सप्तम मण्डल

सूक्त 5: वैश्वानर, आर्य के लिए ज्योति

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: वैश्वानरोऽग्निः · छन्द: त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 5 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

वैश्वानर, आर्य के लिए ज्योति

वसिष्ठ अग्नि वैश्वानर का गान करते हैं, जो सब मनुष्यों की साझी अग्नि हैं, स्वर्ग और पृथ्वी पर स्थापित और बहती नदियों के नेता। उनके भय से काले लोग अपना भोजन छोड़कर भाग गए, जब वे पूरु के लिए प्रज्वलित हुए और उनके दुर्ग तोड़े। पृथ्वी और द्युलोक उनके त्रिविध व्रत को मानते हैं; वे अविरत ज्वाला से दोनों लोकों को फैलाते हैं। उन्होंने दस्युओं को उनके घरों से खदेड़ा और आर्य के लिए विस्तृत ज्योति रची। परम व्योम में जन्मे वे वायु की भाँति एक साथ सबकी रक्षा करते हैं। ऋषि रुद्रों और वसुओं सहित उनसे दीप्त अन्न, यश और विशाल शरण माँगते हैं।

5.1

प्राग्नये॑ त॒वसे॑ भरध्वं॒ गिरं॑ दि॒वो अ॑र॒तये॑ पृथि॒व्याः ।
यो विश्वे॑षाम॒मृता॑नामु॒पस्थे॑ वैश्वान॒रो वा॑वृ॒धे जा॑गृ॒वद्भि॑ः

prāgnaye tavase bharadhvaṃ giraṃ divo arataye pṛthivyāḥ |
yo viśveṣāmamṛtānāmupasthe vaiśvānaro vāvṛdhe jāgṛvadbhiḥ

5.2

पृ॒ष्टो दि॒वि धाय्य॒ग्निः पृ॑थि॒व्यां ने॒ता सिन्धू॑नां वृष॒भः स्तिया॑नाम् ।
स मानु॑षीर॒भि विशो॒ वि भा॑ति वैश्वान॒रो वा॑वृधा॒नो वरे॑ण

pṛṣṭo divi dhāyyagniḥ pṛthivyāṃ netā sindhūnāṃ vṛṣabhaḥ stiyānām |
sa mānuṣīrabhi viśo vi bhāti vaiśvānaro vāvṛdhāno vareṇa

5.3

त्वद्भि॒या विश॑ आय॒न्नसि॑क्नीरसम॒ना जह॑ती॒र्भोज॑नानि ।
वैश्वा॑नर पू॒रवे॒ शोशु॑चान॒ः पुरो॒ यद॑ग्ने द॒रय॒न्नदी॑देः

tvadbhiyā viśa āyannasiknīrasamanā jahatīrbhojanāni |
vaiśvānara pūrave śośucānaḥ puro yadagne darayannadīdeḥ

5.4

तव॑ त्रि॒धातु॑ पृथि॒वी उ॒त द्यौर्वैश्वा॑नर व्र॒तम॑ग्ने सचन्त ।
त्वं भा॒सा रोद॑सी॒ आ त॑त॒न्थाज॑स्रेण शो॒चिषा॒ शोशु॑चानः

tava tridhātu pṛthivī uta dyaurvaiśvānara vratamagne sacanta |
tvaṃ bhāsā rodasī ā tatanthājasreṇa śociṣā śośucānaḥ

5.5

त्वाम॑ग्ने ह॒रितो॑ वावशा॒ना गिर॑ः सचन्ते॒ धुन॑यो घृ॒ताची॑ः ।
पतिं॑ कृष्टी॒नां र॒थ्यं॑ रयी॒णां वै॑श्वान॒रमु॒षसां॑ के॒तुमह्ना॑म्

tvāmagne harito vāvaśānā giraḥ sacante dhunayo ghṛtācīḥ |
patiṃ kṛṣṭīnāṃ rathyaṃ rayīṇāṃ vaiśvānaramuṣasāṃ ketumahnām

5.6

त्वे अ॑सु॒र्यं१॒॑ वस॑वो॒ न्यृ॑ण्व॒न्क्रतुं॒ हि ते॑ मित्रमहो जु॒षन्त॑ ।
त्वं दस्यूँ॒रोक॑सो अग्न आज उ॒रु ज्योति॑र्ज॒नय॒न्नार्या॑य

tve asuryaṃ vasavo nyṛṇvankratuṃ hi te mitramaho juṣanta |
tvaṃ dasyūm̐rokaso agna āja uru jyotirjanayannāryāya

5.7

स जाय॑मानः पर॒मे व्यो॑मन्वा॒युर्न पाथ॒ः परि॑ पासि स॒द्यः ।
त्वं भुव॑ना ज॒नय॑न्न॒भि क्र॒न्नप॑त्याय जातवेदो दश॒स्यन्

sa jāyamānaḥ parame vyomanvāyurna pāthaḥ pari pāsi sadyaḥ |
tvaṃ bhuvanā janayannabhi krannapatyāya jātavedo daśasyan

5.8

ताम॑ग्ने अ॒स्मे इष॒मेर॑यस्व॒ वैश्वा॑नर द्यु॒मतीं॑ जातवेदः ।
यया॒ राध॒ः पिन्व॑सि विश्ववार पृ॒थु श्रवो॑ दा॒शुषे॒ मर्त्या॑य

tāmagne asme iṣamerayasva vaiśvānara dyumatīṃ jātavedaḥ |
yayā rādhaḥ pinvasi viśvavāra pṛthu śravo dāśuṣe martyāya

5.9

तं नो॑ अग्ने म॒घव॑द्भ्यः पुरु॒क्षुं र॒यिं नि वाजं॒ श्रुत्यं॑ युवस्व ।
वैश्वा॑नर॒ महि॑ न॒ः शर्म॑ यच्छ रु॒द्रेभि॑रग्ने॒ वसु॑भिः स॒जोषा॑ः

taṃ no agne maghavadbhyaḥ purukṣuṃ rayiṃ ni vājaṃ śrutyaṃ yuvasva |
vaiśvānara mahi naḥ śarma yaccha rudrebhiragne vasubhiḥ sajoṣāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)