सप्तम मण्डल

सूक्त 19: निन्यानवे दुर्ग तोड़ने वाले इन्द्र

ऋषि: मैत्रावरुणिर्वसिष्ठः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 19 में से 104

इस अध्याय में क्या होता है

निन्यानवे दुर्ग तोड़ने वाले इन्द्र

वसिष्ठ इन्द्र को तीखे सींगों वाला भयंकर वृषभ कहते हैं, जो अकेले सब जनों को हिला देते हैं और कभी दान न करने वालों का धन सोम निचोड़ने वाले को देते हैं। वे इन्द्र के कर्म गिनाते हैं: कुत्स की सहायता की और उनके लिए दास शुष्ण और कुयव को मारा; आहुति देने वाले सुदास की, पुरुकुत्स के पुत्र त्रसदस्यु की और पूरु की रक्षा की; दभीति के लिए चुमुरि और धुनि को सुला दिया; एक साथ निन्यानवे दुर्ग तोड़े, सौवें में प्रवेश किया, और वृत्र तथा नमुचि को मारा। ऋषि इन्द्र से तुर्वश और यदु को झुकाने और गायकों को सखा बनाए रखने की प्रार्थना करते हैं।

19.1

यस्ति॒ग्मशृ॑ङ्गो वृष॒भो न भी॒म एक॑ः कृ॒ष्टीश्च्या॒वय॑ति॒ प्र विश्वा॑ः ।
यः शश्व॑तो॒ अदा॑शुषो॒ गय॑स्य प्रय॒न्तासि॒ सुष्वि॑तराय॒ वेद॑ः

yastigmaśṛṅgo vṛṣabho na bhīma ekaḥ kṛṣṭīścyāvayati pra viśvāḥ |
yaḥ śaśvato adāśuṣo gayasya prayantāsi suṣvitarāya vedaḥ

19.2

त्वं ह॒ त्यदि॑न्द्र॒ कुत्स॑माव॒ः शुश्रू॑षमाणस्त॒न्वा॑ सम॒र्ये ।
दासं॒ यच्छुष्णं॒ कुय॑वं॒ न्य॑स्मा॒ अर॑न्धय आर्जुने॒याय॒ शिक्ष॑न्

tvaṃ ha tyadindra kutsamāvaḥ śuśrūṣamāṇastanvā samarye |
dāsaṃ yacchuṣṇaṃ kuyavaṃ nyasmā arandhaya ārjuneyāya śikṣan

19.3

त्वं धृ॑ष्णो धृष॒ता वी॒तह॑व्यं॒ प्रावो॒ विश्वा॑भिरू॒तिभि॑ः सु॒दास॑म् ।
प्र पौरु॑कुत्सिं त्र॒सद॑स्युमाव॒ः क्षेत्र॑साता वृत्र॒हत्ये॑षु पू॒रुम्

tvaṃ dhṛṣṇo dhṛṣatā vītahavyaṃ prāvo viśvābhirūtibhiḥ sudāsam |
pra paurukutsiṃ trasadasyumāvaḥ kṣetrasātā vṛtrahatyeṣu pūrum

19.4

त्वं नृभि॑र्नृमणो दे॒ववी॑तौ॒ भूरी॑णि वृ॒त्रा ह॑र्यश्व हंसि ।
त्वं नि दस्युं॒ चुमु॑रिं॒ धुनिं॒ चास्वा॑पयो द॒भीत॑ये सु॒हन्तु॑

tvaṃ nṛbhirnṛmaṇo devavītau bhūrīṇi vṛtrā haryaśva haṃsi |
tvaṃ ni dasyuṃ cumuriṃ dhuniṃ cāsvāpayo dabhītaye suhantu

19.5

तव॑ च्यौ॒त्नानि॑ वज्रहस्त॒ तानि॒ नव॒ यत्पुरो॑ नव॒तिं च॑ स॒द्यः ।
नि॒वेश॑ने शतत॒मावि॑वेषी॒रह॑ञ्च वृ॒त्रं नमु॑चिमु॒ताह॑न्

tava cyautnāni vajrahasta tāni nava yatpuro navatiṃ ca sadyaḥ |
niveśane śatatamāviveṣīrahañca vṛtraṃ namucimutāhan

19.6

सना॒ ता त॑ इन्द्र॒ भोज॑नानि रा॒तह॑व्याय दा॒शुषे॑ सु॒दासे॑ ।
वृष्णे॑ ते॒ हरी॒ वृष॑णा युनज्मि॒ व्यन्तु॒ ब्रह्मा॑णि पुरुशाक॒ वाज॑म्

sanā tā ta indra bhojanāni rātahavyāya dāśuṣe sudāse |
vṛṣṇe te harī vṛṣaṇā yunajmi vyantu brahmāṇi puruśāka vājam

19.7

मा ते॑ अ॒स्यां स॑हसाव॒न्परि॑ष्टाव॒घाय॑ भूम हरिवः परा॒दै ।
त्राय॑स्व नोऽवृ॒केभि॒र्वरू॑थै॒स्तव॑ प्रि॒यास॑ः सू॒रिषु॑ स्याम

mā te asyāṃ sahasāvanpariṣṭāvaghāya bhūma harivaḥ parādai |
trāyasva no'vṛkebhirvarūthaistava priyāsaḥ sūriṣu syāma

19.8

प्रि॒यास॒ इत्ते॑ मघवन्न॒भिष्टौ॒ नरो॑ मदेम शर॒णे सखा॑यः ।
नि तु॒र्वशं॒ नि याद्वं॑ शिशीह्यतिथि॒ग्वाय॒ शंस्यं॑ करि॒ष्यन्

priyāsa itte maghavannabhiṣṭau naro madema śaraṇe sakhāyaḥ |
ni turvaśaṃ ni yādvaṃ śiśīhyatithigvāya śaṃsyaṃ kariṣyan

19.9

स॒द्यश्चि॒न्नु ते म॑घवन्न॒भिष्टौ॒ नर॑ः शंसन्त्युक्थ॒शास॑ उ॒क्था ।
ये ते॒ हवे॑भि॒र्वि प॒णीँरदा॑शन्न॒स्मान्वृ॑णीष्व॒ युज्या॑य॒ तस्मै॑

sadyaścinnu te maghavannabhiṣṭau naraḥ śaṃsantyukthaśāsa ukthā |
ye te havebhirvi paṇīm̐radāśannasmānvṛṇīṣva yujyāya tasmai

19.10

ए॒ते स्तोमा॑ न॒रां नृ॑तम॒ तुभ्य॑मस्म॒द्र्य॑ञ्चो॒ दद॑तो म॒घानि॑ ।
तेषा॑मिन्द्र वृत्र॒हत्ये॑ शि॒वो भू॒ः सखा॑ च॒ शूरो॑ऽवि॒ता च॑ नृ॒णाम्

ete stomā narāṃ nṛtama tubhyamasmadryañco dadato maghāni |
teṣāmindra vṛtrahatye śivo bhūḥ sakhā ca śūro'vitā ca nṛṇām

19.11

नू इ॑न्द्र शूर॒ स्तव॑मान ऊ॒ती ब्रह्म॑जूतस्त॒न्वा॑ वावृधस्व ।
उप॑ नो॒ वाजा॑न्मिमी॒ह्युप॒ स्तीन्यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः

nū indra śūra stavamāna ūtī brahmajūtastanvā vāvṛdhasva |
upa no vājānmimīhyupa stīnyūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)