षष्ठ मण्डल

सूक्त 50: अदिति, औषधिरूप जल और सब देव

ऋषि: ऋजिश्वा भारद्वाजः · देवता: विश्वे देवाः · छन्द: त्रिष्टुप्

15 श्लोक · 50 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

अदिति, औषधिरूप जल और सब देव

ऋजिश्वा भारद्वाज त्रिष्टुप् में सभी देवों को पुकारते हैं। वे नमस्कार के साथ अदिति का आवाहन करते हैं, फिर वरुण, मित्र, अग्नि, अर्यमा, सविता और भग का, और सूर्य से माँगते हैं कि उन्हें देवों के आगे निष्पाप करे। द्युलोक और पृथ्वी से विशाल शरण माँगी गई है। रुद्र के पुत्र मरुत अपने मार्ग पर भूमि को कँपा देते हैं। जल वैद्य हैं, सबसे माता-सरीखे, चर-अचर सबकी जननी; वे सन्तान को आरोग्य दें। अश्विनों ने अत्रि को अन्धकार से छुड़ाया था। रुद्र, सरस्वती, विष्णु, वायु, अहिर्बुध्न्य और अज एकपाद से सुनने की विनती है, और भरद्वाज अपने गीतों का नाम लेकर समाप्त करते हैं।

50.1

हु॒वे वो॑ दे॒वीमदि॑तिं॒ नमो॑भिर्मृळी॒काय॒ वरु॑णं मि॒त्रम॒ग्निम् ।
अ॒भि॒क्ष॒दाम॑र्य॒मणं॑ सु॒शेवं॑ त्रा॒तॄन्दे॒वान्स॑वि॒तारं॒ भगं॑ च

huve vo devīmaditiṃ namobhirmṛḻīkāya varuṇaṃ mitramagnim |
abhikṣadāmaryamaṇaṃ suśevaṃ trātṝndevānsavitāraṃ bhagaṃ ca

50.2

सु॒ज्योति॑षः सूर्य॒ दक्ष॑पितॄननागा॒स्त्वे सु॑महो वीहि दे॒वान् ।
द्वि॒जन्मा॑नो॒ य ऋ॑त॒साप॑ः स॒त्याः स्व॑र्वन्तो यज॒ता अ॑ग्निजि॒ह्वाः

sujyotiṣaḥ sūrya dakṣapitṝnanāgāstve sumaho vīhi devān |
dvijanmāno ya ṛtasāpaḥ satyāḥ svarvanto yajatā agnijihvāḥ

50.3

उ॒त द्या॑वापृथिवी क्ष॒त्रमु॒रु बृ॒हद्रो॑दसी शर॒णं सु॑षुम्ने ।
म॒हस्क॑रथो॒ वरि॑वो॒ यथा॑ नो॒ऽस्मे क्षया॑य धिषणे अने॒हः

uta dyāvāpṛthivī kṣatramuru bṛhadrodasī śaraṇaṃ suṣumne |
mahaskaratho varivo yathā no'sme kṣayāya dhiṣaṇe anehaḥ

50.4

आ नो॑ रु॒द्रस्य॑ सू॒नवो॑ नमन्ताम॒द्या हू॒तासो॒ वस॒वोऽधृ॑ष्टाः ।
यदी॒मर्भे॑ मह॒ति वा॑ हि॒तासो॑ बा॒धे म॒रुतो॒ अह्वा॑म दे॒वान्

ā no rudrasya sūnavo namantāmadyā hūtāso vasavo'dhṛṣṭāḥ |
yadīmarbhe mahati vā hitāso bādhe maruto ahvāma devān

50.5

मि॒म्यक्ष॒ येषु॑ रोद॒सी नु दे॒वी सिष॑क्ति पू॒षा अ॑भ्यर्ध॒यज्वा॑ ।
श्रु॒त्वा हवं॑ मरुतो॒ यद्ध॑ या॒थ भूमा॑ रेजन्ते॒ अध्व॑नि॒ प्रवि॑क्ते

mimyakṣa yeṣu rodasī nu devī siṣakti pūṣā abhyardhayajvā |
śrutvā havaṃ maruto yaddha yātha bhūmā rejante adhvani pravikte

50.6

अ॒भि त्यं वी॒रं गिर्व॑णसम॒र्चेन्द्रं॒ ब्रह्म॑णा जरित॒र्नवे॑न ।
श्रव॒दिद्धव॒मुप॑ च॒ स्तवा॑नो॒ रास॒द्वाजाँ॒ उप॑ म॒हो गृ॑णा॒नः

abhi tyaṃ vīraṃ girvaṇasamarcendraṃ brahmaṇā jaritarnavena |
śravadiddhavamupa ca stavāno rāsadvājām̐ upa maho gṛṇānaḥ

50.7

ओ॒मान॑मापो मानुषी॒रमृ॑क्तं॒ धात॑ तो॒काय॒ तन॑याय॒ शं योः ।
यू॒यं हि ष्ठा भि॒षजो॑ मा॒तृत॑मा॒ विश्व॑स्य स्था॒तुर्जग॑तो॒ जनि॑त्रीः

omānamāpo mānuṣīramṛktaṃ dhāta tokāya tanayāya śaṃ yoḥ |
yūyaṃ hi ṣṭhā bhiṣajo mātṛtamā viśvasya sthāturjagato janitrīḥ

50.8

आ नो॑ दे॒वः स॑वि॒ता त्राय॑माणो॒ हिर॑ण्यपाणिर्यज॒तो ज॑गम्यात् ।
यो दत्र॑वाँ उ॒षसो॒ न प्रती॑कं व्यूर्णु॒ते दा॒शुषे॒ वार्या॑णि

ā no devaḥ savitā trāyamāṇo hiraṇyapāṇiryajato jagamyāt |
yo datravām̐ uṣaso na pratīkaṃ vyūrṇute dāśuṣe vāryāṇi

50.9

उ॒त त्वं सू॑नो सहसो नो अ॒द्या दे॒वाँ अ॒स्मिन्न॑ध्व॒रे व॑वृत्याः ।
स्याम॒हं ते॒ सद॒मिद्रा॒तौ तव॑ स्याम॒ग्नेऽव॑सा सु॒वीर॑ः

uta tvaṃ sūno sahaso no adyā devām̐ asminnadhvare vavṛtyāḥ |
syāmahaṃ te sadamidrātau tava syāmagne'vasā suvīraḥ

50.10

उ॒त त्या मे॒ हव॒मा ज॑ग्म्यातं॒ नास॑त्या धी॒भिर्यु॒वम॒ङ्ग वि॑प्रा ।
अत्रिं॒ न म॒हस्तम॑सोऽमुमुक्तं॒ तूर्व॑तं नरा दुरि॒ताद॒भीके॑

uta tyā me havamā jagmyātaṃ nāsatyā dhībhiryuvamaṅga viprā |
atriṃ na mahastamaso'mumuktaṃ tūrvataṃ narā duritādabhīke

50.11

ते नो॑ रा॒यो द्यु॒मतो॒ वाज॑वतो दा॒तारो॑ भूत नृ॒वत॑ः पुरु॒क्षोः ।
द॒श॒स्यन्तो॑ दि॒व्याः पार्थि॑वासो॒ गोजा॑ता॒ अप्या॑ मृ॒ळता॑ च देवाः

te no rāyo dyumato vājavato dātāro bhūta nṛvataḥ purukṣoḥ |
daśasyanto divyāḥ pārthivāso gojātā apyā mṛḻatā ca devāḥ

50.12

ते नो॑ रु॒द्रः सर॑स्वती स॒जोषा॑ मी॒ळ्हुष्म॑न्तो॒ विष्णु॑र्मृळन्तु वा॒युः ।
ऋ॒भु॒क्षा वाजो॒ दैव्यो॑ विधा॒ता प॒र्जन्या॒वाता॑ पिप्यता॒मिषं॑ नः

te no rudraḥ sarasvatī sajoṣā mīḻhuṣmanto viṣṇurmṛḻantu vāyuḥ |
ṛbhukṣā vājo daivyo vidhātā parjanyāvātā pipyatāmiṣaṃ naḥ

50.13

उ॒त स्य दे॒वः स॑वि॒ता भगो॑ नो॒ऽपां नपा॑दवतु॒ दानु॒ पप्रि॑ः ।
त्वष्टा॑ दे॒वेभि॒र्जनि॑भिः स॒जोषा॒ द्यौर्दे॒वेभि॑ः पृथि॒वी स॑मु॒द्रैः

uta sya devaḥ savitā bhago no'pāṃ napādavatu dānu papriḥ |
tvaṣṭā devebhirjanibhiḥ sajoṣā dyaurdevebhiḥ pṛthivī samudraiḥ

50.14

उ॒त नोऽहि॑र्बु॒ध्न्य॑ः शृणोत्व॒ज एक॑पात्पृथि॒वी स॑मु॒द्रः ।
विश्वे॑ दे॒वा ऋ॑ता॒वृधो॑ हुवा॒नाः स्तु॒ता मन्त्रा॑ः कविश॒स्ता अ॑वन्तु

uta no'hirbudhnyaḥ śṛṇotvaja ekapātpṛthivī samudraḥ |
viśve devā ṛtāvṛdho huvānāḥ stutā mantrāḥ kaviśastā avantu

50.15

ए॒वा नपा॑तो॒ मम॒ तस्य॑ धी॒भिर्भ॒रद्वा॑जा अ॒भ्य॑र्चन्त्य॒र्कैः ।
ग्ना हु॒तासो॒ वस॒वोऽधृ॑ष्टा॒ विश्वे॑ स्तु॒तासो॑ भूता यजत्राः

evā napāto mama tasya dhībhirbharadvājā abhyarcantyarkaiḥ |
gnā hutāso vasavo'dhṛṣṭā viśve stutāso bhūtā yajatrāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)