सूक्त 44: द्युलोक और पृथ्वी को थामने वाला सोम

यो र॑यिवो र॒यिंत॑मो॒ यो द्यु॒म्नैर्द्यु॒म्नव॑त्तमः ।
सोम॑ः सु॒तः स इ॑न्द्र॒ तेऽस्ति॑ स्वधापते॒ मद॑ः

yo rayivo rayiṃtamo yo dyumnairdyumnavattamaḥ |
somaḥ sutaḥ sa indra te'sti svadhāpate madaḥ

यः श॒ग्मस्तु॑विशग्म ते रा॒यो दा॒मा म॑ती॒नाम् ।
सोम॑ः सु॒तः स इ॑न्द्र॒ तेऽस्ति॑ स्वधापते॒ मद॑ः

yaḥ śagmastuviśagma te rāyo dāmā matīnām |
somaḥ sutaḥ sa indra te'sti svadhāpate madaḥ

येन॑ वृ॒द्धो न शव॑सा तु॒रो न स्वाभि॑रू॒तिभि॑ः ।
सोम॑ः सु॒तः स इ॑न्द्र॒ तेऽस्ति॑ स्वधापते॒ मद॑ः

yena vṛddho na śavasā turo na svābhirūtibhiḥ |
somaḥ sutaḥ sa indra te'sti svadhāpate madaḥ

त्यमु॑ वो॒ अप्र॑हणं गृणी॒षे शव॑स॒स्पति॑म् ।
इन्द्रं॑ विश्वा॒साहं॒ नरं॒ मंहि॑ष्ठं वि॒श्वच॑र्षणिम्

tyamu vo aprahaṇaṃ gṛṇīṣe śavasaspatim |
indraṃ viśvāsāhaṃ naraṃ maṃhiṣṭhaṃ viśvacarṣaṇim

यं व॒र्धय॒न्तीद्गिर॒ः पतिं॑ तु॒रस्य॒ राध॑सः ।
तमिन्न्व॑स्य॒ रोद॑सी दे॒वी शुष्मं॑ सपर्यतः

yaṃ vardhayantīdgiraḥ patiṃ turasya rādhasaḥ |
taminnvasya rodasī devī śuṣmaṃ saparyataḥ

तद्व॑ उ॒क्थस्य॑ ब॒र्हणेन्द्रा॑योपस्तृणी॒षणि॑ ।
विपो॒ न यस्यो॒तयो॒ वि यद्रोह॑न्ति स॒क्षित॑ः

tadva ukthasya barhaṇendrāyopastṛṇīṣaṇi |
vipo na yasyotayo vi yadrohanti sakṣitaḥ

अवि॑द॒द्दक्षं॑ मि॒त्रो नवी॑यान्पपा॒नो दे॒वेभ्यो॒ वस्यो॑ अचैत् ।
स॒स॒वान्स्तौ॒लाभि॑र्धौ॒तरी॑भिरुरु॒ष्या पा॒युर॑भव॒त्सखि॑भ्यः

avidaddakṣaṃ mitro navīyānpapāno devebhyo vasyo acait |
sasavānstaulābhirdhautarībhiruruṣyā pāyurabhavatsakhibhyaḥ

ऋ॒तस्य॑ प॒थि वे॒धा अ॑पायि श्रि॒ये मनां॑सि दे॒वासो॑ अक्रन् ।
दधा॑नो॒ नाम॑ म॒हो वचो॑भि॒र्वपु॑र्दृ॒शये॑ वे॒न्यो व्या॑वः

ṛtasya pathi vedhā apāyi śriye manāṃsi devāso akran |
dadhāno nāma maho vacobhirvapurdṛśaye venyo vyāvaḥ

द्यु॒मत्त॑मं॒ दक्षं॑ धेह्य॒स्मे सेधा॒ जना॑नां पू॒र्वीररा॑तीः ।
वर्षी॑यो॒ वय॑ः कृणुहि॒ शची॑भि॒र्धन॑स्य सा॒ताव॒स्माँ अ॑विड्ढि

dyumattamaṃ dakṣaṃ dhehyasme sedhā janānāṃ pūrvīrarātīḥ |
varṣīyo vayaḥ kṛṇuhi śacībhirdhanasya sātāvasmām̐ aviḍḍhi

इन्द्र॒ तुभ्य॒मिन्म॑घवन्नभूम व॒यं दा॒त्रे ह॑रिवो॒ मा वि वे॑नः ।
नकि॑रा॒पिर्द॑दृशे मर्त्य॒त्रा किम॒ङ्ग र॑ध्र॒चोद॑नं त्वाहुः

indra tubhyaminmaghavannabhūma vayaṃ dātre harivo mā vi venaḥ |
nakirāpirdadṛśe martyatrā kimaṅga radhracodanaṃ tvāhuḥ

मा जस्व॑ने वृषभ नो ररीथा॒ मा ते॑ रे॒वत॑ः स॒ख्ये रि॑षाम ।
पू॒र्वीष्ट॑ इन्द्र नि॒ष्षिधो॒ जने॑षु ज॒ह्यसु॑ष्वी॒न्प्र वृ॒हापृ॑णतः

mā jasvane vṛṣabha no rarīthā mā te revataḥ sakhye riṣāma |
pūrvīṣṭa indra niṣṣidho janeṣu jahyasuṣvīnpra vṛhāpṛṇataḥ

उद॒भ्राणी॑व स्त॒नय॑न्निय॒र्तीन्द्रो॒ राधां॒स्यश्व्या॑नि॒ गव्या॑ ।
त्वम॑सि प्र॒दिव॑ः का॒रुधा॑या॒ मा त्वा॑दा॒मान॒ आ द॑भन्म॒घोन॑ः

udabhrāṇīva stanayanniyartīndro rādhāṃsyaśvyāni gavyā |
tvamasi pradivaḥ kārudhāyā mā tvādāmāna ā dabhanmaghonaḥ

अध्व॑र्यो वीर॒ प्र म॒हे सु॒ताना॒मिन्द्रा॑य भर॒ स ह्य॑स्य॒ राजा॑ ।
यः पू॒र्व्याभि॑रु॒त नूत॑नाभिर्गी॒र्भिर्वा॑वृ॒धे गृ॑ण॒तामृषी॑णाम्

adhvaryo vīra pra mahe sutānāmindrāya bhara sa hyasya rājā |
yaḥ pūrvyābhiruta nūtanābhirgīrbhirvāvṛdhe gṛṇatāmṛṣīṇām

अ॒स्य मदे॑ पु॒रु वर्पां॑सि वि॒द्वानिन्द्रो॑ वृ॒त्राण्य॑प्र॒ती ज॑घान ।
तमु॒ प्र हो॑षि॒ मधु॑मन्तमस्मै॒ सोमं॑ वी॒राय॑ शि॒प्रिणे॒ पिब॑ध्यै

asya made puru varpāṃsi vidvānindro vṛtrāṇyapratī jaghāna |
tamu pra hoṣi madhumantamasmai somaṃ vīrāya śipriṇe pibadhyai

पाता॑ सु॒तमिन्द्रो॑ अस्तु॒ सोमं॒ हन्ता॑ वृ॒त्रं वज्रे॑ण मन्दसा॒नः ।
गन्ता॑ य॒ज्ञं प॑रा॒वत॑श्चि॒दच्छा॒ वसु॑र्धी॒नाम॑वि॒ता का॒रुधा॑याः

pātā sutamindro astu somaṃ hantā vṛtraṃ vajreṇa mandasānaḥ |
gantā yajñaṃ parāvataścidacchā vasurdhīnāmavitā kārudhāyāḥ

इ॒दं त्यत्पात्र॑मिन्द्र॒पान॒मिन्द्र॑स्य प्रि॒यम॒मृत॑मपायि ।
मत्स॒द्यथा॑ सौमन॒साय॑ दे॒वं व्य१॒॑स्मद्द्वेषो॑ यु॒यव॒द्व्यंह॑ः

idaṃ tyatpātramindrapānamindrasya priyamamṛtamapāyi |
matsadyathā saumanasāya devaṃ vyasmaddveṣo yuyavadvyaṃhaḥ

ए॒ना म॑न्दा॒नो ज॒हि शू॑र॒ शत्रू॑ञ्जा॒मिमजा॑मिं मघवन्न॒मित्रा॑न् ।
अ॒भि॒षे॒णाँ अ॒भ्या॒३॒॑देदि॑शाना॒न्परा॑च इन्द्र॒ प्र मृ॑णा ज॒ही च॑

enā mandāno jahi śūra śatrūñjāmimajāmiṃ maghavannamitrān |
abhiṣeṇām̐ abhyādediśānānparāca indra pra mṛṇā jahī ca

आ॒सु ष्मा॑ णो मघवन्निन्द्र पृ॒त्स्व१॒॑स्मभ्यं॒ महि॒ वरि॑वः सु॒गं क॑ः ।
अ॒पां तो॒कस्य॒ तन॑यस्य जे॒ष इन्द्र॑ सू॒रीन्कृ॑णु॒हि स्मा॑ नो अ॒र्धम्

āsu ṣmā ṇo maghavannindra pṛtsvasmabhyaṃ mahi varivaḥ sugaṃ kaḥ |
apāṃ tokasya tanayasya jeṣa indra sūrīnkṛṇuhi smā no ardham

आ त्वा॒ हर॑यो॒ वृष॑णो युजा॒ना वृष॑रथासो॒ वृष॑रश्म॒योऽत्या॑ः ।
अ॒स्म॒त्राञ्चो॒ वृष॑णो वज्र॒वाहो॒ वृष्णे॒ मदा॑य सु॒युजो॑ वहन्तु

ā tvā harayo vṛṣaṇo yujānā vṛṣarathāso vṛṣaraśmayo'tyāḥ |
asmatrāñco vṛṣaṇo vajravāho vṛṣṇe madāya suyujo vahantu

आ ते॑ वृष॒न्वृष॑णो॒ द्रोण॑मस्थुर्घृत॒प्रुषो॒ नोर्मयो॒ मद॑न्तः ।
इन्द्र॒ प्र तुभ्यं॒ वृष॑भिः सु॒तानां॒ वृष्णे॑ भरन्ति वृष॒भाय॒ सोम॑म्

ā te vṛṣanvṛṣaṇo droṇamasthurghṛtapruṣo normayo madantaḥ |
indra pra tubhyaṃ vṛṣabhiḥ sutānāṃ vṛṣṇe bharanti vṛṣabhāya somam

वृषा॑सि दि॒वो वृ॑ष॒भः पृ॑थि॒व्या वृषा॒ सिन्धू॑नां वृष॒भः स्तिया॑नाम् ।
वृष्णे॑ त॒ इन्दु॑र्वृषभ पीपाय स्वा॒दू रसो॑ मधु॒पेयो॒ वरा॑य

vṛṣāsi divo vṛṣabhaḥ pṛthivyā vṛṣā sindhūnāṃ vṛṣabhaḥ stiyānām |
vṛṣṇe ta indurvṛṣabha pīpāya svādū raso madhupeyo varāya

अ॒यं दे॒वः सह॑सा॒ जाय॑मान॒ इन्द्रे॑ण यु॒जा प॒णिम॑स्तभायत् ।
अ॒यं स्वस्य॑ पि॒तुरायु॑धा॒नीन्दु॑रमुष्णा॒दशि॑वस्य मा॒याः

ayaṃ devaḥ sahasā jāyamāna indreṇa yujā paṇimastabhāyat |
ayaṃ svasya piturāyudhānīnduramuṣṇādaśivasya māyāḥ

अ॒यम॑कृणोदु॒षस॑ः सु॒पत्नी॑र॒यं सूर्ये॑ अदधा॒ज्ज्योति॑र॒न्तः ।
अ॒यं त्रि॒धातु॑ दि॒वि रो॑च॒नेषु॑ त्रि॒तेषु॑ विन्दद॒मृतं॒ निगू॑ळ्हम्

ayamakṛṇoduṣasaḥ supatnīrayaṃ sūrye adadhājjyotirantaḥ |
ayaṃ tridhātu divi rocaneṣu triteṣu vindadamṛtaṃ nigūḻham

अ॒यं द्यावा॑पृथि॒वी वि ष्क॑भायद॒यं रथ॑मयुनक्स॒प्तर॑श्मिम् ।
अ॒यं गोषु॒ शच्या॑ प॒क्वम॒न्तः सोमो॑ दाधार॒ दश॑यन्त्र॒मुत्स॑म्

ayaṃ dyāvāpṛthivī vi ṣkabhāyadayaṃ rathamayunaksaptaraśmim |
ayaṃ goṣu śacyā pakvamantaḥ somo dādhāra daśayantramutsam