अष्टम मण्डल

सूक्त 39: दूत अग्नि; अन्य सब नष्ट हों

ऋषि: नाभाकः काण्वः · देवता: अग्निः · छन्द: महापङ्क्तिः

10 श्लोक · 39 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

दूत अग्नि; अन्य सब नष्ट हों

नाभाक काण्व महापंक्ति छन्द में अग्नि की स्तुति करते हैं और हर मन्त्र इस टेक पर समाप्त होता है: 'नभन्तामन्यके समे', वे सब अन्य नष्ट हो जाएँ। अग्नि ज्ञानी दूत बनकर दोनों सभाओं के बीच चलते हैं। ऋषि अपने विचार घी की तरह अग्नि के मुख में अर्पित करते हैं। अग्नि देवों और मनुष्यों का छिपा हुआ जानते हैं, धन देते हैं और द्वार खोलते हैं। वे सब नदियों में बसे हैं, सात मानव कुलों और दस्युहन्ता मान्धाता से जुड़े हैं। वे तीन त्रिविध यज्ञ-स्थानों में रहते हैं और तैंतीस देवों को यज्ञ में लाते हैं।

39.1

अ॒ग्निम॑स्तोष्यृ॒ग्मिय॑म॒ग्निमी॒ळा य॒जध्यै॑ ।
अ॒ग्निर्दे॒वाँ अ॑नक्तु न उ॒भे हि वि॒दथे॑ क॒विर॒न्तश्चर॑ति दू॒त्यं१॒॑ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

agnimastoṣyṛgmiyamagnimīḻā yajadhyai |
agnirdevām̐ anaktu na ubhe hi vidathe kavirantaścarati dūtyaṃ nabhantāmanyake same

39.2

न्य॑ग्ने॒ नव्य॑सा॒ वच॑स्त॒नूषु॒ शंस॑मेषाम् ।
न्यरा॑ती॒ ररा॑व्णां॒ विश्वा॑ अ॒र्यो अरा॑तीरि॒तो यु॑च्छन्त्वा॒मुरो॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

nyagne navyasā vacastanūṣu śaṃsameṣām |
nyarātī rarāvṇāṃ viśvā aryo arātīrito yucchantvāmuro nabhantāmanyake same

39.3

अग्ने॒ मन्मा॑नि॒ तुभ्यं॒ कं घृ॒तं न जु॑ह्व आ॒सनि॑ ।
स दे॒वेषु॒ प्र चि॑किद्धि॒ त्वं ह्यसि॑ पू॒र्व्यः शि॒वो दू॒तो वि॒वस्व॑तो॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

agne manmāni tubhyaṃ kaṃ ghṛtaṃ na juhva āsani |
sa deveṣu pra cikiddhi tvaṃ hyasi pūrvyaḥ śivo dūto vivasvato nabhantāmanyake same

39.4

तत्त॑द॒ग्निर्वयो॑ दधे॒ यथा॑यथा कृप॒ण्यति॑ ।
ऊ॒र्जाहु॑ति॒र्वसू॑नां॒ शं च॒ योश्च॒ मयो॑ दधे॒ विश्व॑स्यै दे॒वहू॑त्यै॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

tattadagnirvayo dadhe yathāyathā kṛpaṇyati |
ūrjāhutirvasūnāṃ śaṃ ca yośca mayo dadhe viśvasyai devahūtyai nabhantāmanyake same

39.5

स चि॑केत॒ सही॑यसा॒ग्निश्चि॒त्रेण॒ कर्म॑णा ।
स होता॒ शश्व॑तीनां॒ दक्षि॑णाभिर॒भीवृ॑त इ॒नोति॑ च प्रती॒व्यं१॒॑ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

sa ciketa sahīyasāgniścitreṇa karmaṇā |
sa hotā śaśvatīnāṃ dakṣiṇābhirabhīvṛta inoti ca pratīvyaṃ nabhantāmanyake same

39.6

अ॒ग्निर्जा॒ता दे॒वाना॑म॒ग्निर्वे॑द॒ मर्ता॑नामपी॒च्य॑म् ।
अ॒ग्निः स द्र॑विणो॒दा अ॒ग्निर्द्वारा॒ व्यू॑र्णुते॒ स्वा॑हुतो॒ नवी॑यसा॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

agnirjātā devānāmagnirveda martānāmapīcyam |
agniḥ sa draviṇodā agnirdvārā vyūrṇute svāhuto navīyasā nabhantāmanyake same

39.7

अ॒ग्निर्दे॒वेषु॒ संव॑सु॒ः स वि॒क्षु य॒ज्ञिया॒स्वा ।
स मु॒दा काव्या॑ पु॒रु विश्वं॒ भूमे॑व पुष्यति दे॒वो दे॒वेषु॑ य॒ज्ञियो॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

agnirdeveṣu saṃvasuḥ sa vikṣu yajñiyāsvā |
sa mudā kāvyā puru viśvaṃ bhūmeva puṣyati devo deveṣu yajñiyo nabhantāmanyake same

39.8

यो अ॒ग्निः स॒प्तमा॑नुषः श्रि॒तो विश्वे॑षु॒ सिन्धु॑षु ।
तमाग॑न्म त्रिप॒स्त्यं म॑न्धा॒तुर्द॑स्यु॒हन्त॑मम॒ग्निं य॒ज्ञेषु॑ पू॒र्व्यं नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

yo agniḥ saptamānuṣaḥ śrito viśveṣu sindhuṣu |
tamāganma tripastyaṃ mandhāturdasyuhantamamagniṃ yajñeṣu pūrvyaṃ nabhantāmanyake same

39.9

अ॒ग्निस्त्रीणि॑ त्रि॒धातू॒न्या क्षे॑ति वि॒दथा॑ क॒विः ।
स त्रीँरे॑काद॒शाँ इ॒ह यक्ष॑च्च पि॒प्रय॑च्च नो॒ विप्रो॑ दू॒तः परि॑ष्कृतो॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

agnistrīṇi tridhātūnyā kṣeti vidathā kaviḥ |
sa trīm̐rekādaśām̐ iha yakṣacca piprayacca no vipro dūtaḥ pariṣkṛto nabhantāmanyake same

39.10

त्वं नो॑ अग्न आ॒युषु॒ त्वं दे॒वेषु॑ पूर्व्य॒ वस्व॒ एक॑ इरज्यसि ।
त्वामाप॑ः परि॒स्रुत॒ः परि॑ यन्ति॒ स्वसे॑तवो॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

tvaṃ no agna āyuṣu tvaṃ deveṣu pūrvya vasva eka irajyasi |
tvāmāpaḥ parisrutaḥ pari yanti svasetavo nabhantāmanyake same

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)