षष्ठ मण्डल

सूक्त 10: यज्ञ में अग्नि को आगे स्थापित करो

ऋषि: बार्हस्पत्यो भरद्वाजः · देवता: अग्निः · छन्द: त्रिष्टुप्, ७ द्विपदा विराट्

7 श्लोक · 10 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

यज्ञ में अग्नि को आगे स्थापित करो

बार्हस्पत्य भरद्वाज त्रिष्टुप् में ऋत्विजों से कहते हैं कि यज्ञ आरम्भ होते ही अग्नि को आगे स्थापित करो, क्योंकि जातवेदा यज्ञ को सुन्दर बनाते हैं। जो स्तोत्रों से उनकी सेवा करता है, उसका यश बढ़ता है और उसे गायों से भरा बाड़ा मिलता है। जन्म लेते ही अग्नि ने दोनों विस्तृत लोक भर दिए; उनका मार्ग काला है, फिर भी अँधेरी रात में वे चमकते दिखते हैं। ऋषि यजमानों के लिए धन माँगते हैं और भरद्वाजों का नाम लेकर कहते हैं कि यह सुन्दर स्तुति उन्हीं की है। अन्तिम विराट् मन्त्र द्वेष दूर करने और सौ हेमन्त की याचना करता है।

10.1

पु॒रो वो॑ म॒न्द्रं दि॒व्यं सु॑वृ॒क्तिं प्र॑य॒ति य॒ज्ञे अ॒ग्निम॑ध्व॒रे द॑धिध्वम् ।
पु॒र उ॒क्थेभि॒ः स हि नो॑ वि॒भावा॑ स्वध्व॒रा क॑रति जा॒तवे॑दाः

puro vo mandraṃ divyaṃ suvṛktiṃ prayati yajñe agnimadhvare dadhidhvam |
pura ukthebhiḥ sa hi no vibhāvā svadhvarā karati jātavedāḥ

10.2

तमु॑ द्युमः पुर्वणीक होत॒रग्ने॑ अ॒ग्निभि॒र्मनु॑ष इधा॒नः ।
स्तोमं॒ यम॑स्मै म॒मते॑व शू॒षं घृ॒तं न शुचि॑ म॒तय॑ः पवन्ते

tamu dyumaḥ purvaṇīka hotaragne agnibhirmanuṣa idhānaḥ |
stomaṃ yamasmai mamateva śūṣaṃ ghṛtaṃ na śuci matayaḥ pavante

10.3

पी॒पाय॒ स श्रव॑सा॒ मर्त्ये॑षु॒ यो अ॒ग्नये॑ द॒दाश॒ विप्र॑ उ॒क्थैः ।
चि॒त्राभि॒स्तमू॒तिभि॑श्चि॒त्रशो॑चिर्व्र॒जस्य॑ सा॒ता गोम॑तो दधाति

pīpāya sa śravasā martyeṣu yo agnaye dadāśa vipra ukthaiḥ |
citrābhistamūtibhiścitraśocirvrajasya sātā gomato dadhāti

10.4

आ यः प॒प्रौ जाय॑मान उ॒र्वी दू॑रे॒दृशा॑ भा॒सा कृ॒ष्णाध्वा॑ ।
अध॑ ब॒हु चि॒त्तम॒ ऊर्म्या॑यास्ति॒रः शो॒चिषा॑ ददृशे पाव॒कः

ā yaḥ paprau jāyamāna urvī dūredṛśā bhāsā kṛṣṇādhvā |
adha bahu cittama ūrmyāyāstiraḥ śociṣā dadṛśe pāvakaḥ

10.5

नू न॑श्चि॒त्रं पु॑रु॒वाजा॑भिरू॒ती अग्ने॑ र॒यिं म॒घव॑द्भ्यश्च धेहि ।
ये राध॑सा॒ श्रव॑सा॒ चात्य॒न्यान्सु॒वीर्ये॑भिश्चा॒भि सन्ति॒ जना॑न्

nū naścitraṃ puruvājābhirūtī agne rayiṃ maghavadbhyaśca dhehi |
ye rādhasā śravasā cātyanyānsuvīryebhiścābhi santi janān

10.6

इ॒मं य॒ज्ञं चनो॑ धा अग्न उ॒शन्यं त॑ आसा॒नो जु॑हु॒ते ह॒विष्मा॑न् ।
भ॒रद्वा॑जेषु दधिषे सुवृ॒क्तिमवी॒र्वाज॑स्य॒ गध्य॑स्य सा॒तौ

imaṃ yajñaṃ cano dhā agna uśanyaṃ ta āsāno juhute haviṣmān |
bharadvājeṣu dadhiṣe suvṛktimavīrvājasya gadhyasya sātau

10.7

वि द्वेषां॑सीनु॒हि व॒र्धयेळां॒ मदे॑म श॒तहि॑माः सु॒वीरा॑ः

vi dveṣāṃsīnuhi vardhayeḻāṃ madema śatahimāḥ suvīrāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)