सप्तम मण्डल

सूक्त 60: मित्र और वरुण के सम्मुख उगता सूर्य

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: १ सूर्यः, २-१२ मित्रावरुणौ · छन्द: त्रिष्टुप्

12 श्लोक · 60 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

मित्र और वरुण के सम्मुख उगता सूर्य

महर्षि वसिष्ठ सूर्य से आरम्भ करते हैं: आज उदय होते हुए मित्र और वरुण के सामने हमें निष्पाप बताओ। दूसरे मन्त्र से त्रिष्टुप् सूक्त अर्यमा सहित मित्र और वरुण की ओर मुड़ता है। मनुष्यों का नेत्र और चर-अचर का रक्षक सूर्य सात घोड़ियों पर चढ़ता है और मनुष्यों के सीधे और टेढ़े कर्म देखता है। अदिति के ये पुत्र हर असत्य को पहचानते हैं, अचेत को चेताते हैं, और बाढ़ वाली नदी के घाट की भाँति संकट के पार ले जाते हैं। इन्होंने राजा सुदास को शरण दी। हम देवों को रुष्ट न करें।

60.1

यद॒द्य सू॑र्य॒ ब्रवोऽना॑गा उ॒द्यन्मि॒त्राय॒ वरु॑णाय स॒त्यम् ।
व॒यं दे॑व॒त्रादि॑ते स्याम॒ तव॑ प्रि॒यासो॑ अर्यमन्गृ॒णन्त॑ः

yadadya sūrya bravo'nāgā udyanmitrāya varuṇāya satyam |
vayaṃ devatrādite syāma tava priyāso aryamangṛṇantaḥ

60.2

ए॒ष स्य मि॑त्रावरुणा नृ॒चक्षा॑ उ॒भे उदे॑ति॒ सूर्यो॑ अ॒भि ज्मन् ।
विश्व॑स्य स्था॒तुर्जग॑तश्च गो॒पा ऋ॒जु मर्ते॑षु वृजि॒ना च॒ पश्य॑न्

eṣa sya mitrāvaruṇā nṛcakṣā ubhe udeti sūryo abhi jman |
viśvasya sthāturjagataśca gopā ṛju marteṣu vṛjinā ca paśyan

60.3

अयु॑क्त स॒प्त ह॒रित॑ः स॒धस्था॒द्या ईं॒ वह॑न्ति॒ सूर्यं॑ घृ॒ताची॑ः ।
धामा॑नि मित्रावरुणा यु॒वाकु॒ः सं यो यू॒थेव॒ जनि॑मानि॒ चष्टे॑

ayukta sapta haritaḥ sadhasthādyā īṃ vahanti sūryaṃ ghṛtācīḥ |
dhāmāni mitrāvaruṇā yuvākuḥ saṃ yo yūtheva janimāni caṣṭe

60.4

उद्वां॑ पृ॒क्षासो॒ मधु॑मन्तो अस्थु॒रा सूर्यो॑ अरुहच्छु॒क्रमर्ण॑ः ।
यस्मा॑ आदि॒त्या अध्व॑नो॒ रद॑न्ति मि॒त्रो अ॑र्य॒मा वरु॑णः स॒जोषा॑ः

udvāṃ pṛkṣāso madhumanto asthurā sūryo aruhacchukramarṇaḥ |
yasmā ādityā adhvano radanti mitro aryamā varuṇaḥ sajoṣāḥ

60.5

इ॒मे चे॒तारो॒ अनृ॑तस्य॒ भूरे॑र्मि॒त्रो अ॑र्य॒मा वरु॑णो॒ हि सन्ति॑ ।
इ॒म ऋ॒तस्य॑ वावृधुर्दुरो॒णे श॒ग्मास॑ः पु॒त्रा अदि॑ते॒रद॑ब्धाः

ime cetāro anṛtasya bhūrermitro aryamā varuṇo hi santi |
ima ṛtasya vāvṛdhurduroṇe śagmāsaḥ putrā aditeradabdhāḥ

60.6

इ॒मे मि॒त्रो वरु॑णो दू॒ळभा॑सोऽचे॒तसं॑ चिच्चितयन्ति॒ दक्षै॑ः ।
अपि॒ क्रतुं॑ सु॒चेत॑सं॒ वत॑न्तस्ति॒रश्चि॒दंह॑ः सु॒पथा॑ नयन्ति

ime mitro varuṇo dūḻabhāso'cetasaṃ ciccitayanti dakṣaiḥ |
api kratuṃ sucetasaṃ vatantastiraścidaṃhaḥ supathā nayanti

60.7

इ॒मे दि॒वो अनि॑मिषा पृथि॒व्याश्चि॑कि॒त्वांसो॑ अचे॒तसं॑ नयन्ति ।
प्र॒व्रा॒जे चि॑न्न॒द्यो॑ गा॒धम॑स्ति पा॒रं नो॑ अ॒स्य वि॑ष्पि॒तस्य॑ पर्षन्

ime divo animiṣā pṛthivyāścikitvāṃso acetasaṃ nayanti |
pravrāje cinnadyo gādhamasti pāraṃ no asya viṣpitasya parṣan

60.8

यद्गो॒पाव॒ददि॑ति॒ः शर्म॑ भ॒द्रं मि॒त्रो यच्छ॑न्ति॒ वरु॑णः सु॒दासे॑ ।
तस्मि॒न्ना तो॒कं तन॑यं॒ दधा॑ना॒ मा क॑र्म देव॒हेळ॑नं तुरासः

yadgopāvadaditiḥ śarma bhadraṃ mitro yacchanti varuṇaḥ sudāse |
tasminnā tokaṃ tanayaṃ dadhānā mā karma devaheḻanaṃ turāsaḥ

60.9

अव॒ वेदिं॒ होत्रा॑भिर्यजेत॒ रिप॒ः काश्चि॑द्वरुण॒ध्रुत॒ः सः ।
परि॒ द्वेषो॑भिरर्य॒मा वृ॑णक्तू॒रुं सु॒दासे॑ वृषणा उ लो॒कम्

ava vediṃ hotrābhiryajeta ripaḥ kāścidvaruṇadhrutaḥ saḥ |
pari dveṣobhiraryamā vṛṇaktūruṃ sudāse vṛṣaṇā u lokam

60.10

स॒स्वश्चि॒द्धि समृ॑तिस्त्वे॒ष्ये॑षामपी॒च्ये॑न॒ सह॑सा॒ सह॑न्ते ।
यु॒ष्मद्भि॒या वृ॑षणो॒ रेज॑माना॒ दक्ष॑स्य चिन्महि॒ना मृ॒ळता॑ नः

sasvaściddhi samṛtistveṣyeṣāmapīcyena sahasā sahante |
yuṣmadbhiyā vṛṣaṇo rejamānā dakṣasya cinmahinā mṛḻatā naḥ

60.11

यो ब्रह्म॑णे सुम॒तिमा॒यजा॑ते॒ वाज॑स्य सा॒तौ प॑र॒मस्य॑ रा॒यः ।
सीक्ष॑न्त म॒न्युं म॒घवा॑नो अ॒र्य उ॒रु क्षया॑य चक्रिरे सु॒धातु॑

yo brahmaṇe sumatimāyajāte vājasya sātau paramasya rāyaḥ |
sīkṣanta manyuṃ maghavāno arya uru kṣayāya cakrire sudhātu

60.12

इ॒यं दे॑व पु॒रोहि॑तिर्यु॒वभ्यां॑ य॒ज्ञेषु॑ मित्रावरुणावकारि ।
विश्वा॑नि दु॒र्गा पि॑पृतं ति॒रो नो॑ यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः

iyaṃ deva purohitiryuvabhyāṃ yajñeṣu mitrāvaruṇāvakāri |
viśvāni durgā pipṛtaṃ tiro no yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)