पञ्चम मण्डल

सूक्त 62: मित्र-वरुण का सहस्र स्तम्भों वाला आसन

ऋषि: श्रुतविदात्रेयः · देवता: मित्रावरुणौ · छन्द: त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 62 में से 87

इस अध्याय में क्या होता है

मित्र-वरुण का सहस्र स्तम्भों वाला आसन

श्रुतविद् आत्रेय त्रिष्टुप् में मित्र और वरुण की स्तुति करते हैं। सूक्त एक दर्शन से खुलता है: जहाँ सूर्य के घोड़े खोले जाते हैं, वहाँ तुम्हारा अटल सत्य ऋत से ढका है; दस सौ एक साथ खड़े थे, और मैंने उस एक को देखा, देवों के रूपों में श्रेष्ठ। दोनों राजा पृथ्वी और द्युलोक को धारण करते हैं, ओषधियाँ बढ़ाते हैं, गौओं को पुष्ट करते हैं और वर्षा भेजते हैं। वे सहस्र स्तम्भों वाला भवन साथ धारण करते हैं, जिसके खम्भे स्वर्ण से मढ़े हैं। उषा में वे अपने आसन पर चढ़कर अदिति और दिति को देखते हैं। ऋषि उनकी अखण्ड शरण माँगते हैं।

62.1

ऋ॒तेन॑ ऋ॒तमपि॑हितं ध्रु॒वं वां॒ सूर्य॑स्य॒ यत्र॑ विमु॒चन्त्यश्वा॑न् ।
दश॑ श॒ता स॒ह त॑स्थु॒स्तदेकं॑ दे॒वानां॒ श्रेष्ठं॒ वपु॑षामपश्यम्

ṛtena ṛtamapihitaṃ dhruvaṃ vāṃ sūryasya yatra vimucantyaśvān |
daśa śatā saha tasthustadekaṃ devānāṃ śreṣṭhaṃ vapuṣāmapaśyam

62.2

तत्सु वां॑ मित्रावरुणा महि॒त्वमी॒र्मा त॒स्थुषी॒रह॑भिर्दुदुह्रे ।
विश्वा॑ः पिन्वथ॒ः स्वस॑रस्य॒ धेना॒ अनु॑ वा॒मेक॑ः प॒विरा व॑वर्त

tatsu vāṃ mitrāvaruṇā mahitvamīrmā tasthuṣīrahabhirduduhre |
viśvāḥ pinvathaḥ svasarasya dhenā anu vāmekaḥ pavirā vavarta

62.3

अधा॑रयतं पृथि॒वीमु॒त द्यां मित्र॑राजाना वरुणा॒ महो॑भिः ।
व॒र्धय॑त॒मोष॑धी॒ः पिन्व॑तं॒ गा अव॑ वृ॒ष्टिं सृ॑जतं जीरदानू

adhārayataṃ pṛthivīmuta dyāṃ mitrarājānā varuṇā mahobhiḥ |
vardhayatamoṣadhīḥ pinvataṃ gā ava vṛṣṭiṃ sṛjataṃ jīradānū

62.4

आ वा॒मश्वा॑सः सु॒युजो॑ वहन्तु य॒तर॑श्मय॒ उप॑ यन्त्व॒र्वाक् ।
घृ॒तस्य॑ नि॒र्णिगनु॑ वर्तते वा॒मुप॒ सिन्ध॑वः प्र॒दिवि॑ क्षरन्ति

ā vāmaśvāsaḥ suyujo vahantu yataraśmaya upa yantvarvāk |
ghṛtasya nirṇiganu vartate vāmupa sindhavaḥ pradivi kṣaranti

62.5

अनु॑ श्रु॒ताम॒मतिं॒ वर्ध॑दु॒र्वीं ब॒र्हिरि॑व॒ यजु॑षा॒ रक्ष॑माणा ।
नम॑स्वन्ता धृतद॒क्षाधि॒ गर्ते॒ मित्रासा॑थे वरु॒णेळा॑स्व॒न्तः

anu śrutāmamatiṃ vardhadurvīṃ barhiriva yajuṣā rakṣamāṇā |
namasvantā dhṛtadakṣādhi garte mitrāsāthe varuṇeḻāsvantaḥ

62.6

अक्र॑विहस्ता सु॒कृते॑ पर॒स्पा यं त्रासा॑थे वरु॒णेळा॑स्व॒न्तः ।
राजा॑ना क्ष॒त्रमहृ॑णीयमाना स॒हस्र॑स्थूणं बिभृथः स॒ह द्वौ

akravihastā sukṛte paraspā yaṃ trāsāthe varuṇeḻāsvantaḥ |
rājānā kṣatramahṛṇīyamānā sahasrasthūṇaṃ bibhṛthaḥ saha dvau

62.7

हिर॑ण्यनिर्णि॒गयो॑ अस्य॒ स्थूणा॒ वि भ्रा॑जते दि॒व्य१॒॑श्वाज॑नीव ।
भ॒द्रे क्षेत्रे॒ निमि॑ता॒ तिल्वि॑ले वा स॒नेम॒ मध्वो॒ अधि॑गर्त्यस्य

hiraṇyanirṇigayo asya sthūṇā vi bhrājate divyaśvājanīva |
bhadre kṣetre nimitā tilvile vā sanema madhvo adhigartyasya

62.8

हिर॑ण्यरूपमु॒षसो॒ व्यु॑ष्टा॒वय॑ःस्थूण॒मुदि॑ता॒ सूर्य॑स्य ।
आ रो॑हथो वरुण मित्र॒ गर्त॒मत॑श्चक्षाथे॒ अदि॑तिं॒ दितिं॑ च

hiraṇyarūpamuṣaso vyuṣṭāvayaḥsthūṇamuditā sūryasya |
ā rohatho varuṇa mitra gartamataścakṣāthe aditiṃ ditiṃ ca

62.9

यद्बंहि॑ष्ठं॒ नाति॒विधे॑ सुदानू॒ अच्छि॑द्रं॒ शर्म॑ भुवनस्य गोपा ।
तेन॑ नो मित्रावरुणावविष्टं॒ सिषा॑सन्तो जिगी॒वांस॑ः स्याम

yadbaṃhiṣṭhaṃ nātividhe sudānū acchidraṃ śarma bhuvanasya gopā |
tena no mitrāvaruṇāvaviṣṭaṃ siṣāsanto jigīvāṃsaḥ syāma

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)