सप्तम मण्डल

सूक्त 20: पराक्रम के लिए जन्मे बलवान इन्द्र

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

10 श्लोक · 20 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

पराक्रम के लिए जन्मे बलवान इन्द्र

वसिष्ठ गाते हैं कि इन्द्र पराक्रम के लिए उग्र होकर जन्मे, मनुष्यों के लिए कर्म करने वाले, वह युवा जो सहायता लेकर जनों के आसन तक आते हैं और बड़े पाप से भी हमें बचाते हैं। उन्होंने वृत्र को मारा, सुदास के लिए विस्तृत स्थान बनाया, और उपासक को बार-बार धन देते हैं। जन्म से अजेय, उन्होंने सेनाएँ बिखेरीं और हर शत्रु को मार गिराया। एक वृषभ ने उन्हें जन्म दिया और एक नारी ने उन्हें मनुष्यों के नेता के रूप में जना। जो आहुतियों से इन्द्र की सेवा करता है वह कभी नहीं डगमगाता। ऋषि माँगते हैं कि बड़ा छोटे को दे और विविध धन लाए।

20.1

उ॒ग्रो ज॑ज्ञे वी॒र्या॑य स्व॒धावा॒ञ्चक्रि॒रपो॒ नर्यो॒ यत्क॑रि॒ष्यन् ।
जग्मि॒र्युवा॑ नृ॒षद॑न॒मवो॑भिस्त्रा॒ता न॒ इन्द्र॒ एन॑सो म॒हश्चि॑त्

ugro jajñe vīryāya svadhāvāñcakrirapo naryo yatkariṣyan |
jagmiryuvā nṛṣadanamavobhistrātā na indra enaso mahaścit

20.2

हन्ता॑ वृ॒त्रमिन्द्र॒ः शूशु॑वान॒ः प्रावी॒न्नु वी॒रो ज॑रि॒तार॑मू॒ती ।
कर्ता॑ सु॒दासे॒ अह॒ वा उ॑ लो॒कं दाता॒ वसु॒ मुहु॒रा दा॒शुषे॑ भूत्

hantā vṛtramindraḥ śūśuvānaḥ prāvīnnu vīro jaritāramūtī |
kartā sudāse aha vā u lokaṃ dātā vasu muhurā dāśuṣe bhūt

20.3

यु॒ध्मो अ॑न॒र्वा ख॑ज॒कृत्स॒मद्वा॒ शूर॑ः सत्रा॒षाड्ज॒नुषे॒मषा॑ळ्हः ।
व्या॑स॒ इन्द्र॒ः पृत॑ना॒ः स्वोजा॒ अधा॒ विश्वं॑ शत्रू॒यन्तं॑ जघान

yudhmo anarvā khajakṛtsamadvā śūraḥ satrāṣāḍjanuṣemaṣāḻhaḥ |
vyāsa indraḥ pṛtanāḥ svojā adhā viśvaṃ śatrūyantaṃ jaghāna

20.4

उ॒भे चि॑दिन्द्र॒ रोद॑सी महि॒त्वा प॑प्राथ॒ तवि॑षीभिस्तुविष्मः ।
नि वज्र॒मिन्द्रो॒ हरि॑वा॒न्मिमि॑क्ष॒न्समन्ध॑सा॒ मदे॑षु॒ वा उ॑वोच

ubhe cidindra rodasī mahitvā paprātha taviṣībhistuviṣmaḥ |
ni vajramindro harivānmimikṣansamandhasā madeṣu vā uvoca

20.5

वृषा॑ जजान॒ वृष॑णं॒ रणा॑य॒ तमु॑ चि॒न्नारी॒ नर्यं॑ ससूव ।
प्र यः से॑ना॒नीरध॒ नृभ्यो॒ अस्ती॒नः सत्वा॑ ग॒वेष॑ण॒ः स धृ॒ष्णुः

vṛṣā jajāna vṛṣaṇaṃ raṇāya tamu cinnārī naryaṃ sasūva |
pra yaḥ senānīradha nṛbhyo astīnaḥ satvā gaveṣaṇaḥ sa dhṛṣṇuḥ

20.6

नू चि॒त्स भ्रे॑षते॒ जनो॒ न रे॑ष॒न्मनो॒ यो अ॑स्य घो॒रमा॒विवा॑सात् ।
य॒ज्ञैर्य इन्द्रे॒ दध॑ते॒ दुवां॑सि॒ क्षय॒त्स रा॒य ऋ॑त॒पा ऋ॑ते॒जाः

nū citsa bhreṣate jano na reṣanmano yo asya ghoramāvivāsāt |
yajñairya indre dadhate duvāṃsi kṣayatsa rāya ṛtapā ṛtejāḥ

20.7

यदि॑न्द्र॒ पूर्वो॒ अप॑राय॒ शिक्ष॒न्नय॒ज्ज्याया॒न्कनी॑यसो दे॒ष्णम् ।
अ॒मृत॒ इत्पर्या॑सीत दू॒रमा चि॑त्र॒ चित्र्यं॑ भरा र॒यिं न॑ः

yadindra pūrvo aparāya śikṣannayajjyāyānkanīyaso deṣṇam |
amṛta itparyāsīta dūramā citra citryaṃ bharā rayiṃ naḥ

20.8

यस्त॑ इन्द्र प्रि॒यो जनो॒ ददा॑श॒दस॑न्निरे॒के अ॑द्रिव॒ः सखा॑ ते ।
व॒यं ते॑ अ॒स्यां सु॑म॒तौ चनि॑ष्ठा॒ः स्याम॒ वरू॑थे॒ अघ्न॑तो॒ नृपी॑तौ

yasta indra priyo jano dadāśadasannireke adrivaḥ sakhā te |
vayaṃ te asyāṃ sumatau caniṣṭhāḥ syāma varūthe aghnato nṛpītau

20.9

ए॒ष स्तोमो॑ अचिक्रद॒द्वृषा॑ त उ॒त स्ता॒मुर्म॑घवन्नक्रपिष्ट ।
रा॒यस्कामो॑ जरि॒तारं॑ त॒ आग॒न्त्वम॒ङ्ग श॑क्र॒ वस्व॒ आ श॑को नः

eṣa stomo acikradadvṛṣā ta uta stāmurmaghavannakrapiṣṭa |
rāyaskāmo jaritāraṃ ta āgantvamaṅga śakra vasva ā śako naḥ

20.10

स न॑ इन्द्र॒ त्वय॑ताया इ॒षे धा॒स्त्मना॑ च॒ ये म॒घवा॑नो जु॒नन्ति॑ ।
वस्वी॒ षु ते॑ जरि॒त्रे अ॑स्तु श॒क्तिर्यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः

sa na indra tvayatāyā iṣe dhāstmanā ca ye maghavāno junanti |
vasvī ṣu te jaritre astu śaktiryūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)