सप्तम मण्डल

सूक्त 37: ऋभु और इन्द्र के खुले हाथ

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: विश्वे देवाः · छन्द: त्रिष्टुप्

8 श्लोक · 37 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

ऋभु और इन्द्र के खुले हाथ

वसिष्ठ ऋभुओं, वाजों और ऋभुक्षा को अपने वेगवान रथ पर आने, सवनों पर तीन पीठों वाला सोम पीने और यजमानों में धन रखने को बुलाते हैं। इन्द्र से वे कहते हैं: तुमने बड़े और छोटे धन के बँटवारे में अपने दान की घोषणा की है; तुम्हारे दोनों हाथ भरे हैं, और तुम्हारी कृपा रुकती नहीं। 'हे इन्द्र, तुम हमें कब धन दोगे? कब हमारे वचनों पर ध्यान दोगे?' ऋषि कहते हैं कि क्षय की देवी निर्ऋति भी मनुष्यों पर शासन करती है, फिर भी शरद् ऋतुएँ अन्न से भरी इन्द्र के पास आती हैं; तीन बन्धुओं वाला जन बुढ़ापे तक पहुँचता है। सविता और पर्वत से दान माँगा जाता है।

37.1

आ वो॒ वाहि॑ष्ठो वहतु स्त॒वध्यै॒ रथो॑ वाजा ऋभुक्षणो॒ अमृ॑क्तः ।
अ॒भि त्रि॑पृ॒ष्ठैः सव॑नेषु॒ सोमै॒र्मदे॑ सुशिप्रा म॒हभि॑ः पृणध्वम्

ā vo vāhiṣṭho vahatu stavadhyai ratho vājā ṛbhukṣaṇo amṛktaḥ |
abhi tripṛṣṭhaiḥ savaneṣu somairmade suśiprā mahabhiḥ pṛṇadhvam

37.2

यू॒यं ह॒ रत्नं॑ म॒घव॑त्सु धत्थ स्व॒र्दृश॑ ऋभुक्षणो॒ अमृ॑क्तम् ।
सं य॒ज्ञेषु॑ स्वधावन्तः पिबध्वं॒ वि नो॒ राधां॑सि म॒तिभि॑र्दयध्वम्

yūyaṃ ha ratnaṃ maghavatsu dhattha svardṛśa ṛbhukṣaṇo amṛktam |
saṃ yajñeṣu svadhāvantaḥ pibadhvaṃ vi no rādhāṃsi matibhirdayadhvam

37.3

उ॒वोचि॑थ॒ हि म॑घवन्दे॒ष्णं म॒हो अर्भ॑स्य॒ वसु॑नो विभा॒गे ।
उ॒भा ते॑ पू॒र्णा वसु॑ना॒ गभ॑स्ती॒ न सू॒नृता॒ नि य॑मते वस॒व्या॑

uvocitha hi maghavandeṣṇaṃ maho arbhasya vasuno vibhāge |
ubhā te pūrṇā vasunā gabhastī na sūnṛtā ni yamate vasavyā

37.4

त्वमि॑न्द्र॒ स्वय॑शा ऋभु॒क्षा वाजो॒ न सा॒धुरस्त॑मे॒ष्यृक्वा॑ ।
व॒यं नु ते॑ दा॒श्वांस॑ः स्याम॒ ब्रह्म॑ कृ॒ण्वन्तो॑ हरिवो॒ वसि॑ष्ठाः

tvamindra svayaśā ṛbhukṣā vājo na sādhurastameṣyṛkvā |
vayaṃ nu te dāśvāṃsaḥ syāma brahma kṛṇvanto harivo vasiṣṭhāḥ

37.5

सनि॑तासि प्र॒वतो॑ दा॒शुषे॑ चि॒द्याभि॒र्विवे॑षो हर्यश्व धी॒भिः ।
व॒व॒न्मा नु ते॒ युज्या॑भिरू॒ती क॒दा न॑ इन्द्र रा॒य आ द॑शस्येः

sanitāsi pravato dāśuṣe cidyābhirviveṣo haryaśva dhībhiḥ |
vavanmā nu te yujyābhirūtī kadā na indra rāya ā daśasyeḥ

37.6

वा॒सय॑सीव वे॒धस॒स्त्वं न॑ः क॒दा न॑ इन्द्र॒ वच॑सो बुबोधः ।
अस्तं॑ ता॒त्या धि॒या र॒यिं सु॒वीरं॑ पृ॒क्षो नो॒ अर्वा॒ न्यु॑हीत वा॒जी

vāsayasīva vedhasastvaṃ naḥ kadā na indra vacaso bubodhaḥ |
astaṃ tātyā dhiyā rayiṃ suvīraṃ pṛkṣo no arvā nyuhīta vājī

37.7

अ॒भि यं दे॒वी निरृ॑तिश्चि॒दीशे॒ नक्ष॑न्त॒ इन्द्रं॑ श॒रद॑ः सु॒पृक्ष॑ः ।
उप॑ त्रिब॒न्धुर्ज॒रद॑ष्टिमे॒त्यस्व॑वेशं॒ यं कृ॒णव॑न्त॒ मर्ता॑ः

abhi yaṃ devī nirṛtiścidīśe nakṣanta indraṃ śaradaḥ supṛkṣaḥ |
upa tribandhurjaradaṣṭimetyasvaveśaṃ yaṃ kṛṇavanta martāḥ

37.8

आ नो॒ राधां॑सि सवितः स्त॒वध्या॒ आ रायो॑ यन्तु॒ पर्व॑तस्य रा॒तौ ।
सदा॑ नो दि॒व्यः पा॒युः सि॑षक्तु यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः

ā no rādhāṃsi savitaḥ stavadhyā ā rāyo yantu parvatasya rātau |
sadā no divyaḥ pāyuḥ siṣaktu yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)