षष्ठ मण्डल

सूक्त 1: प्रार्थना को पहले ग्रहण करने वाले अग्नि

ऋषि: बार्हस्पत्यो भरद्वाजः · देवता: अग्निः · छन्द: त्रिष्टुप्

13 श्लोक · 1 में से 75

इस अध्याय में क्या होता है

प्रार्थना को पहले ग्रहण करने वाले अग्नि

बार्हस्पत्य भरद्वाज अपना मण्डल अग्नि के त्रिष्टुप् सूक्त से आरम्भ करते हैं। अग्नि ने सबसे पहले इस स्तुति को ग्रहण किया और अद्भुत कर्म करने वाले होता बने। देवों के अभिलाषी लोग उनके पीछे वैसे चले जैसे धन से भरे मार्ग पर चलते हैं, और घर में उनके दीप्त रूप के आगे घुटने टेककर बैठे। ऋषि उन्हें मनुष्यों का सदा पिता और माता, रक्षक और प्रजाओं का स्वामी कहते हैं। जो समिधा और आहुति से उन्हें प्रज्वलित करता है, उसे हर कल्याण मिलता है। ऋषि बहुत से पशु, पुत्र और पौत्र, विस्तृत यश और राजा अग्नि का धन माँगते हैं।

1.1

त्वं ह्य॑ग्ने प्रथ॒मो म॒नोता॒स्या धि॒यो अभ॑वो दस्म॒ होता॑ ।
त्वं सीं॑ वृषन्नकृणोर्दु॒ष्टरी॑तु॒ सहो॒ विश्व॑स्मै॒ सह॑से॒ सह॑ध्यै

tvaṃ hyagne prathamo manotāsyā dhiyo abhavo dasma hotā |
tvaṃ sīṃ vṛṣannakṛṇorduṣṭarītu saho viśvasmai sahase sahadhyai

1.2

अधा॒ होता॒ न्य॑सीदो॒ यजी॑यानि॒ळस्प॒द इ॒षय॒न्नीड्य॒ः सन् ।
तं त्वा॒ नर॑ः प्रथ॒मं दे॑व॒यन्तो॑ म॒हो रा॒ये चि॒तय॑न्तो॒ अनु॑ ग्मन्

adhā hotā nyasīdo yajīyāniḻaspada iṣayannīḍyaḥ san |
taṃ tvā naraḥ prathamaṃ devayanto maho rāye citayanto anu gman

1.3

वृ॒तेव॒ यन्तं॑ ब॒हुभि॑र्वस॒व्यै॒३॒॑स्त्वे र॒यिं जा॑गृ॒वांसो॒ अनु॑ ग्मन् ।
रुश॑न्तम॒ग्निं द॑र्श॒तं बृ॒हन्तं॑ व॒पाव॑न्तं वि॒श्वहा॑ दीदि॒वांस॑म्

vṛteva yantaṃ bahubhirvasavyaistve rayiṃ jāgṛvāṃso anu gman |
ruśantamagniṃ darśataṃ bṛhantaṃ vapāvantaṃ viśvahā dīdivāṃsam

1.4

प॒दं दे॒वस्य॒ नम॑सा॒ व्यन्त॑ः श्रव॒स्यव॒ः श्रव॑ आप॒न्नमृ॑क्तम् ।
नामा॑नि चिद्दधिरे य॒ज्ञिया॑नि भ॒द्रायां॑ ते रणयन्त॒ संदृ॑ष्टौ

padaṃ devasya namasā vyantaḥ śravasyavaḥ śrava āpannamṛktam |
nāmāni ciddadhire yajñiyāni bhadrāyāṃ te raṇayanta saṃdṛṣṭau

1.5

त्वां व॑र्धन्ति क्षि॒तय॑ः पृथि॒व्यां त्वां राय॑ उ॒भया॑सो॒ जना॑नाम् ।
त्वं त्रा॒ता त॑रणे॒ चेत्यो॑ भूः पि॒ता मा॒ता सद॒मिन्मानु॑षाणाम्

tvāṃ vardhanti kṣitayaḥ pṛthivyāṃ tvāṃ rāya ubhayāso janānām |
tvaṃ trātā taraṇe cetyo bhūḥ pitā mātā sadaminmānuṣāṇām

1.6

स॒प॒र्येण्य॒ः स प्रि॒यो वि॒क्ष्व१॒॑ग्निर्होता॑ म॒न्द्रो नि ष॑सादा॒ यजी॑यान् ।
तं त्वा॑ व॒यं दम॒ आ दी॑दि॒वांस॒मुप॑ ज्ञु॒बाधो॒ नम॑सा सदेम

saparyeṇyaḥ sa priyo vikṣvagnirhotā mandro ni ṣasādā yajīyān |
taṃ tvā vayaṃ dama ā dīdivāṃsamupa jñubādho namasā sadema

1.7

तं त्वा॑ व॒यं सु॒ध्यो॒३॒॑ नव्य॑मग्ने सुम्ना॒यव॑ ईमहे देव॒यन्त॑ः ।
त्वं विशो॑ अनयो॒ दीद्या॑नो दि॒वो अ॑ग्ने बृह॒ता रो॑च॒नेन॑

taṃ tvā vayaṃ sudhyo navyamagne sumnāyava īmahe devayantaḥ |
tvaṃ viśo anayo dīdyāno divo agne bṛhatā rocanena

1.8

वि॒शां क॒विं वि॒श्पतिं॒ शश्व॑तीनां नि॒तोश॑नं वृष॒भं च॑र्षणी॒नाम् ।
प्रेती॑षणिमि॒षय॑न्तं पाव॒कं राज॑न्तम॒ग्निं य॑ज॒तं र॑यी॒णाम्

viśāṃ kaviṃ viśpatiṃ śaśvatīnāṃ nitośanaṃ vṛṣabhaṃ carṣaṇīnām |
pretīṣaṇimiṣayantaṃ pāvakaṃ rājantamagniṃ yajataṃ rayīṇām

1.9

सो अ॑ग्न ईजे शश॒मे च॒ मर्तो॒ यस्त॒ आन॑ट् स॒मिधा॑ ह॒व्यदा॑तिम् ।
य आहु॑तिं॒ परि॒ वेदा॒ नमो॑भि॒र्विश्वेत्स वा॒मा द॑धते॒ त्वोत॑ः

so agna īje śaśame ca marto yasta ānaṭ samidhā havyadātim |
ya āhutiṃ pari vedā namobhirviśvetsa vāmā dadhate tvotaḥ

1.10

अ॒स्मा उ॑ ते॒ महि॑ म॒हे वि॑धेम॒ नमो॑भिरग्ने स॒मिधो॒त ह॒व्यैः ।
वेदी॑ सूनो सहसो गी॒र्भिरु॒क्थैरा ते॑ भ॒द्रायां॑ सुम॒तौ य॑तेम

asmā u te mahi mahe vidhema namobhiragne samidhota havyaiḥ |
vedī sūno sahaso gīrbhirukthairā te bhadrāyāṃ sumatau yatema

1.11

आ यस्त॒तन्थ॒ रोद॑सी॒ वि भा॒सा श्रवो॑भिश्च श्रव॒स्य१॒॑स्तरु॑त्रः ।
बृ॒हद्भि॒र्वाजै॒ः स्थवि॑रेभिर॒स्मे रे॒वद्भि॑रग्ने वित॒रं वि भा॑हि

ā yastatantha rodasī vi bhāsā śravobhiśca śravasyastarutraḥ |
bṛhadbhirvājaiḥ sthavirebhirasme revadbhiragne vitaraṃ vi bhāhi

1.12

नृ॒वद्व॑सो॒ सद॒मिद्धे॑ह्य॒स्मे भूरि॑ तो॒काय॒ तन॑याय प॒श्वः ।
पू॒र्वीरिषो॑ बृह॒तीरा॒रेअ॑घा अ॒स्मे भ॒द्रा सौ॑श्रव॒सानि॑ सन्तु

nṛvadvaso sadamiddhehyasme bhūri tokāya tanayāya paśvaḥ |
pūrvīriṣo bṛhatīrāreaghā asme bhadrā sauśravasāni santu

1.13

पु॒रूण्य॑ग्ने पुरु॒धा त्वा॒या वसू॑नि राजन्व॒सुता॑ ते अश्याम् ।
पु॒रूणि॒ हि त्वे पु॑रुवार॒ सन्त्यग्ने॒ वसु॑ विध॒ते राज॑नि॒ त्वे

purūṇyagne purudhā tvāyā vasūni rājanvasutā te aśyām |
purūṇi hi tve puruvāra santyagne vasu vidhate rājani tve

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)