अष्टम मण्डल

सूक्त 40: इन्द्र और अग्नि शुष्ण के अण्डे तोड़ते हैं

ऋषि: नाभाकः काण्वः · देवता: इन्द्राग्नी · छन्द: महापङ्क्तिः, २ शक्वरी, १२ त्रिष्टुप्

12 श्लोक · 40 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र और अग्नि शुष्ण के अण्डे तोड़ते हैं

नाभाक काण्व इन्द्र और अग्नि को पुकारते हैं और 'वे सब अन्य नष्ट हों' की टेक बनाए रखते हैं। जैसे वायु के आगे अग्नि वन को झुका देता है, वैसे ही ऋषि उनकी सहायता से दृढ़ शत्रुओं को झुकाना चाहते हैं। वे गायक से कहते हैं कि नभाक की तरह इनकी अर्चना करो। इन्द्र ने सात तलों और तिरछे मुहाने वाला समुद्र खोला। प्रार्थना है कि पुरानी बेल की तरह दास का बल काट डालो और उसका संचित धन हमें बाँटो। इन्द्र शुष्ण के अण्डे फोड़ते हैं और प्रकाशमय जल जीतते हैं। अन्तिम मन्त्र में यह नई स्तुति पितरों, मान्धाता और अंगिरसों की भाँति रची गई; त्रिविध शरण दो।

40.1

इन्द्रा॑ग्नी यु॒वं सु न॒ः सह॑न्ता॒ दास॑थो र॒यिम् ।
येन॑ दृ॒ळ्हा स॒मत्स्वा वी॒ळु चि॑त्साहिषी॒मह्य॒ग्निर्वने॑व॒ वात॒ इन्नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

indrāgnī yuvaṃ su naḥ sahantā dāsatho rayim |
yena dṛḻhā samatsvā vīḻu citsāhiṣīmahyagnirvaneva vāta innabhantāmanyake same

40.2

न॒हि वां॑ व॒व्रया॑म॒हेऽथेन्द्र॒मिद्य॑जामहे॒ शवि॑ष्ठं नृ॒णां नर॑म् ।
स न॑ः क॒दा चि॒दर्व॑ता॒ गम॒दा वाज॑सातये॒ गम॒दा मे॒धसा॑तये॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

nahi vāṃ vavrayāmahe'thendramidyajāmahe śaviṣṭhaṃ nṛṇāṃ naram |
sa naḥ kadā cidarvatā gamadā vājasātaye gamadā medhasātaye nabhantāmanyake same

40.3

ता हि मध्यं॒ भरा॑णामिन्द्रा॒ग्नी अ॑धिक्षि॒तः ।
ता उ॑ कवित्व॒ना क॒वी पृ॒च्छ्यमा॑ना सखीय॒ते सं धी॒तम॑श्नुतं नरा॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

tā hi madhyaṃ bharāṇāmindrāgnī adhikṣitaḥ |
tā u kavitvanā kavī pṛcchyamānā sakhīyate saṃ dhītamaśnutaṃ narā nabhantāmanyake same

40.4

अ॒भ्य॑र्च नभाक॒वदि॑न्द्रा॒ग्नी य॒जसा॑ गि॒रा ।
ययो॒र्विश्व॑मि॒दं जग॑दि॒यं द्यौः पृ॑थि॒वी म॒ह्यु१॒॑पस्थे॑ बिभृ॒तो वसु॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

abhyarca nabhākavadindrāgnī yajasā girā |
yayorviśvamidaṃ jagadiyaṃ dyauḥ pṛthivī mahyupasthe bibhṛto vasu nabhantāmanyake same

40.5

प्र ब्रह्मा॑णि नभाक॒वदि॑न्द्रा॒ग्निभ्या॑मिरज्यत ।
या स॒प्तबु॑ध्नमर्ण॒वं जि॒ह्मबा॑रमपोर्णु॒त इन्द्र॒ ईशा॑न॒ ओज॑सा॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

pra brahmāṇi nabhākavadindrāgnibhyāmirajyata |
yā saptabudhnamarṇavaṃ jihmabāramaporṇuta indra īśāna ojasā nabhantāmanyake same

40.6

अपि॑ वृश्च पुराण॒वद्व्र॒तते॑रिव गुष्पि॒तमोजो॑ दा॒सस्य॑ दम्भय ।
व॒यं तद॑स्य॒ सम्भृ॑तं॒ वस्विन्द्रे॑ण॒ वि भ॑जेमहि॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

api vṛśca purāṇavadvratateriva guṣpitamojo dāsasya dambhaya |
vayaṃ tadasya sambhṛtaṃ vasvindreṇa vi bhajemahi nabhantāmanyake same

40.7

यदि॑न्द्रा॒ग्नी जना॑ इ॒मे वि॒ह्वय॑न्ते॒ तना॑ गि॒रा ।
अ॒स्माके॑भि॒र्नृभि॑र्व॒यं सा॑स॒ह्याम॑ पृतन्य॒तो व॑नु॒याम॑ वनुष्य॒तो नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

yadindrāgnī janā ime vihvayante tanā girā |
asmākebhirnṛbhirvayaṃ sāsahyāma pṛtanyato vanuyāma vanuṣyato nabhantāmanyake same

40.8

या नु श्वे॒ताव॒वो दि॒व उ॒च्चरा॑त॒ उप॒ द्युभि॑ः ।
इ॒न्द्रा॒ग्न्योरनु॑ व्र॒तमुहा॑ना यन्ति॒ सिन्ध॑वो॒ यान्सीं॑ ब॒न्धादमु॑ञ्चतां॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

yā nu śvetāvavo diva uccarāta upa dyubhiḥ |
indrāgnyoranu vratamuhānā yanti sindhavo yānsīṃ bandhādamuñcatāṃ nabhantāmanyake same

40.9

पू॒र्वीष्ट॑ इ॒न्द्रोप॑मातयः पू॒र्वीरु॒त प्रश॑स्तय॒ः सूनो॑ हि॒न्वस्य॑ हरिवः ।
वस्वो॑ वी॒रस्या॒पृचो॒ या नु साध॑न्त नो॒ धियो॒ नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

pūrvīṣṭa indropamātayaḥ pūrvīruta praśastayaḥ sūno hinvasya harivaḥ |
vasvo vīrasyāpṛco yā nu sādhanta no dhiyo nabhantāmanyake same

40.10

तं शि॑शीता सुवृ॒क्तिभि॑स्त्वे॒षं सत्वा॑नमृ॒ग्मिय॑म् ।
उ॒तो नु चि॒द्य ओज॑सा॒ शुष्ण॑स्या॒ण्डानि॒ भेद॑ति॒ जेष॒त्स्व॑र्वतीर॒पो नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

taṃ śiśītā suvṛktibhistveṣaṃ satvānamṛgmiyam |
uto nu cidya ojasā śuṣṇasyāṇḍāni bhedati jeṣatsvarvatīrapo nabhantāmanyake same

40.11

तं शि॑शीता स्वध्व॒रं स॒त्यं सत्वा॑नमृ॒त्विय॑म् ।
उ॒तो नु चि॒द्य ओह॑त आ॒ण्डा शुष्ण॑स्य॒ भेद॒त्यजै॒ः स्व॑र्वतीर॒पो नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे

taṃ śiśītā svadhvaraṃ satyaṃ satvānamṛtviyam |
uto nu cidya ohata āṇḍā śuṣṇasya bhedatyajaiḥ svarvatīrapo nabhantāmanyake same

40.12

ए॒वेन्द्रा॒ग्निभ्यां॑ पितृ॒वन्नवी॑यो मन्धातृ॒वद॑ङ्गिर॒स्वद॑वाचि ।
त्रि॒धातु॑ना॒ शर्म॑णा पातम॒स्मान्व॒यं स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णाम्

evendrāgnibhyāṃ pitṛvannavīyo mandhātṛvadaṅgirasvadavāci |
tridhātunā śarmaṇā pātamasmānvayaṃ syāma patayo rayīṇām

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)