षष्ठ मण्डल

सूक्त 24: जिन्हें वर्ष भी जीर्ण नहीं करते

ऋषि: बार्हस्पत्यो भरद्वाजः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

10 श्लोक · 24 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

जिन्हें वर्ष भी जीर्ण नहीं करते

बार्हस्पत्य भरद्वाज त्रिष्टुप् में इन्द्र को उस वृषभ के रूप में गाते हैं जिनका आनन्द सोम में है। उनकी महिमा द्युलोक और पृथ्वी से वैसे आगे जाती है; उनकी सहायताएँ वृक्ष की शाखाओं की तरह फैलती हैं। आज वे एक कर्म करते हैं, कल दूसरा, असत् को सत् बनाते हुए। शरद, मास और दिन इन्द्र को बूढ़ा नहीं करते; स्तुति से उनका शरीर और बढ़ता है। वे न कठोर के आगे झुकते हैं, न दस्यु से प्रेरित ढीठ के आगे; पर्वत उनके लिए सुगम हैं और गहरा जल उथला। ऋषि घर में और वन में रक्षा तथा सौ हेमन्त माँगते हैं।

24.1

वृषा॒ मद॒ इन्द्रे॒ श्लोक॑ उ॒क्था सचा॒ सोमे॑षु सुत॒पा ऋ॑जी॒षी ।
अ॒र्च॒त्र्यो॑ म॒घवा॒ नृभ्य॑ उ॒क्थैर्द्यु॒क्षो राजा॑ गि॒रामक्षि॑तोतिः

vṛṣā mada indre śloka ukthā sacā someṣu sutapā ṛjīṣī |
arcatryo maghavā nṛbhya ukthairdyukṣo rājā girāmakṣitotiḥ

24.2

ततु॑रिर्वी॒रो नर्यो॒ विचे॑ता॒ः श्रोता॒ हवं॑ गृण॒त उ॒र्व्यू॑तिः ।
वसु॒ः शंसो॑ न॒रां का॒रुधा॑या वा॒जी स्तु॒तो वि॒दथे॑ दाति॒ वाज॑म्

taturirvīro naryo vicetāḥ śrotā havaṃ gṛṇata urvyūtiḥ |
vasuḥ śaṃso narāṃ kārudhāyā vājī stuto vidathe dāti vājam

24.3

अक्षो॒ न च॒क्र्यो॑ः शूर बृ॒हन्प्र ते॑ म॒ह्ना रि॑रिचे॒ रोद॑स्योः ।
वृ॒क्षस्य॒ नु ते॑ पुरुहूत व॒या व्यू॒३॒॑तयो॑ रुरुहुरिन्द्र पू॒र्वीः

akṣo na cakryoḥ śūra bṛhanpra te mahnā ririce rodasyoḥ |
vṛkṣasya nu te puruhūta vayā vyūtayo ruruhurindra pūrvīḥ

24.4

शची॑वतस्ते पुरुशाक॒ शाका॒ गवा॑मिव स्रु॒तय॑ः सं॒चर॑णीः ।
व॒त्सानां॒ न त॒न्तय॑स्त इन्द्र॒ दाम॑न्वन्तो अदा॒मान॑ः सुदामन्

śacīvataste puruśāka śākā gavāmiva srutayaḥ saṃcaraṇīḥ |
vatsānāṃ na tantayasta indra dāmanvanto adāmānaḥ sudāman

24.5

अ॒न्यद॒द्य कर्व॑रम॒न्यदु॒ श्वोऽस॑च्च॒ सन्मुहु॑राच॒क्रिरिन्द्र॑ः ।
मि॒त्रो नो॒ अत्र॒ वरु॑णश्च पू॒षार्यो वश॑स्य पर्ये॒तास्ति॑

anyadadya karvaramanyadu śvo'sacca sanmuhurācakririndraḥ |
mitro no atra varuṇaśca pūṣāryo vaśasya paryetāsti

24.6

वि त्वदापो॒ न पर्व॑तस्य पृ॒ष्ठादु॒क्थेभि॑रिन्द्रानयन्त य॒ज्ञैः ।
तं त्वा॒भिः सु॑ष्टु॒तिभि॑र्वा॒जय॑न्त आ॒जिं न ज॑ग्मुर्गिर्वाहो॒ अश्वा॑ः

vi tvadāpo na parvatasya pṛṣṭhādukthebhirindrānayanta yajñaiḥ |
taṃ tvābhiḥ suṣṭutibhirvājayanta ājiṃ na jagmurgirvāho aśvāḥ

24.7

न यं जर॑न्ति श॒रदो॒ न मासा॒ न द्याव॒ इन्द्र॑मवक॒र्शय॑न्ति ।
वृ॒द्धस्य॑ चिद्वर्धतामस्य त॒नूः स्तोमे॑भिरु॒क्थैश्च॑ श॒स्यमा॑ना

na yaṃ jaranti śarado na māsā na dyāva indramavakarśayanti |
vṛddhasya cidvardhatāmasya tanūḥ stomebhirukthaiśca śasyamānā

24.8

न वी॒ळवे॒ नम॑ते॒ न स्थि॒राय॒ न शर्ध॑ते॒ दस्यु॑जूताय स्त॒वान् ।
अज्रा॒ इन्द्र॑स्य गि॒रय॑श्चिदृ॒ष्वा ग॑म्भी॒रे चि॑द्भवति गा॒धम॑स्मै

na vīḻave namate na sthirāya na śardhate dasyujūtāya stavān |
ajrā indrasya girayaścidṛṣvā gambhīre cidbhavati gādhamasmai

24.9

ग॒म्भी॒रेण॑ न उ॒रुणा॑मत्रि॒न्प्रेषो य॑न्धि सुतपाव॒न्वाजा॑न् ।
स्था ऊ॒ षु ऊ॒र्ध्व ऊ॒ती अरि॑षण्यन्न॒क्तोर्व्यु॑ष्टौ॒ परि॑तक्म्यायाम्

gambhīreṇa na uruṇāmatrinpreṣo yandhi sutapāvanvājān |
sthā ū ṣu ūrdhva ūtī ariṣaṇyannaktorvyuṣṭau paritakmyāyām

24.10

सच॑स्व ना॒यमव॑से अ॒भीक॑ इ॒तो वा॒ तमि॑न्द्र पाहि रि॒षः ।
अ॒मा चै॑न॒मर॑ण्ये पाहि रि॒षो मदे॑म श॒तहि॑माः सु॒वीरा॑ः

sacasva nāyamavase abhīka ito vā tamindra pāhi riṣaḥ |
amā cainamaraṇye pāhi riṣo madema śatahimāḥ suvīrāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)