सप्तम मण्डल

सूक्त 91: पहले वायु, फिर इन्द्र और वायु

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: १, ३ वायुः, २, ४-७ इन्द्रवायू · छन्द: त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 91 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

पहले वायु, फिर इन्द्र और वायु

महर्षि वसिष्ठ उन प्राचीन निर्दोष देवों का स्मरण करते हैं जो नमन से बलवान हुए और जिन्होंने वायु के लिए और संकट में पड़े मनु के लिए सूर्य के साथ उषा को चमकाया। पहले और तीसरे मन्त्र में वायु की स्तुति है, शेष में इन्द्र और वायु दोनों को पुकारा गया है, उत्सुक दूत और महीनों तथा अनेक शरदों के रक्षक। ऋषि दोनों से कहते हैं, शुद्ध सोम पियो, इस कुश पर बैठो, अपने सौ और सहस्र अश्वों के साथ एक रथ पर आओ, और मधु का पहला भाग लो।

91.1

कु॒विद॒ङ्ग नम॑सा॒ ये वृ॒धास॑ः पु॒रा दे॒वा अ॑नव॒द्यास॒ आस॑न् ।
ते वा॒यवे॒ मन॑वे बाधि॒तायावा॑सयन्नु॒षसं॒ सूर्ये॑ण

kuvidaṅga namasā ye vṛdhāsaḥ purā devā anavadyāsa āsan |
te vāyave manave bādhitāyāvāsayannuṣasaṃ sūryeṇa

91.2

उ॒शन्ता॑ दू॒ता न दभा॑य गो॒पा मा॒सश्च॑ पा॒थः श॒रद॑श्च पू॒र्वीः ।
इन्द्र॑वायू सुष्टु॒तिर्वा॑मिया॒ना मा॑र्डी॒कमी॑ट्टे सुवि॒तं च॒ नव्य॑म्

uśantā dūtā na dabhāya gopā māsaśca pāthaḥ śaradaśca pūrvīḥ |
indravāyū suṣṭutirvāmiyānā mārḍīkamīṭṭe suvitaṃ ca navyam

91.3

पीवो॑अन्नाँ रयि॒वृध॑ः सुमे॒धाः श्वे॒तः सि॑षक्ति नि॒युता॑मभि॒श्रीः ।
ते वा॒यवे॒ सम॑नसो॒ वि त॑स्थु॒र्विश्वेन्नर॑ः स्वप॒त्यानि॑ चक्रुः

pīvoannām̐ rayivṛdhaḥ sumedhāḥ śvetaḥ siṣakti niyutāmabhiśrīḥ |
te vāyave samanaso vi tasthurviśvennaraḥ svapatyāni cakruḥ

91.4

याव॒त्तर॑स्त॒न्वो॒३॒॑ याव॒दोजो॒ याव॒न्नर॒श्चक्ष॑सा॒ दीध्या॑नाः ।
शुचिं॒ सोमं॑ शुचिपा पातम॒स्मे इन्द्र॑वायू॒ सद॑तं ब॒र्हिरेदम्

yāvattarastanvo yāvadojo yāvannaraścakṣasā dīdhyānāḥ |
śuciṃ somaṃ śucipā pātamasme indravāyū sadataṃ barhiredam

91.5

नि॒यु॒वा॒ना नि॒युत॑ः स्पा॒र्हवी॑रा॒ इन्द्र॑वायू स॒रथं॑ यातम॒र्वाक् ।
इ॒दं हि वां॒ प्रभृ॑तं॒ मध्वो॒ अग्र॒मध॑ प्रीणा॒ना वि मु॑मुक्तम॒स्मे

niyuvānā niyutaḥ spārhavīrā indravāyū sarathaṃ yātamarvāk |
idaṃ hi vāṃ prabhṛtaṃ madhvo agramadha prīṇānā vi mumuktamasme

91.6

या वां॑ श॒तं नि॒युतो॒ याः स॒हस्र॒मिन्द्र॑वायू वि॒श्ववा॑रा॒ः सच॑न्ते ।
आभि॑र्यातं सुवि॒दत्रा॑भिर॒र्वाक्पा॒तं न॑रा॒ प्रति॑भृतस्य॒ मध्व॑ः

yā vāṃ śataṃ niyuto yāḥ sahasramindravāyū viśvavārāḥ sacante |
ābhiryātaṃ suvidatrābhirarvākpātaṃ narā pratibhṛtasya madhvaḥ

91.7

अर्व॑न्तो॒ न श्रव॑सो॒ भिक्ष॑माणा इन्द्रवा॒यू सु॑ष्टु॒तिभि॒र्वसि॑ष्ठाः ।
वा॒ज॒यन्त॒ः स्वव॑से हुवेम यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः

arvanto na śravaso bhikṣamāṇā indravāyū suṣṭutibhirvasiṣṭhāḥ |
vājayantaḥ svavase huvema yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)