अष्टम मण्डल

सूक्त 19: सोभरि अतिथि अग्नि की स्तुति करते हैं

ऋषि: सोभरिः काण्वः · देवता: अग्निः, ३४-३५ आदित्याः, ३६-३७ त्रसदस्युः पौरुकुत्स्यः · छन्द: १-२६ प्रगाथः - विषमा ककुप्, समा सतोबृहती, २७ द्विपदा विराट्, २८-३३ प्रगाथः - समा ककुप्, विषमा सतोबृहती, ३४ उष्णिक्, ३५ सतोबृहती, ३६ ककप्, ३७ पङ्क्तिः

37 श्लोक · 19 में से 103

इस अध्याय में क्या होता है

सोभरि अतिथि अग्नि की स्तुति करते हैं

कण्ववंशी सोभरि अपने आप से कहते हैं कि अग्नि की स्तुति करो, उस अमर होता की जिसे देवों ने हवि ढोने के लिए नियुक्त किया। जो मनुष्य समिधा, आहुति, ज्ञान या नमस्कार से उनकी सेवा करता है, उसके अश्व वेगवान होते हैं और यश उज्ज्वल; देवों या मनुष्यों का किया कोई पाप उस तक नहीं पहुँचता। एक ऋचा भली प्रकार जानी जाती है: हे अग्नि, यदि तुम मनुष्य होते और मैं अमर, तो मैं तुम्हें कभी निन्दा या पाप के हवाले न करता। अन्त में दानस्तुति है: पुरुकुत्स के पुत्र त्रसदस्यु ने कवि को पचास युवतियाँ और उससे अधिक दिया।

19.1

तं गू॑र्धया॒ स्व॑र्णरं दे॒वासो॑ दे॒वम॑र॒तिं द॑धन्विरे ।
दे॒व॒त्रा ह॒व्यमोहि॑रे

taṃ gūrdhayā svarṇaraṃ devāso devamaratiṃ dadhanvire |
devatrā havyamohire

19.2

विभू॑तरातिं विप्र चि॒त्रशो॑चिषम॒ग्निमी॑ळिष्व य॒न्तुर॑म् ।
अ॒स्य मेध॑स्य सो॒म्यस्य॑ सोभरे॒ प्रेम॑ध्व॒राय॒ पूर्व्य॑म्

vibhūtarātiṃ vipra citraśociṣamagnimīḻiṣva yanturam |
asya medhasya somyasya sobhare premadhvarāya pūrvyam

19.3

यजि॑ष्ठं त्वा ववृमहे दे॒वं दे॑व॒त्रा होता॑र॒मम॑र्त्यम् ।
अ॒स्य य॒ज्ञस्य॑ सु॒क्रतु॑म्

yajiṣṭhaṃ tvā vavṛmahe devaṃ devatrā hotāramamartyam |
asya yajñasya sukratum

19.4

ऊ॒र्जो नपा॑तं सु॒भगं॑ सु॒दीदि॑तिम॒ग्निं श्रेष्ठ॑शोचिषम् ।
स नो॑ मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य॒ सो अ॒पामा सु॒म्नं य॑क्षते दि॒वि

ūrjo napātaṃ subhagaṃ sudīditimagniṃ śreṣṭhaśociṣam |
sa no mitrasya varuṇasya so apāmā sumnaṃ yakṣate divi

19.5

यः स॒मिधा॒ य आहु॑ती॒ यो वेदे॑न द॒दाश॒ मर्तो॑ अ॒ग्नये॑ ।
यो नम॑सा स्वध्व॒रः

yaḥ samidhā ya āhutī yo vedena dadāśa marto agnaye |
yo namasā svadhvaraḥ

19.6

तस्येदर्व॑न्तो रंहयन्त आ॒शव॒स्तस्य॑ द्यु॒म्नित॑मं॒ यश॑ः ।
न तमंहो॑ दे॒वकृ॑तं॒ कुत॑श्च॒न न मर्त्य॑कृतं नशत्

tasyedarvanto raṃhayanta āśavastasya dyumnitamaṃ yaśaḥ |
na tamaṃho devakṛtaṃ kutaścana na martyakṛtaṃ naśat

19.7

स्व॒ग्नयो॑ वो अ॒ग्निभि॒ः स्याम॑ सूनो सहस ऊर्जां पते ।
सु॒वीर॒स्त्वम॑स्म॒युः

svagnayo vo agnibhiḥ syāma sūno sahasa ūrjāṃ pate |
suvīrastvamasmayuḥ

19.8

प्र॒शंस॑मानो॒ अति॑थि॒र्न मि॒त्रियो॒ऽग्नी रथो॒ न वेद्य॑ः ।
त्वे क्षेमा॑सो॒ अपि॑ सन्ति सा॒धव॒स्त्वं राजा॑ रयी॒णाम्

praśaṃsamāno atithirna mitriyo'gnī ratho na vedyaḥ |
tve kṣemāso api santi sādhavastvaṃ rājā rayīṇām

19.9

सो अ॒द्धा दा॒श्व॑ध्व॒रोऽग्ने॒ मर्त॑ः सुभग॒ स प्र॒शंस्य॑ः ।
स धी॒भिर॑स्तु॒ सनि॑ता

so addhā dāśvadhvaro'gne martaḥ subhaga sa praśaṃsyaḥ |
sa dhībhirastu sanitā

19.10

यस्य॒ त्वमू॒र्ध्वो अ॑ध्व॒राय॒ तिष्ठ॑सि क्ष॒यद्वी॑र॒ः स सा॑धते ।
सो अर्व॑द्भि॒ः सनि॑ता॒ स वि॑प॒न्युभि॒ः स शूरै॒ः सनि॑ता कृ॒तम्

yasya tvamūrdhvo adhvarāya tiṣṭhasi kṣayadvīraḥ sa sādhate |
so arvadbhiḥ sanitā sa vipanyubhiḥ sa śūraiḥ sanitā kṛtam

19.11

यस्या॒ग्निर्वपु॑र्गृ॒हे स्तोमं॒ चनो॒ दधी॑त वि॒श्ववा॑र्यः ।
ह॒व्या वा॒ वेवि॑ष॒द्विष॑ः

yasyāgnirvapurgṛhe stomaṃ cano dadhīta viśvavāryaḥ |
havyā vā veviṣadviṣaḥ

19.12

विप्र॑स्य वा स्तुव॒तः स॑हसो यहो म॒क्षूत॑मस्य रा॒तिषु॑ ।
अ॒वोदे॑वमु॒परि॑मर्त्यं कृधि॒ वसो॑ विवि॒दुषो॒ वच॑ः

viprasya vā stuvataḥ sahaso yaho makṣūtamasya rātiṣu |
avodevamuparimartyaṃ kṛdhi vaso vividuṣo vacaḥ

19.13

यो अ॒ग्निं ह॒व्यदा॑तिभि॒र्नमो॑भिर्वा सु॒दक्ष॑मा॒विवा॑सति ।
गि॒रा वा॑जि॒रशो॑चिषम्

yo agniṃ havyadātibhirnamobhirvā sudakṣamāvivāsati |
girā vājiraśociṣam

19.14

स॒मिधा॒ यो निशि॑ती॒ दाश॒ददि॑तिं॒ धाम॑भिरस्य॒ मर्त्य॑ः ।
विश्वेत्स धी॒भिः सु॒भगो॒ जनाँ॒ अति॑ द्यु॒म्नैरु॒द्न इ॑व तारिषत्

samidhā yo niśitī dāśadaditiṃ dhāmabhirasya martyaḥ |
viśvetsa dhībhiḥ subhago janām̐ ati dyumnairudna iva tāriṣat

19.15

तद॑ग्ने द्यु॒म्नमा भ॑र॒ यत्सा॒सह॒त्सद॑ने॒ कं चि॑द॒त्रिण॑म् ।
म॒न्युं जन॑स्य दू॒ढ्य॑ः

tadagne dyumnamā bhara yatsāsahatsadane kaṃ cidatriṇam |
manyuṃ janasya dūḍhyaḥ

19.16

येन॒ चष्टे॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मा येन॒ नास॑त्या॒ भग॑ः ।
व॒यं तत्ते॒ शव॑सा गातु॒वित्त॑मा॒ इन्द्र॑त्वोता विधेमहि

yena caṣṭe varuṇo mitro aryamā yena nāsatyā bhagaḥ |
vayaṃ tatte śavasā gātuvittamā indratvotā vidhemahi

19.17

ते घेद॑ग्ने स्वा॒ध्यो॒३॒॑ ये त्वा॑ विप्र निदधि॒रे नृ॒चक्ष॑सम् ।
विप्रा॑सो देव सु॒क्रतु॑म्

te ghedagne svādhyo ye tvā vipra nidadhire nṛcakṣasam |
viprāso deva sukratum

19.18

त इद्वेदिं॑ सुभग॒ त आहु॑तिं॒ ते सोतुं॑ चक्रिरे दि॒वि ।
त इद्वाजे॑भिर्जिग्युर्म॒हद्धनं॒ ये त्वे कामं॑ न्येरि॒रे

ta idvediṃ subhaga ta āhutiṃ te sotuṃ cakrire divi |
ta idvājebhirjigyurmahaddhanaṃ ye tve kāmaṃ nyerire

19.19

भ॒द्रो नो॑ अ॒ग्निराहु॑तो भ॒द्रा रा॒तिः सु॑भग भ॒द्रो अ॑ध्व॒रः ।
भ॒द्रा उ॒त प्रश॑स्तयः

bhadro no agnirāhuto bhadrā rātiḥ subhaga bhadro adhvaraḥ |
bhadrā uta praśastayaḥ

19.20

भ॒द्रं मन॑ः कृणुष्व वृत्र॒तूर्ये॒ येना॑ स॒मत्सु॑ सा॒सह॑ः ।
अव॑ स्थि॒रा त॑नुहि॒ भूरि॒ शर्ध॑तां व॒नेमा॑ ते अ॒भिष्टि॑भिः

bhadraṃ manaḥ kṛṇuṣva vṛtratūrye yenā samatsu sāsahaḥ |
ava sthirā tanuhi bhūri śardhatāṃ vanemā te abhiṣṭibhiḥ

19.21

ईळे॑ गि॒रा मनु॑र्हितं॒ यं दे॒वा दू॒तम॑र॒तिं न्ये॑रि॒रे ।
यजि॑ष्ठं हव्य॒वाह॑नम्

īḻe girā manurhitaṃ yaṃ devā dūtamaratiṃ nyerire |
yajiṣṭhaṃ havyavāhanam

19.22

ति॒ग्मज॑म्भाय॒ तरु॑णाय॒ राज॑ते॒ प्रयो॑ गायस्य॒ग्नये॑ ।
यः पिं॒शते॑ सू॒नृता॑भिः सु॒वीर्य॑म॒ग्निर्घृ॒तेभि॒राहु॑तः

tigmajambhāya taruṇāya rājate prayo gāyasyagnaye |
yaḥ piṃśate sūnṛtābhiḥ suvīryamagnirghṛtebhirāhutaḥ

19.23

यदी॑ घृ॒तेभि॒राहु॑तो॒ वाशी॑म॒ग्निर्भर॑त॒ उच्चाव॑ च ।
असु॑र इव नि॒र्णिज॑म्

yadī ghṛtebhirāhuto vāśīmagnirbharata uccāva ca |
asura iva nirṇijam

19.24

यो ह॒व्यान्यैर॑यता॒ मनु॑र्हितो दे॒व आ॒सा सु॑ग॒न्धिना॑ ।
विवा॑सते॒ वार्या॑णि स्वध्व॒रो होता॑ दे॒वो अम॑र्त्यः

yo havyānyairayatā manurhito deva āsā sugandhinā |
vivāsate vāryāṇi svadhvaro hotā devo amartyaḥ

19.25

यद॑ग्ने॒ मर्त्य॒स्त्वं स्याम॒हं मि॑त्रमहो॒ अम॑र्त्यः ।
सह॑सः सूनवाहुत

yadagne martyastvaṃ syāmahaṃ mitramaho amartyaḥ |
sahasaḥ sūnavāhuta

19.26

न त्वा॑ रासीया॒भिश॑स्तये वसो॒ न पा॑प॒त्वाय॑ सन्त्य ।
न मे॑ स्तो॒ताम॑ती॒वा न दुर्हि॑त॒ः स्याद॑ग्ने॒ न पा॒पया॑

na tvā rāsīyābhiśastaye vaso na pāpatvāya santya |
na me stotāmatīvā na durhitaḥ syādagne na pāpayā

19.27

पि॒तुर्न पु॒त्रः सुभृ॑तो दुरो॒ण आ दे॒वाँ ए॑तु॒ प्र णो॑ ह॒विः

piturna putraḥ subhṛto duroṇa ā devām̐ etu pra ṇo haviḥ

19.28

तवा॒हम॑ग्न ऊ॒तिभि॒र्नेदि॑ष्ठाभिः सचेय॒ जोष॒मा व॑सो ।
सदा॑ दे॒वस्य॒ मर्त्य॑ः

tavāhamagna ūtibhirnediṣṭhābhiḥ saceya joṣamā vaso |
sadā devasya martyaḥ

19.29

तव॒ क्रत्वा॑ सनेयं॒ तव॑ रा॒तिभि॒रग्ने॒ तव॒ प्रश॑स्तिभिः ।
त्वामिदा॑हु॒ः प्रम॑तिं वसो॒ ममाग्ने॒ हर्ष॑स्व॒ दात॑वे

tava kratvā saneyaṃ tava rātibhiragne tava praśastibhiḥ |
tvāmidāhuḥ pramatiṃ vaso mamāgne harṣasva dātave

19.30

प्र सो अ॑ग्ने॒ तवो॒तिभि॑ः सु॒वीरा॑भिस्तिरते॒ वाज॑भर्मभिः ।
यस्य॒ त्वं स॒ख्यमा॒वर॑ः

pra so agne tavotibhiḥ suvīrābhistirate vājabharmabhiḥ |
yasya tvaṃ sakhyamāvaraḥ

19.31

तव॑ द्र॒प्सो नील॑वान्वा॒श ऋ॒त्विय॒ इन्धा॑नः सिष्ण॒वा द॑दे ।
त्वं म॑ही॒नामु॒षसा॑मसि प्रि॒यः क्ष॒पो वस्तु॑षु राजसि

tava drapso nīlavānvāśa ṛtviya indhānaḥ siṣṇavā dade |
tvaṃ mahīnāmuṣasāmasi priyaḥ kṣapo vastuṣu rājasi

19.32

तमाग॑न्म॒ सोभ॑रयः स॒हस्र॑मुष्कं स्वभि॒ष्टिमव॑से ।
स॒म्राजं॒ त्रास॑दस्यवम्

tamāganma sobharayaḥ sahasramuṣkaṃ svabhiṣṭimavase |
samrājaṃ trāsadasyavam

19.33

यस्य॑ ते अग्ने अ॒न्ये अ॒ग्नय॑ उप॒क्षितो॑ व॒या इ॑व ।
विपो॒ न द्यु॒म्ना नि यु॑वे॒ जना॑नां॒ तव॑ क्ष॒त्राणि॑ व॒र्धय॑न्

yasya te agne anye agnaya upakṣito vayā iva |
vipo na dyumnā ni yuve janānāṃ tava kṣatrāṇi vardhayan

19.34

यमा॑दित्यासो अद्रुहः पा॒रं नय॑थ॒ मर्त्य॑म् ।
म॒घोनां॒ विश्वे॑षां सुदानवः

yamādityāso adruhaḥ pāraṃ nayatha martyam |
maghonāṃ viśveṣāṃ sudānavaḥ

19.35

यू॒यं रा॑जान॒ः कं चि॑च्चर्षणीसह॒ः क्षय॑न्तं॒ मानु॑षाँ॒ अनु॑ ।
व॒यं ते वो॒ वरु॑ण॒ मित्रार्य॑म॒न्स्यामेदृ॒तस्य॑ र॒थ्य॑ः

yūyaṃ rājānaḥ kaṃ ciccarṣaṇīsahaḥ kṣayantaṃ mānuṣām̐ anu |
vayaṃ te vo varuṇa mitrāryamansyāmedṛtasya rathyaḥ

19.36

अदा॑न्मे पौरुकु॒त्स्यः प॑ञ्चा॒शतं॑ त्र॒सद॑स्युर्व॒धूना॑म् ।
मंहि॑ष्ठो अ॒र्यः सत्प॑तिः

adānme paurukutsyaḥ pañcāśataṃ trasadasyurvadhūnām |
maṃhiṣṭho aryaḥ satpatiḥ

19.37

उ॒त मे॑ प्र॒यियो॑र्व॒यियो॑ः सु॒वास्त्वा॒ अधि॒ तुग्व॑नि ।
ति॒सॄ॒णां स॑प्तती॒नां श्या॒वः प्र॑णे॒ता भु॑व॒द्वसु॒र्दिया॑नां॒ पति॑ः

uta me prayiyorvayiyoḥ suvāstvā adhi tugvani |
tisṝṇāṃ saptatīnāṃ śyāvaḥ praṇetā bhuvadvasurdiyānāṃ patiḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)