सप्तम मण्डल

सूक्त 61: मित्र और वरुण, सदा जागते राजा

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: मित्रावरुणौ · छन्द: त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 61 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

मित्र और वरुण, सदा जागते राजा

महर्षि वसिष्ठ कहते हैं, सूर्य वरुण और मित्र का सुन्दर नेत्र बनकर उदय होता है, सब लोकों को देखता है और मनुष्यों के मन की बात जानता है। दूर तक सुनाई देने वाले स्तोत्र गाने वाला ऋषि उनकी स्तुति लाता है। पृथ्वी और ऊँचे द्युलोक से ये दोनों औषधियों और प्रजाओं में अपने गुप्तचर रखते हैं और बिना पलक झपकाए रक्षा करते हैं। इनसे कुछ छिपा नहीं, मनुष्यों के छल अपराधी का पीछा करते हैं। वसिष्ठ नमन के साथ नये स्तोत्र अर्पित करते हैं कि मित्र और वरुण हमें हर कठिनाई के पार ले जाएँ।

61.1

उद्वां॒ चक्षु॑र्वरुण सु॒प्रती॑कं दे॒वयो॑रेति॒ सूर्य॑स्तत॒न्वान् ।
अ॒भि यो विश्वा॒ भुव॑नानि॒ चष्टे॒ स म॒न्युं मर्त्ये॒ष्वा चि॑केत

udvāṃ cakṣurvaruṇa supratīkaṃ devayoreti sūryastatanvān |
abhi yo viśvā bhuvanāni caṣṭe sa manyuṃ martyeṣvā ciketa

61.2

प्र वां॒ स मि॑त्रावरुणावृ॒तावा॒ विप्रो॒ मन्मा॑नि दीर्घ॒श्रुदि॑यर्ति ।
यस्य॒ ब्रह्मा॑णि सुक्रतू॒ अवा॑थ॒ आ यत्क्रत्वा॒ न श॒रद॑ः पृ॒णैथे॑

pra vāṃ sa mitrāvaruṇāvṛtāvā vipro manmāni dīrghaśrudiyarti |
yasya brahmāṇi sukratū avātha ā yatkratvā na śaradaḥ pṛṇaithe

61.3

प्रोरोर्मि॑त्रावरुणा पृथि॒व्याः प्र दि॒व ऋ॒ष्वाद्बृ॑ह॒तः सु॑दानू ।
स्पशो॑ दधाथे॒ ओष॑धीषु वि॒क्ष्वृध॑ग्य॒तो अनि॑मिषं॒ रक्ष॑माणा

prorormitrāvaruṇā pṛthivyāḥ pra diva ṛṣvādbṛhataḥ sudānū |
spaśo dadhāthe oṣadhīṣu vikṣvṛdhagyato animiṣaṃ rakṣamāṇā

61.4

शंसा॑ मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य॒ धाम॒ शुष्मो॒ रोद॑सी बद्बधे महि॒त्वा ।
अय॒न्मासा॒ अय॑ज्वनाम॒वीरा॒ः प्र य॒ज्ञम॑न्मा वृ॒जनं॑ तिराते

śaṃsā mitrasya varuṇasya dhāma śuṣmo rodasī badbadhe mahitvā |
ayanmāsā ayajvanāmavīrāḥ pra yajñamanmā vṛjanaṃ tirāte

61.5

अमू॑रा॒ विश्वा॑ वृषणावि॒मा वां॒ न यासु॑ चि॒त्रं ददृ॑शे॒ न य॒क्षम् ।
द्रुह॑ः सचन्ते॒ अनृ॑ता॒ जना॑नां॒ न वां॑ नि॒ण्यान्य॒चिते॑ अभूवन्

amūrā viśvā vṛṣaṇāvimā vāṃ na yāsu citraṃ dadṛśe na yakṣam |
druhaḥ sacante anṛtā janānāṃ na vāṃ niṇyānyacite abhūvan

61.6

समु॑ वां य॒ज्ञं म॑हयं॒ नमो॑भिर्हु॒वे वां॑ मित्रावरुणा स॒बाध॑ः ।
प्र वां॒ मन्मा॑न्यृ॒चसे॒ नवा॑नि कृ॒तानि॒ ब्रह्म॑ जुजुषन्नि॒मानि॑

samu vāṃ yajñaṃ mahayaṃ namobhirhuve vāṃ mitrāvaruṇā sabādhaḥ |
pra vāṃ manmānyṛcase navāni kṛtāni brahma jujuṣannimāni

61.7

इ॒यं दे॑व पु॒रोहि॑तिर्यु॒वभ्यां॑ य॒ज्ञेषु॑ मित्रावरुणावकारि ।
विश्वा॑नि दु॒र्गा पि॑पृतं ति॒रो नो॑ यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः

iyaṃ deva purohitiryuvabhyāṃ yajñeṣu mitrāvaruṇāvakāri |
viśvāni durgā pipṛtaṃ tiro no yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)