षष्ठ मण्डल

सूक्त 25: इन्द्र की निचली, ऊँची और मध्यम रक्षा

ऋषि: बार्हस्पत्यो भरद्वाजः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 25 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र की निचली, ऊँची और मध्यम रक्षा

बार्हस्पत्य भरद्वाज त्रिष्टुप् में वृत्र-युद्ध के लिए इन्द्र की सब रक्षाएँ माँगते हैं, निचली, ऊँची और मध्यम। वे प्रार्थना करते हैं कि इनसे शत्रु का क्रोध तोड़ो और दास प्रजाओं को आर्य के आगे नीचा करो। शत्रु अपने हों या पराए, जो हमारे विरुद्ध जुटे हैं, उनका बल बिखेर दो। जब दो वीर पुत्र, गाय, जल या खेतों के लिए लड़ते हैं, निर्णय इन्द्र करते हैं। कोई योद्धा उनसे लड़कर कभी नहीं जीता; वे सब जन्मे हुओं से बढ़कर हैं। ऋषि भरद्वाजों का नाम लेते हैं, युद्ध में देवहीन प्रतिद्वन्द्वियों को वश में करने की प्रार्थना करते हैं और हर प्रभात इन्द्र की रक्षा जानने की कामना करते हैं।

25.1

या त॑ ऊ॒तिर॑व॒मा या प॑र॒मा या म॑ध्य॒मेन्द्र॑ शुष्मि॒न्नस्ति॑ ।
ताभि॑रू॒ षु वृ॑त्र॒हत्ये॑ऽवीर्न ए॒भिश्च॒ वाजै॑र्म॒हान्न॑ उग्र

yā ta ūtiravamā yā paramā yā madhyamendra śuṣminnasti |
tābhirū ṣu vṛtrahatye'vīrna ebhiśca vājairmahānna ugra

25.2

आभि॒ः स्पृधो॑ मिथ॒तीररि॑षण्यन्न॒मित्र॑स्य व्यथया म॒न्युमि॑न्द्र ।
आभि॒र्विश्वा॑ अभि॒युजो॒ विषू॑ची॒रार्या॑य॒ विशोऽव॑ तारी॒र्दासी॑ः

ābhiḥ spṛdho mithatīrariṣaṇyannamitrasya vyathayā manyumindra |
ābhirviśvā abhiyujo viṣūcīrāryāya viśo'va tārīrdāsīḥ

25.3

इन्द्र॑ जा॒मय॑ उ॒त येऽजा॑मयोऽर्वाची॒नासो॑ व॒नुषो॑ युयु॒ज्रे ।
त्वमे॑षां विथु॒रा शवां॑सि ज॒हि वृष्ण्या॑नि कृणु॒ही परा॑चः

indra jāmaya uta ye'jāmayo'rvācīnāso vanuṣo yuyujre |
tvameṣāṃ vithurā śavāṃsi jahi vṛṣṇyāni kṛṇuhī parācaḥ

25.4

शूरो॑ वा॒ शूरं॑ वनते॒ शरी॑रैस्तनू॒रुचा॒ तरु॑षि॒ यत्कृ॒ण्वैते॑ ।
तो॒के वा॒ गोषु॒ तन॑ये॒ यद॒प्सु वि क्रन्द॑सी उ॒र्वरा॑सु॒ ब्रवै॑ते

śūro vā śūraṃ vanate śarīraistanūrucā taruṣi yatkṛṇvaite |
toke vā goṣu tanaye yadapsu vi krandasī urvarāsu bravaite

25.5

न॒हि त्वा॒ शूरो॒ न तु॒रो न धृ॒ष्णुर्न त्वा॑ यो॒धो मन्य॑मानो यु॒योध॑ ।
इन्द्र॒ नकि॑ष्ट्वा॒ प्रत्य॑स्त्येषां॒ विश्वा॑ जा॒तान्य॒भ्य॑सि॒ तानि॑

nahi tvā śūro na turo na dhṛṣṇurna tvā yodho manyamāno yuyodha |
indra nakiṣṭvā pratyastyeṣāṃ viśvā jātānyabhyasi tāni

25.6

स प॑त्यत उ॒भयो॑र्नृ॒म्णम॒योर्यदी॑ वे॒धस॑ः समि॒थे हव॑न्ते ।
वृ॒त्रे वा॑ म॒हो नृ॒वति॒ क्षये॑ वा॒ व्यच॑स्वन्ता॒ यदि॑ वितन्त॒सैते॑

sa patyata ubhayornṛmṇamayoryadī vedhasaḥ samithe havante |
vṛtre vā maho nṛvati kṣaye vā vyacasvantā yadi vitantasaite

25.7

अध॑ स्मा ते चर्ष॒णयो॒ यदेजा॒निन्द्र॑ त्रा॒तोत भ॑वा वरू॒ता ।
अ॒स्माका॑सो॒ ये नृत॑मासो अ॒र्य इन्द्र॑ सू॒रयो॑ दधि॒रे पु॒रो न॑ः

adha smā te carṣaṇayo yadejānindra trātota bhavā varūtā |
asmākāso ye nṛtamāso arya indra sūrayo dadhire puro naḥ

25.8

अनु॑ ते दायि म॒ह इ॑न्द्रि॒याय॑ स॒त्रा ते॒ विश्व॒मनु॑ वृत्र॒हत्ये॑ ।
अनु॑ क्ष॒त्रमनु॒ सहो॑ यज॒त्रेन्द्र॑ दे॒वेभि॒रनु॑ ते नृ॒षह्ये॑

anu te dāyi maha indriyāya satrā te viśvamanu vṛtrahatye |
anu kṣatramanu saho yajatrendra devebhiranu te nṛṣahye

25.9

ए॒वा न॒ः स्पृध॒ः सम॑जा स॒मत्स्विन्द्र॑ रार॒न्धि मि॑थ॒तीरदे॑वीः ।
वि॒द्याम॒ वस्तो॒रव॑सा गृ॒णन्तो॑ भ॒रद्वा॑जा उ॒त त॑ इन्द्र नू॒नम्

evā naḥ spṛdhaḥ samajā samatsvindra rārandhi mithatīradevīḥ |
vidyāma vastoravasā gṛṇanto bharadvājā uta ta indra nūnam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)