अष्टम मण्डल

सूक्त 21: बन्धुहीन इन्द्र युद्ध में बन्धुता खोजते हैं

ऋषि: सोभरिः काण्वः · देवता: इन्द्रः, १७-१८ चित्रः · छन्द: प्रगाथः

18 श्लोक · 21 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

बन्धुहीन इन्द्र युद्ध में बन्धुता खोजते हैं

कण्ववंशी सोभरि कहते हैं: हे इन्द्र, हम बन्धुहीनों ने तुम्हें, जो बन्धुओं वाले हो, थाम लिया है; अपने सब रूपों के साथ पान को आओ। हम तुम्हारी रक्षा में नए हैं; पहले तुम्हें न जानते थे, अब तुम्हारी मित्रता और दान जानते हैं। इन्द्र जन्म से ही बिना प्रतिद्वन्द्वी, बिना स्वामी और बिना बन्धु हैं; वे बन्धुता केवल युद्ध से चाहते हैं। वे धनी को मित्र नहीं बनाते, और सुरा से फूले लोग उनकी निन्दा करते हैं। अन्त में सरस्वती तट के राजा चित्र की दानस्तुति है, जो वर्षा की भाँति सहस्रों देता है।

21.1

व॒यमु॒ त्वाम॑पूर्व्य स्थू॒रं न कच्चि॒द्भर॑न्तोऽव॒स्यव॑ः ।
वाजे॑ चि॒त्रं ह॑वामहे

vayamu tvāmapūrvya sthūraṃ na kaccidbharanto'vasyavaḥ |
vāje citraṃ havāmahe

21.2

उप॑ त्वा॒ कर्म॑न्नू॒तये॒ स नो॒ युवो॒ग्रश्च॑क्राम॒ यो धृ॒षत् ।
त्वामिद्ध्य॑वि॒तारं॑ ववृ॒महे॒ सखा॑य इन्द्र सान॒सिम्

upa tvā karmannūtaye sa no yuvograścakrāma yo dhṛṣat |
tvāmiddhyavitāraṃ vavṛmahe sakhāya indra sānasim

21.3

आ या॑ही॒म इन्द॒वोऽश्व॑पते॒ गोप॑त॒ उर्व॑रापते ।
सोमं॑ सोमपते पिब

ā yāhīma indavo'śvapate gopata urvarāpate |
somaṃ somapate piba

21.4

व॒यं हि त्वा॒ बन्धु॑मन्तमब॒न्धवो॒ विप्रा॑स इन्द्र येमि॒म ।
या ते॒ धामा॑नि वृषभ॒ तेभि॒रा ग॑हि॒ विश्वे॑भि॒ः सोम॑पीतये

vayaṃ hi tvā bandhumantamabandhavo viprāsa indra yemima |
yā te dhāmāni vṛṣabha tebhirā gahi viśvebhiḥ somapītaye

21.5

सीद॑न्तस्ते॒ वयो॑ यथा॒ गोश्री॑ते॒ मधौ॑ मदि॒रे वि॒वक्ष॑णे ।
अ॒भि त्वामि॑न्द्र नोनुमः

sīdantaste vayo yathā gośrīte madhau madire vivakṣaṇe |
abhi tvāmindra nonumaḥ

21.6

अच्छा॑ च त्वै॒ना नम॑सा॒ वदा॑मसि॒ किं मुहु॑श्चि॒द्वि दी॑धयः ।
सन्ति॒ कामा॑सो हरिवो द॒दिष्ट्वं स्मो व॒यं सन्ति॑ नो॒ धिय॑ः

acchā ca tvainā namasā vadāmasi kiṃ muhuścidvi dīdhayaḥ |
santi kāmāso harivo dadiṣṭvaṃ smo vayaṃ santi no dhiyaḥ

21.7

नूत्ना॒ इदि॑न्द्र ते व॒यमू॒ती अ॑भूम न॒हि नू ते॑ अद्रिवः ।
वि॒द्मा पु॒रा परी॑णसः

nūtnā idindra te vayamūtī abhūma nahi nū te adrivaḥ |
vidmā purā parīṇasaḥ

21.8

वि॒द्मा स॑खि॒त्वमु॒त शू॑र भो॒ज्य१॒॑मा ते॒ ता व॑ज्रिन्नीमहे ।
उ॒तो स॑मस्मि॒न्ना शि॑शीहि नो वसो॒ वाजे॑ सुशिप्र॒ गोम॑ति

vidmā sakhitvamuta śūra bhojyamā te tā vajrinnīmahe |
uto samasminnā śiśīhi no vaso vāje suśipra gomati

21.9

यो न॑ इ॒दमि॑दं पु॒रा प्र वस्य॑ आनि॒नाय॒ तमु॑ वः स्तुषे ।
सखा॑य॒ इन्द्र॑मू॒तये॑

yo na idamidaṃ purā pra vasya ānināya tamu vaḥ stuṣe |
sakhāya indramūtaye

21.10

हर्य॑श्वं॒ सत्प॑तिं चर्षणी॒सहं॒ स हि ष्मा॒ यो अम॑न्दत ।
आ तु न॒ः स व॑यति॒ गव्य॒मश्व्यं॑ स्तो॒तृभ्यो॑ म॒घवा॑ श॒तम्

haryaśvaṃ satpatiṃ carṣaṇīsahaṃ sa hi ṣmā yo amandata |
ā tu naḥ sa vayati gavyamaśvyaṃ stotṛbhyo maghavā śatam

21.11

त्वया॑ ह स्विद्यु॒जा व॒यं प्रति॑ श्व॒सन्तं॑ वृषभ ब्रुवीमहि ।
सं॒स्थे जन॑स्य॒ गोम॑तः

tvayā ha svidyujā vayaṃ prati śvasantaṃ vṛṣabha bruvīmahi |
saṃsthe janasya gomataḥ

21.12

जये॑म का॒रे पु॑रुहूत का॒रिणो॒ऽभि ति॑ष्ठेम दू॒ढ्य॑ः ।
नृभि॑र्वृ॒त्रं ह॒न्याम॑ शूशु॒याम॒ चावे॑रिन्द्र॒ प्र णो॒ धिय॑ः

jayema kāre puruhūta kāriṇo'bhi tiṣṭhema dūḍhyaḥ |
nṛbhirvṛtraṃ hanyāma śūśuyāma cāverindra pra ṇo dhiyaḥ

21.13

अ॒भ्रा॒तृ॒व्यो अ॒ना त्वमना॑पिरिन्द्र ज॒नुषा॑ स॒नाद॑सि ।
यु॒धेदा॑पि॒त्वमि॑च्छसे

abhrātṛvyo anā tvamanāpirindra januṣā sanādasi |
yudhedāpitvamicchase

21.14

नकी॑ रे॒वन्तं॑ स॒ख्याय॑ विन्दसे॒ पीय॑न्ति ते सुरा॒श्व॑ः ।
य॒दा कृ॒णोषि॑ नद॒नुं समू॑ह॒स्यादित्पि॒तेव॑ हूयसे

nakī revantaṃ sakhyāya vindase pīyanti te surāśvaḥ |
yadā kṛṇoṣi nadanuṃ samūhasyāditpiteva hūyase

21.15

मा ते॑ अमा॒जुरो॑ यथा मू॒रास॑ इन्द्र स॒ख्ये त्वाव॑तः ।
नि ष॑दाम॒ सचा॑ सु॒ते

mā te amājuro yathā mūrāsa indra sakhye tvāvataḥ |
ni ṣadāma sacā sute

21.16

मा ते॑ गोदत्र॒ निर॑राम॒ राध॑स॒ इन्द्र॒ मा ते॑ गृहामहि ।
दृ॒ळ्हा चि॑द॒र्यः प्र मृ॑शा॒भ्या भ॑र॒ न ते॑ दा॒मान॑ आ॒दभे॑

mā te godatra nirarāma rādhasa indra mā te gṛhāmahi |
dṛḻhā cidaryaḥ pra mṛśābhyā bhara na te dāmāna ādabhe

21.17

इन्द्रो॑ वा॒ घेदिय॑न्म॒घं सर॑स्वती वा सु॒भगा॑ द॒दिर्वसु॑ ।
त्वं वा॑ चित्र दा॒शुषे॑

indro vā ghediyanmaghaṃ sarasvatī vā subhagā dadirvasu |
tvaṃ vā citra dāśuṣe

21.18

चित्र॒ इद्राजा॑ राज॒का इद॑न्य॒के य॒के सर॑स्वती॒मनु॑ ।
प॒र्जन्य॑ इव त॒तन॒द्धि वृ॒ष्ट्या स॒हस्र॑म॒युता॒ दद॑त्

citra idrājā rājakā idanyake yake sarasvatīmanu |
parjanya iva tatanaddhi vṛṣṭyā sahasramayutā dadat

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)