमने सोम पिया, अमर हुए

प्रगाथ घौर काण्व सोम की स्तुति करते हैं। तीसरा मन्त्र वेद के प्रसिद्धतम मन्त्रों में है: हमने सोम पिया, हम अमर हो गए, हम प्रकाश तक पहुँचे, हमने देवों को पाया; अब शत्रुता हमारा क्या करेगी, मनुष्य का द्वेष क्या करेगा? पीने पर सोम हृदय के लिए वैसा ही सुखद हो जैसे पिता पुत्र के लिए, जैसे मित्र मित्र के लिए, और हमारी आयु वैसे बढ़ाए जैसे सूर्य दिनों को बढ़ाता है। सोम शरीर के रक्षक बनकर हर अंग में बसते हैं। रोग भाग गए। न नींद हम पर राज करे, न व्यर्थ बकवाद।

48.1

स्वा॒दोर॑भक्षि॒ वय॑सः सुमे॒धाः स्वा॒ध्यो॑ वरिवो॒वित्त॑रस्य ।
विश्वे॒ यं दे॒वा उ॒त मर्त्या॑सो॒ मधु॑ ब्रु॒वन्तो॑ अ॒भि सं॒चर॑न्ति

svādorabhakṣi vayasaḥ sumedhāḥ svādhyo varivovittarasya |
viśve yaṃ devā uta martyāso madhu bruvanto abhi saṃcaranti

48.2

अ॒न्तश्च॒ प्रागा॒ अदि॑तिर्भवास्यवया॒ता हर॑सो॒ दैव्य॑स्य ।
इन्द॒विन्द्र॑स्य स॒ख्यं जु॑षा॒णः श्रौष्टी॑व॒ धुर॒मनु॑ रा॒य ऋ॑ध्याः

antaśca prāgā aditirbhavāsyavayātā haraso daivyasya |
indavindrasya sakhyaṃ juṣāṇaḥ śrauṣṭīva dhuramanu rāya ṛdhyāḥ

48.3

अपा॑म॒ सोम॑म॒मृता॑ अभू॒माग॑न्म॒ ज्योति॒रवि॑दाम दे॒वान् ।
किं नू॒नम॒स्मान्कृ॑णव॒दरा॑ति॒ः किमु॑ धू॒र्तिर॑मृत॒ मर्त्य॑स्य

apāma somamamṛtā abhūmāganma jyotiravidāma devān |
kiṃ nūnamasmānkṛṇavadarātiḥ kimu dhūrtiramṛta martyasya

48.4

शं नो॑ भव हृ॒द आ पी॒त इ॑न्दो पि॒तेव॑ सोम सू॒नवे॑ सु॒शेव॑ः ।
सखे॑व॒ सख्य॑ उरुशंस॒ धीर॒ः प्र ण॒ आयु॑र्जी॒वसे॑ सोम तारीः

śaṃ no bhava hṛda ā pīta indo piteva soma sūnave suśevaḥ |
sakheva sakhya uruśaṃsa dhīraḥ pra ṇa āyurjīvase soma tārīḥ

48.5

इ॒मे मा॑ पी॒ता य॒शस॑ उरु॒ष्यवो॒ रथं॒ न गाव॒ः सम॑नाह॒ पर्व॑सु ।
ते मा॑ रक्षन्तु वि॒स्रस॑श्च॒रित्रा॑दु॒त मा॒ स्रामा॑द्यवय॒न्त्विन्द॑वः

ime mā pītā yaśasa uruṣyavo rathaṃ na gāvaḥ samanāha parvasu |
te mā rakṣantu visrasaścaritrāduta mā srāmādyavayantvindavaḥ

48.6

अ॒ग्निं न मा॑ मथि॒तं सं दि॑दीप॒ः प्र च॑क्षय कृणु॒हि वस्य॑सो नः ।
अथा॒ हि ते॒ मद॒ आ सो॑म॒ मन्ये॑ रे॒वाँ इ॑व॒ प्र च॑रा पु॒ष्टिमच्छ॑

agniṃ na mā mathitaṃ saṃ didīpaḥ pra cakṣaya kṛṇuhi vasyaso naḥ |
athā hi te mada ā soma manye revām̐ iva pra carā puṣṭimaccha

48.7

इ॒षि॒रेण॑ ते॒ मन॑सा सु॒तस्य॑ भक्षी॒महि॒ पित्र्य॑स्येव रा॒यः ।
सोम॑ राज॒न्प्र ण॒ आयूं॑षि तारी॒रहा॑नीव॒ सूर्यो॑ वास॒राणि॑

iṣireṇa te manasā sutasya bhakṣīmahi pitryasyeva rāyaḥ |
soma rājanpra ṇa āyūṃṣi tārīrahānīva sūryo vāsarāṇi

48.8

सोम॑ राजन्मृ॒ळया॑ नः स्व॒स्ति तव॑ स्मसि व्र॒त्या॒३॒॑स्तस्य॑ विद्धि ।
अल॑र्ति॒ दक्ष॑ उ॒त म॒न्युरि॑न्दो॒ मा नो॑ अ॒र्यो अ॑नुका॒मं परा॑ दाः

soma rājanmṛḻayā naḥ svasti tava smasi vratyāstasya viddhi |
alarti dakṣa uta manyurindo mā no aryo anukāmaṃ parā dāḥ

48.9

त्वं हि न॑स्त॒न्व॑ः सोम गो॒पा गात्रे॑गात्रे निष॒सत्था॑ नृ॒चक्षा॑ः ।
यत्ते॑ व॒यं प्र॑मि॒नाम॑ व्र॒तानि॒ स नो॑ मृळ सुष॒खा दे॑व॒ वस्य॑ः

tvaṃ hi nastanvaḥ soma gopā gātregātre niṣasatthā nṛcakṣāḥ |
yatte vayaṃ pramināma vratāni sa no mṛḻa suṣakhā deva vasyaḥ

48.10

ऋ॒दू॒दरे॑ण॒ सख्या॑ सचेय॒ यो मा॒ न रिष्ये॑द्धर्यश्व पी॒तः ।
अ॒यं यः सोमो॒ न्यधा॑य्य॒स्मे तस्मा॒ इन्द्रं॑ प्र॒तिर॑मे॒म्यायु॑ः

ṛdūdareṇa sakhyā saceya yo mā na riṣyeddharyaśva pītaḥ |
ayaṃ yaḥ somo nyadhāyyasme tasmā indraṃ pratiramemyāyuḥ

48.11

अप॒ त्या अ॑स्थु॒रनि॑रा॒ अमी॑वा॒ निर॑त्रस॒न्तमि॑षीची॒रभै॑षुः ।
आ सोमो॑ अ॒स्माँ अ॑रुह॒द्विहा॑या॒ अग॑न्म॒ यत्र॑ प्रति॒रन्त॒ आयु॑ः

apa tyā asthuranirā amīvā niratrasantamiṣīcīrabhaiṣuḥ |
ā somo asmām̐ aruhadvihāyā aganma yatra pratiranta āyuḥ

48.12

यो न॒ इन्दु॑ः पितरो हृ॒त्सु पी॒तोऽम॑र्त्यो॒ मर्त्याँ॑ आवि॒वेश॑ ।
तस्मै॒ सोमा॑य ह॒विषा॑ विधेम मृळी॒के अ॑स्य सुम॒तौ स्या॑म

yo na induḥ pitaro hṛtsu pīto'martyo martyām̐ āviveśa |
tasmai somāya haviṣā vidhema mṛḻīke asya sumatau syāma

48.13

त्वं सो॑म पि॒तृभि॑ः संविदा॒नोऽनु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आ त॑तन्थ ।
तस्मै॑ त इन्दो ह॒विषा॑ विधेम व॒यं स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम्

tvaṃ soma pitṛbhiḥ saṃvidāno'nu dyāvāpṛthivī ā tatantha |
tasmai ta indo haviṣā vidhema vayaṃ syāma patayo rayīṇām

48.14

त्राता॑रो देवा॒ अधि॑ वोचता नो॒ मा नो॑ नि॒द्रा ई॑शत॒ मोत जल्पि॑ः ।
व॒यं सोम॑स्य वि॒श्वह॑ प्रि॒यास॑ः सु॒वीरा॑सो वि॒दथ॒मा व॑देम

trātāro devā adhi vocatā no mā no nidrā īśata mota jalpiḥ |
vayaṃ somasya viśvaha priyāsaḥ suvīrāso vidathamā vadema

48.15

त्वं न॑ः सोम वि॒श्वतो॑ वयो॒धास्त्वं स्व॒र्विदा वि॑शा नृ॒चक्षा॑ः ।
त्वं न॑ इन्द ऊ॒तिभि॑ः स॒जोषा॑ः पा॒हि प॒श्चाता॑दु॒त वा॑ पु॒रस्ता॑त्

tvaṃ naḥ soma viśvato vayodhāstvaṃ svarvidā viśā nṛcakṣāḥ |
tvaṃ na inda ūtibhiḥ sajoṣāḥ pāhi paścātāduta vā purastāt

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)