षष्ठ मण्डल

सूक्त 46: बाणों की वर्षा में त्रिविध शरण

ऋषि: शंयुर्बार्हस्पत्यः · देवता: इन्द्रः · छन्द: प्रगाथः - (विषमा बृहती, समा सतोबृहती)

14 श्लोक · 46 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

बाणों की वर्षा में त्रिविध शरण

शंयु बार्हस्पत्य बृहती और सतोबृहती के प्रगाथ छन्द में इन्द्र को पुकारते हैं। गायक उन्हें पुरस्कार के लिए, शत्रुओं के विरुद्ध और दौड़ के मोड़ पर बुलाते हैं। वे क्रोध में वृषभ की तरह लोगों को पीछे धकेलते हैं; वे अपनों में गायें, घोड़े और रथ का बल बिखेरें। कवि नहुष-वंशियों, पाँचों जनों, तृक्षि, द्रुह्यु और पूरु में जो पराक्रम है, उसे माँगता है। बीच में त्रिविध, तीन ओर से सुरक्षित शरण की प्रार्थना है, उन तीखे नोकों वाले बाणों से जो आकाश में उड़ते हैं, जहाँ वीर अपने शरीर अर्पित करते हैं। अन्त में घोड़े बाज़ों की तरह दौड़ते दिखते हैं।

46.1

त्वामिद्धि हवा॑महे सा॒ता वाज॑स्य का॒रव॑ः ।
त्वां वृ॒त्रेष्वि॑न्द्र॒ सत्प॑तिं॒ नर॒स्त्वां काष्ठा॒स्वर्व॑तः

tvāmiddhi havāmahe sātā vājasya kāravaḥ |
tvāṃ vṛtreṣvindra satpatiṃ narastvāṃ kāṣṭhāsvarvataḥ

46.2

स त्वं न॑श्चित्र वज्रहस्त धृष्णु॒या म॒हः स्त॑वा॒नो अ॑द्रिवः ।
गामश्वं॑ र॒थ्य॑मिन्द्र॒ सं कि॑र स॒त्रा वाजं॒ न जि॒ग्युषे॑

sa tvaṃ naścitra vajrahasta dhṛṣṇuyā mahaḥ stavāno adrivaḥ |
gāmaśvaṃ rathyamindra saṃ kira satrā vājaṃ na jigyuṣe

46.3

यः स॑त्रा॒हा विच॑र्षणि॒रिन्द्रं॒ तं हू॑महे व॒यम् ।
सह॑स्रमुष्क॒ तुवि॑नृम्ण॒ सत्प॑ते॒ भवा॑ स॒मत्सु॑ नो वृ॒धे

yaḥ satrāhā vicarṣaṇirindraṃ taṃ hūmahe vayam |
sahasramuṣka tuvinṛmṇa satpate bhavā samatsu no vṛdhe

46.4

बाध॑से॒ जना॑न्वृष॒भेव॑ म॒न्युना॒ घृषौ॑ मी॒ळ्ह ऋ॑चीषम ।
अ॒स्माकं॑ बोध्यवि॒ता म॑हाध॒ने त॒नूष्व॒प्सु सूर्ये॑

bādhase janānvṛṣabheva manyunā ghṛṣau mīḻha ṛcīṣama |
asmākaṃ bodhyavitā mahādhane tanūṣvapsu sūrye

46.5

इन्द्र॒ ज्येष्ठं॑ न॒ आ भ॑रँ॒ ओजि॑ष्ठं॒ पपु॑रि॒ श्रव॑ः ।
येने॒मे चि॑त्र वज्रहस्त॒ रोद॑सी॒ ओभे सु॑शिप्र॒ प्राः

indra jyeṣṭhaṃ na ā bharam̐ ojiṣṭhaṃ papuri śravaḥ |
yeneme citra vajrahasta rodasī obhe suśipra prāḥ

46.6

त्वामु॒ग्रमव॑से चर्षणी॒सहं॒ राज॑न्दे॒वेषु॑ हूमहे ।
विश्वा॒ सु नो॑ विथु॒रा पि॑ब्द॒ना व॑सो॒ऽमित्रा॑न्सु॒षहा॑न्कृधि

tvāmugramavase carṣaṇīsahaṃ rājandeveṣu hūmahe |
viśvā su no vithurā pibdanā vaso'mitrānsuṣahānkṛdhi

46.7

यदि॑न्द्र॒ नाहु॑षी॒ष्वाँ ओजो॑ नृ॒म्णं च॑ कृ॒ष्टिषु॑ ।
यद्वा॒ पञ्च॑ क्षिती॒नां द्यु॒म्नमा भ॑र स॒त्रा विश्वा॑नि॒ पौंस्या॑

yadindra nāhuṣīṣvām̐ ojo nṛmṇaṃ ca kṛṣṭiṣu |
yadvā pañca kṣitīnāṃ dyumnamā bhara satrā viśvāni pauṃsyā

46.8

यद्वा॑ तृ॒क्षौ म॑घवन्द्रु॒ह्यावा जने॒ यत्पू॒रौ कच्च॒ वृष्ण्य॑म् ।
अ॒स्मभ्यं॒ तद्रि॑रीहि॒ सं नृ॒षाह्ये॒ऽमित्रा॑न्पृ॒त्सु तु॒र्वणे॑

yadvā tṛkṣau maghavandruhyāvā jane yatpūrau kacca vṛṣṇyam |
asmabhyaṃ tadrirīhi saṃ nṛṣāhye'mitrānpṛtsu turvaṇe

46.9

इन्द्र॑ त्रि॒धातु॑ शर॒णं त्रि॒वरू॑थं स्वस्ति॒मत् ।
छ॒र्दिर्य॑च्छ म॒घव॑द्भ्यश्च॒ मह्यं॑ च या॒वया॑ दि॒द्युमे॑भ्यः

indra tridhātu śaraṇaṃ trivarūthaṃ svastimat |
chardiryaccha maghavadbhyaśca mahyaṃ ca yāvayā didyumebhyaḥ

46.10

ये ग॑व्य॒ता मन॑सा॒ शत्रु॑माद॒भुर॑भिप्र॒घ्नन्ति॑ धृष्णु॒या ।
अध॑ स्मा नो मघवन्निन्द्र गिर्वणस्तनू॒पा अन्त॑मो भव

ye gavyatā manasā śatrumādabhurabhipraghnanti dhṛṣṇuyā |
adha smā no maghavannindra girvaṇastanūpā antamo bhava

46.11

अध॑ स्मा नो वृ॒धे भ॒वेन्द्र॑ ना॒यम॑वा यु॒धि ।
यद॒न्तरि॑क्षे प॒तय॑न्ति प॒र्णिनो॑ दि॒द्यव॑स्ति॒ग्ममू॑र्धानः

adha smā no vṛdhe bhavendra nāyamavā yudhi |
yadantarikṣe patayanti parṇino didyavastigmamūrdhānaḥ

46.12

यत्र॒ शूरा॑सस्त॒न्वो॑ वितन्व॒ते प्रि॒या शर्म॑ पितॄ॒णाम् ।
अध॑ स्मा यच्छ त॒न्वे॒३॒॑ तने॑ च छ॒र्दिर॒चित्तं॑ या॒वय॒ द्वेष॑ः

yatra śūrāsastanvo vitanvate priyā śarma pitṝṇām |
adha smā yaccha tanve tane ca chardiracittaṃ yāvaya dveṣaḥ

46.13

यदि॑न्द्र॒ सर्गे॒ अर्व॑तश्चो॒दया॑से महाध॒ने ।
अ॒स॒म॒ने अध्व॑नि वृजि॒ने प॒थि श्ये॒नाँ इ॑व श्रवस्य॒तः

yadindra sarge arvataścodayāse mahādhane |
asamane adhvani vṛjine pathi śyenām̐ iva śravasyataḥ

46.14

सिन्धूँ॑रिव प्रव॒ण आ॑शु॒या य॒तो यदि॒ क्लोश॒मनु॒ ष्वणि॑ ।
आ ये वयो॒ न वर्वृ॑त॒त्यामि॑षि गृभी॒ता बा॒ह्वोर्गवि॑

sindhūm̐riva pravaṇa āśuyā yato yadi klośamanu ṣvaṇi |
ā ye vayo na varvṛtatyāmiṣi gṛbhītā bāhvorgavi

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)