क ईं॒ व्य॑क्ता॒ नर॒ः सनी॑ळा रु॒द्रस्य॒ मर्या॒ अध॒ स्वश्वा॑ः
ka īṃ vyaktā naraḥ sanīḻā rudrasya maryā adha svaśvāḥ
ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: मरुतः · छन्द: त्रिष्टुप्, १-११ द्विपदा विराट्
25 श्लोक · 56 में से 104
महर्षि वसिष्ठ पूछते हैं, ये तेजस्वी युवा कौन हैं, एक ही नीड़ के, रुद्र के पुत्र, उत्तम घोड़ों वाले। इनका जन्म कोई नहीं जानता, ये ही एक-दूसरे का जन्म जानते हैं। माता पृश्नि ने इन्हें धारण किया। आरम्भ के मन्त्र द्विपदा विराट् हैं और शेष त्रिष्टुप्। ऋषि इनके आभूषण गाते हैं, कन्धों पर कड़े, वक्ष पर स्वर्ण, वर्षा के साथ चमकती बिजली-सी बर्छियाँ, और ऋत से हुआ इनका पवित्र जन्म। वे विनती करते हैं कि मरुद्गण अपना आयुध दूर रखें, गौ और मनुष्य को मारने वाला शस्त्र हटा लें, और युद्ध में रक्षक बनें।
क ईं॒ व्य॑क्ता॒ नर॒ः सनी॑ळा रु॒द्रस्य॒ मर्या॒ अध॒ स्वश्वा॑ः
ka īṃ vyaktā naraḥ sanīḻā rudrasya maryā adha svaśvāḥ
नकि॒र्ह्ये॑षां ज॒नूंषि॒ वेद॒ ते अ॒ङ्ग वि॑द्रे मि॒थो ज॒नित्र॑म्
nakirhyeṣāṃ janūṃṣi veda te aṅga vidre mitho janitram
अ॒भि स्व॒पूभि॑र्मि॒थो व॑पन्त॒ वात॑स्वनसः श्ये॒ना अ॑स्पृध्रन्
abhi svapūbhirmitho vapanta vātasvanasaḥ śyenā aspṛdhran
ए॒तानि॒ धीरो॑ नि॒ण्या चि॑केत॒ पृश्नि॒र्यदूधो॑ म॒ही ज॒भार॑
etāni dhīro niṇyā ciketa pṛśniryadūdho mahī jabhāra
सा विट् सु॒वीरा॑ म॒रुद्भि॑रस्तु स॒नात्सह॑न्ती॒ पुष्य॑न्ती नृ॒म्णम्
sā viṭ suvīrā marudbhirastu sanātsahantī puṣyantī nṛmṇam
यामं॒ येष्ठा॑ः शु॒भा शोभि॑ष्ठाः श्रि॒या सम्मि॑श्ला॒ ओजो॑भिरु॒ग्राः
yāmaṃ yeṣṭhāḥ śubhā śobhiṣṭhāḥ śriyā sammiślā ojobhirugrāḥ
उ॒ग्रं व॒ ओज॑ः स्थि॒रा शवां॒स्यधा॑ म॒रुद्भि॑र्ग॒णस्तुवि॑ष्मान्
ugraṃ va ojaḥ sthirā śavāṃsyadhā marudbhirgaṇastuviṣmān
शु॒भ्रो व॒ः शुष्म॒ः क्रुध्मी॒ मनां॑सि॒ धुनि॒र्मुनि॑रिव॒ शर्ध॑स्य धृ॒ष्णोः
śubhro vaḥ śuṣmaḥ krudhmī manāṃsi dhunirmuniriva śardhasya dhṛṣṇoḥ
सने॑म्य॒स्मद्यु॒योत॑ दि॒द्युं मा वो॑ दुर्म॒तिरि॒ह प्रण॑ङ्नः
sanemyasmadyuyota didyuṃ mā vo durmatiriha praṇaṅnaḥ
प्रि॒या वो॒ नाम॑ हुवे तु॒राणा॒मा यत्तृ॒पन्म॑रुतो वावशा॒नाः
priyā vo nāma huve turāṇāmā yattṛpanmaruto vāvaśānāḥ
स्वा॒यु॒धास॑ इ॒ष्मिण॑ः सुनि॒ष्का उ॒त स्व॒यं त॒न्व१॒॑ः शुम्भ॑मानाः
svāyudhāsa iṣmiṇaḥ suniṣkā uta svayaṃ tanvaḥ śumbhamānāḥ
शुची॑ वो ह॒व्या म॑रुत॒ः शुची॑नां॒ शुचिं॑ हिनोम्यध्व॒रं शुचि॑भ्यः ।
ऋ॒तेन॑ स॒त्यमृ॑त॒साप॑ आय॒ञ्छुचि॑जन्मान॒ः शुच॑यः पाव॒काः
śucī vo havyā marutaḥ śucīnāṃ śuciṃ hinomyadhvaraṃ śucibhyaḥ |
ṛtena satyamṛtasāpa āyañchucijanmānaḥ śucayaḥ pāvakāḥ
अंसे॒ष्वा म॑रुतः खा॒दयो॑ वो॒ वक्ष॑स्सु रु॒क्मा उ॑पशिश्रिया॒णाः ।
वि वि॒द्युतो॒ न वृ॒ष्टिभी॑ रुचा॒ना अनु॑ स्व॒धामायु॑धै॒र्यच्छ॑मानाः
aṃseṣvā marutaḥ khādayo vo vakṣassu rukmā upaśiśriyāṇāḥ |
vi vidyuto na vṛṣṭibhī rucānā anu svadhāmāyudhairyacchamānāḥ
प्र बु॒ध्न्या॑ व ईरते॒ महां॑सि॒ प्र नामा॑नि प्रयज्यवस्तिरध्वम् ।
स॒ह॒स्रियं॒ दम्यं॑ भा॒गमे॒तं गृ॑हमे॒धीयं॑ मरुतो जुषध्वम्
pra budhnyā va īrate mahāṃsi pra nāmāni prayajyavastiradhvam |
sahasriyaṃ damyaṃ bhāgametaṃ gṛhamedhīyaṃ maruto juṣadhvam
यदि॑ स्तु॒तस्य॑ मरुतो अधी॒थेत्था विप्र॑स्य वा॒जिनो॒ हवी॑मन् ।
म॒क्षू रा॒यः सु॒वीर्य॑स्य दात॒ नू चि॒द्यम॒न्य आ॒दभ॒दरा॑वा
yadi stutasya maruto adhīthetthā viprasya vājino havīman |
makṣū rāyaḥ suvīryasya dāta nū cidyamanya ādabhadarāvā
अत्या॑सो॒ न ये म॒रुत॒ः स्वञ्चो॑ यक्ष॒दृशो॒ न शु॒भय॑न्त॒ मर्या॑ः ।
ते ह॑र्म्ये॒ष्ठाः शिश॑वो॒ न शु॒भ्रा व॒त्सासो॒ न प्र॑क्री॒ळिन॑ः पयो॒धाः
atyāso na ye marutaḥ svañco yakṣadṛśo na śubhayanta maryāḥ |
te harmyeṣṭhāḥ śiśavo na śubhrā vatsāso na prakrīḻinaḥ payodhāḥ
द॒श॒स्यन्तो॑ नो म॒रुतो॑ मृळन्तु वरिव॒स्यन्तो॒ रोद॑सी सु॒मेके॑ ।
आ॒रे गो॒हा नृ॒हा व॒धो वो॑ अस्तु सु॒म्नेभि॑र॒स्मे व॑सवो नमध्वम्
daśasyanto no maruto mṛḻantu varivasyanto rodasī sumeke |
āre gohā nṛhā vadho vo astu sumnebhirasme vasavo namadhvam
आ वो॒ होता॑ जोहवीति स॒त्तः स॒त्राचीं॑ रा॒तिं म॑रुतो गृणा॒नः ।
य ईव॑तो वृषणो॒ अस्ति॑ गो॒पाः सो अद्व॑यावी हवते व उ॒क्थैः
ā vo hotā johavīti sattaḥ satrācīṃ rātiṃ maruto gṛṇānaḥ |
ya īvato vṛṣaṇo asti gopāḥ so advayāvī havate va ukthaiḥ
इ॒मे तु॒रं म॒रुतो॑ रामयन्ती॒मे सह॒ः सह॑स॒ आ न॑मन्ति ।
इ॒मे शंसं॑ वनुष्य॒तो नि पा॑न्ति गु॒रु द्वेषो॒ अर॑रुषे दधन्ति
ime turaṃ maruto rāmayantīme sahaḥ sahasa ā namanti |
ime śaṃsaṃ vanuṣyato ni pānti guru dveṣo araruṣe dadhanti
इ॒मे र॒ध्रं चि॑न्म॒रुतो॑ जुनन्ति॒ भृमिं॑ चि॒द्यथा॒ वस॑वो जु॒षन्त॑ ।
अप॑ बाधध्वं वृषण॒स्तमां॑सि ध॒त्त विश्वं॒ तन॑यं तो॒कम॒स्मे
ime radhraṃ cinmaruto junanti bhṛmiṃ cidyathā vasavo juṣanta |
apa bādhadhvaṃ vṛṣaṇastamāṃsi dhatta viśvaṃ tanayaṃ tokamasme
मा वो॑ दा॒त्रान्म॑रुतो॒ निर॑राम॒ मा प॒श्चाद्द॑घ्म रथ्यो विभा॒गे ।
आ न॑ः स्पा॒र्हे भ॑जतना वस॒व्ये॒३॒॑ यदीं॑ सुजा॒तं वृ॑षणो वो॒ अस्ति॑
mā vo dātrānmaruto nirarāma mā paścāddaghma rathyo vibhāge |
ā naḥ spārhe bhajatanā vasavye yadīṃ sujātaṃ vṛṣaṇo vo asti
सं यद्धन॑न्त म॒न्युभि॒र्जना॑स॒ः शूरा॑ य॒ह्वीष्वोष॑धीषु वि॒क्षु ।
अध॑ स्मा नो मरुतो रुद्रियासस्त्रा॒तारो॑ भूत॒ पृत॑नास्व॒र्यः
saṃ yaddhananta manyubhirjanāsaḥ śūrā yahvīṣvoṣadhīṣu vikṣu |
adha smā no maruto rudriyāsastrātāro bhūta pṛtanāsvaryaḥ
भूरि॑ चक्र मरुत॒ः पित्र्या॑ण्यु॒क्थानि॒ या व॑ः श॒स्यन्ते॑ पु॒रा चि॑त् ।
म॒रुद्भि॑रु॒ग्रः पृत॑नासु॒ साळ्हा॑ म॒रुद्भि॒रित्सनि॑ता॒ वाज॒मर्वा॑
bhūri cakra marutaḥ pitryāṇyukthāni yā vaḥ śasyante purā cit |
marudbhirugraḥ pṛtanāsu sāḻhā marudbhiritsanitā vājamarvā
अ॒स्मे वी॒रो म॑रुतः शु॒ष्म्य॑स्तु॒ जना॑नां॒ यो असु॑रो विध॒र्ता ।
अ॒पो येन॑ सुक्षि॒तये॒ तरे॒माध॒ स्वमोको॑ अ॒भि व॑ः स्याम
asme vīro marutaḥ śuṣmyastu janānāṃ yo asuro vidhartā |
apo yena sukṣitaye taremādha svamoko abhi vaḥ syāma
तन्न॒ इन्द्रो॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॒ग्निराप॒ ओष॑धीर्व॒निनो॑ जुषन्त ।
शर्म॑न्स्याम म॒रुता॑मु॒पस्थे॑ यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः
tanna indro varuṇo mitro agnirāpa oṣadhīrvanino juṣanta |
śarmansyāma marutāmupasthe yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ
पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)