षष्ठ मण्डल

सूक्त 22: एकमात्र आह्वान योग्य इन्द्र

ऋषि: बार्हस्पत्यो भरद्वाजः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 22 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

एकमात्र आह्वान योग्य इन्द्र

बार्हस्पत्य भरद्वाज त्रिष्टुप् में इन्द्र का गान करते हैं, जिन्हें प्रजाएँ अकेले पुकारती हैं, जो सत्य, बलवान और अनेक कौशलों वाले हैं। सात विप्र, हमारे पितर नवग्वों ने पर्वत पर रहने वाले इन्द्र की स्तुति की थी। ऋषि पूछते हैं कि उनका भाग क्या है, और अनेक वीरों सहित धन माँगते हैं। पर्वत जैसे बल से इन्द्र दृढ़ वस्तुओं को भी तोड़ देते हैं। फिर प्रार्थना तीखी होती है: द्रोही जन के विरुद्ध पृथ्वी, द्युलोक और अन्तरिक्ष को प्रज्वलित करो; ब्रह्म-द्वेषी को अपने ताप से जलाओ। ऋषि माँगते हैं कि इन्द्र वह बल दें जिससे वे दास शत्रुओं को आर्य बना देते हैं, और अपने सब अश्वों के साथ आएँ।

22.1

य एक॒ इद्धव्य॑श्चर्षणी॒नामिन्द्रं॒ तं गी॒र्भिर॒भ्य॑र्च आ॒भिः ।
यः पत्य॑ते वृष॒भो वृष्ण्या॑वान्स॒त्यः सत्वा॑ पुरुमा॒यः सह॑स्वान्

ya eka iddhavyaścarṣaṇīnāmindraṃ taṃ gīrbhirabhyarca ābhiḥ |
yaḥ patyate vṛṣabho vṛṣṇyāvānsatyaḥ satvā purumāyaḥ sahasvān

22.2

तमु॑ न॒ः पूर्वे॑ पि॒तरो॒ नव॑ग्वाः स॒प्त विप्रा॑सो अ॒भि वा॒जय॑न्तः ।
न॒क्ष॒द्दा॒भं ततु॑रिं पर्वते॒ष्ठामद्रो॑घवाचं म॒तिभि॒ः शवि॑ष्ठम्

tamu naḥ pūrve pitaro navagvāḥ sapta viprāso abhi vājayantaḥ |
nakṣaddābhaṃ taturiṃ parvateṣṭhāmadroghavācaṃ matibhiḥ śaviṣṭham

22.3

तमी॑मह॒ इन्द्र॑मस्य रा॒यः पु॑रु॒वीर॑स्य नृ॒वत॑ः पुरु॒क्षोः ।
यो अस्कृ॑धोयुर॒जर॒ः स्व॑र्वा॒न्तमा भ॑र हरिवो माद॒यध्यै॑

tamīmaha indramasya rāyaḥ puruvīrasya nṛvataḥ purukṣoḥ |
yo askṛdhoyurajaraḥ svarvāntamā bhara harivo mādayadhyai

22.4

तन्नो॒ वि वो॑चो॒ यदि॑ ते पु॒रा चि॑ज्जरि॒तार॑ आन॒शुः सु॒म्नमि॑न्द्र ।
कस्ते॑ भा॒गः किं वयो॑ दुध्र खिद्व॒ः पुरु॑हूत पुरूवसोऽसुर॒घ्नः

tanno vi voco yadi te purā cijjaritāra ānaśuḥ sumnamindra |
kaste bhāgaḥ kiṃ vayo dudhra khidvaḥ puruhūta purūvaso'suraghnaḥ

22.5

तं पृ॒च्छन्ती॒ वज्र॑हस्तं रथे॒ष्ठामिन्द्रं॒ वेपी॒ वक्व॑री॒ यस्य॒ नू गीः ।
तु॒वि॒ग्रा॒भं तु॑विकू॒र्मिं र॑भो॒दां गा॒तुमि॑षे॒ नक्ष॑ते॒ तुम्र॒मच्छ॑

taṃ pṛcchantī vajrahastaṃ ratheṣṭhāmindraṃ vepī vakvarī yasya nū gīḥ |
tuvigrābhaṃ tuvikūrmiṃ rabhodāṃ gātumiṣe nakṣate tumramaccha

22.6

अ॒या ह॒ त्यं मा॒यया॑ वावृधा॒नं म॑नो॒जुवा॑ स्वतव॒ः पर्व॑तेन ।
अच्यु॑ता चिद्वीळि॒ता स्वो॑जो रु॒जो वि दृ॒ळ्हा धृ॑ष॒ता वि॑रप्शिन्

ayā ha tyaṃ māyayā vāvṛdhānaṃ manojuvā svatavaḥ parvatena |
acyutā cidvīḻitā svojo rujo vi dṛḻhā dhṛṣatā virapśin

22.7

तं वो॑ धि॒या नव्य॑स्या॒ शवि॑ष्ठं प्र॒त्नं प्र॑त्न॒वत्प॑रितंस॒यध्यै॑ ।
स नो॑ वक्षदनिमा॒नः सु॒वह्मेन्द्रो॒ विश्वा॒न्यति॑ दु॒र्गहा॑णि

taṃ vo dhiyā navyasyā śaviṣṭhaṃ pratnaṃ pratnavatparitaṃsayadhyai |
sa no vakṣadanimānaḥ suvahmendro viśvānyati durgahāṇi

22.8

आ जना॑य॒ द्रुह्व॑णे॒ पार्थि॑वानि दि॒व्यानि॑ दीपयो॒ऽन्तरि॑क्षा ।
तपा॑ वृषन्वि॒श्वत॑ः शो॒चिषा॒ तान्ब्र॑ह्म॒द्विषे॑ शोचय॒ क्षाम॒पश्च॑

ā janāya druhvaṇe pārthivāni divyāni dīpayo'ntarikṣā |
tapā vṛṣanviśvataḥ śociṣā tānbrahmadviṣe śocaya kṣāmapaśca

22.9

भुवो॒ जन॑स्य दि॒व्यस्य॒ राजा॒ पार्थि॑वस्य॒ जग॑तस्त्वेषसंदृक् ।
धि॒ष्व वज्रं॒ दक्षि॑ण इन्द्र॒ हस्ते॒ विश्वा॑ अजुर्य दयसे॒ वि मा॒याः

bhuvo janasya divyasya rājā pārthivasya jagatastveṣasaṃdṛk |
dhiṣva vajraṃ dakṣiṇa indra haste viśvā ajurya dayase vi māyāḥ

22.10

आ सं॒यत॑मिन्द्र णः स्व॒स्तिं श॑त्रु॒तूर्या॑य बृह॒तीममृ॑ध्राम् ।
यया॒ दासा॒न्यार्या॑णि वृ॒त्रा करो॑ वज्रिन्सु॒तुका॒ नाहु॑षाणि

ā saṃyatamindra ṇaḥ svastiṃ śatrutūryāya bṛhatīmamṛdhrām |
yayā dāsānyāryāṇi vṛtrā karo vajrinsutukā nāhuṣāṇi

22.11

स नो॑ नि॒युद्भि॑ः पुरुहूत वेधो वि॒श्ववा॑राभि॒रा ग॑हि प्रयज्यो ।
न या अदे॑वो॒ वर॑ते॒ न दे॒व आभि॑र्याहि॒ तूय॒मा म॑द्र्य॒द्रिक्

sa no niyudbhiḥ puruhūta vedho viśvavārābhirā gahi prayajyo |
na yā adevo varate na deva ābhiryāhi tūyamā madryadrik

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)