पञ्चम मण्डल

सूक्त 53: मरुतों का जन्म कौन जानता है?

ऋषि: श्यावाश्व आत्रेयः · देवता: मरुतः · छन्द: १, ५, १०-११, १५ ककुप्, २ बृहती, ३ अनुष्टुप्, ४ पुरउष्णिक्, ६-७, ९, १३-१४, १६ सतोबृहती, ८, १२ गायत्री

16 श्लोक · 53 में से 87

इस अध्याय में क्या होता है

मरुतों का जन्म कौन जानता है?

श्यावाश्व आत्रेय ककुप्, बृहती, सतोबृहती आदि मिश्रित छन्दों में पूछते हैं: मरुतों का जन्म कौन जानता है, रथों में खड़े उन्हें किसने देखा है? उन्होंने स्वयं ऋषि से कहा, आओ, हमें देखो और हमारी स्तुति करो। आभूषणों, मालाओं और स्वर्ण से चमकते वे दाता के लिए द्युलोक का जलकोश उँडेलते हैं, पर्जन्य को छोड़ते हैं और नदियाँ दुधारू गौओं की तरह बहती हैं। ऋषि विनती करते हैं कि रसा, अनितभा, कुभा, क्रुमु, सिन्धु या सरयू उन्हें रोक न लें, वे आ जाएँ। वे अन्न, बीज और स्थायी सौभाग्य माँगते हैं, और मरुतों के साथ निन्दा तथा शत्रुओं से पार होना चाहते हैं।

53.1

को वे॑द॒ जान॑मेषां॒ को वा॑ पु॒रा सु॒म्नेष्वा॑स म॒रुता॑म् ।
यद्यु॑यु॒ज्रे कि॑ला॒स्य॑ः

ko veda jānameṣāṃ ko vā purā sumneṣvāsa marutām |
yadyuyujre kilāsyaḥ

53.2

ऐतान्रथे॑षु त॒स्थुष॒ः कः शु॑श्राव क॒था य॑युः ।
कस्मै॑ सस्रुः सु॒दासे॒ अन्वा॒पय॒ इळा॑भिर्वृ॒ष्टय॑ः स॒ह

aitānratheṣu tasthuṣaḥ kaḥ śuśrāva kathā yayuḥ |
kasmai sasruḥ sudāse anvāpaya iḻābhirvṛṣṭayaḥ saha

53.3

ते म॑ आहु॒र्य आ॑य॒युरुप॒ द्युभि॒र्विभि॒र्मदे॑ ।
नरो॒ मर्या॑ अरे॒पस॑ इ॒मान्पश्य॒न्निति॑ ष्टुहि

te ma āhurya āyayurupa dyubhirvibhirmade |
naro maryā arepasa imānpaśyanniti ṣṭuhi

53.4

ये अ॒ञ्जिषु॒ ये वाशी॑षु॒ स्वभा॑नवः स्र॒क्षु रु॒क्मेषु॑ खा॒दिषु॑ ।
श्रा॒या रथे॑षु॒ धन्व॑सु

ye añjiṣu ye vāśīṣu svabhānavaḥ srakṣu rukmeṣu khādiṣu |
śrāyā ratheṣu dhanvasu

53.5

यु॒ष्माकं॑ स्मा॒ रथाँ॒ अनु॑ मु॒दे द॑धे मरुतो जीरदानवः ।
वृ॒ष्टी द्यावो॑ य॒तीरि॑व

yuṣmākaṃ smā rathām̐ anu mude dadhe maruto jīradānavaḥ |
vṛṣṭī dyāvo yatīriva

53.6

आ यं नर॑ः सु॒दान॑वो ददा॒शुषे॑ दि॒वः कोश॒मचु॑च्यवुः ।
वि प॒र्जन्यं॑ सृजन्ति॒ रोद॑सी॒ अनु॒ धन्व॑ना यन्ति वृ॒ष्टय॑ः

ā yaṃ naraḥ sudānavo dadāśuṣe divaḥ kośamacucyavuḥ |
vi parjanyaṃ sṛjanti rodasī anu dhanvanā yanti vṛṣṭayaḥ

53.7

त॒तृ॒दा॒नाः सिन्ध॑व॒ः क्षोद॑सा॒ रज॒ः प्र स॑स्रुर्धे॒नवो॑ यथा ।
स्य॒न्ना अश्वा॑ इ॒वाध्व॑नो वि॒मोच॑ने॒ वि यद्वर्त॑न्त ए॒न्य॑ः

tatṛdānāḥ sindhavaḥ kṣodasā rajaḥ pra sasrurdhenavo yathā |
syannā aśvā ivādhvano vimocane vi yadvartanta enyaḥ

53.8

आ या॑त मरुतो दि॒व आन्तरि॑क्षाद॒मादु॒त ।
माव॑ स्थात परा॒वत॑ः

ā yāta maruto diva āntarikṣādamāduta |
māva sthāta parāvataḥ

53.9

मा वो॑ र॒सानि॑तभा॒ कुभा॒ क्रुमु॒र्मा व॒ः सिन्धु॒र्नि री॑रमत् ।
मा व॒ः परि॑ ष्ठात्स॒रयु॑ः पुरी॒षिण्य॒स्मे इत्सु॒म्नम॑स्तु वः

mā vo rasānitabhā kubhā krumurmā vaḥ sindhurni rīramat |
mā vaḥ pari ṣṭhātsarayuḥ purīṣiṇyasme itsumnamastu vaḥ

53.10

तं व॒ः शर्धं॒ रथा॑नां त्वे॒षं ग॒णं मारु॑तं॒ नव्य॑सीनाम् ।
अनु॒ प्र य॑न्ति वृ॒ष्टय॑ः

taṃ vaḥ śardhaṃ rathānāṃ tveṣaṃ gaṇaṃ mārutaṃ navyasīnām |
anu pra yanti vṛṣṭayaḥ

53.11

शर्धं॑शर्धं व एषां॒ व्रातं॑व्रातं ग॒णंग॑णं सुश॒स्तिभि॑ः ।
अनु॑ क्रामेम धी॒तिभि॑ः

śardhaṃśardhaṃ va eṣāṃ vrātaṃvrātaṃ gaṇaṃgaṇaṃ suśastibhiḥ |
anu krāmema dhītibhiḥ

53.12

कस्मा॑ अ॒द्य सुजा॑ताय रा॒तह॑व्याय॒ प्र य॑युः ।
ए॒ना यामे॑न म॒रुत॑ः

kasmā adya sujātāya rātahavyāya pra yayuḥ |
enā yāmena marutaḥ

53.13

येन॑ तो॒काय॒ तन॑याय धा॒न्यं१॒॑ बीजं॒ वह॑ध्वे॒ अक्षि॑तम् ।
अ॒स्मभ्यं॒ तद्ध॑त्तन॒ यद्व॒ ईम॑हे॒ राधो॑ वि॒श्वायु॒ सौभ॑गम्

yena tokāya tanayāya dhānyaṃ bījaṃ vahadhve akṣitam |
asmabhyaṃ taddhattana yadva īmahe rādho viśvāyu saubhagam

53.14

अती॑याम नि॒दस्ति॒रः स्व॒स्तिभि॑र्हि॒त्वाव॒द्यमरा॑तीः ।
वृ॒ष्ट्वी शं योराप॑ उ॒स्रि भे॑ष॒जं स्याम॑ मरुतः स॒ह

atīyāma nidastiraḥ svastibhirhitvāvadyamarātīḥ |
vṛṣṭvī śaṃ yorāpa usri bheṣajaṃ syāma marutaḥ saha

53.15

सु॒दे॒वः स॑महासति सु॒वीरो॑ नरो मरुत॒ः स मर्त्य॑ः ।
यं त्राय॑ध्वे॒ स्याम॒ ते

sudevaḥ samahāsati suvīro naro marutaḥ sa martyaḥ |
yaṃ trāyadhve syāma te

53.16

स्तु॒हि भो॒जान्स्तु॑व॒तो अ॑स्य॒ याम॑नि॒ रण॒न्गावो॒ न यव॑से ।
य॒तः पूर्वाँ॑ इव॒ सखीँ॒रनु॑ ह्वय गि॒रा गृ॑णीहि का॒मिन॑ः

stuhi bhojānstuvato asya yāmani raṇangāvo na yavase |
yataḥ pūrvām̐ iva sakhīm̐ranu hvaya girā gṛṇīhi kāminaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)