चतुर्थ मण्डल

सूक्त 51: यज्ञ के यूपों सी उठती उषाएँ

ऋषि: वामदेवो गौतमः · देवता: उषाः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 51 में से 58

इस अध्याय में क्या होता है

यज्ञ के यूपों सी उठती उषाएँ

वामदेव गौतम त्रिष्टुप् छन्द में उषा की स्तुति करते हैं। वह सबसे उजला प्रकाश अन्धकार से निकलकर पूर्व में उदित हुआ है; द्युलोक की पुत्रियाँ मनुष्यों के लिए मार्ग बनाती हैं। रङ्ग बिरङ्गी उषाएँ पूर्व में यज्ञों में गड़े यूपों की तरह खड़ी हैं, अन्धेरे बाड़े के द्वार खोलती हैं। तुमने अपनी यात्रा से नवग्व और दशग्व अङ्गिरसों के लिए प्रकाश किया। तुम सब सोने वालों को, दो पैर वाले और चार पैर वाले को, चलने के लिए जगाती हो। उषाएँ एक सी हैं, अजर, ऋत से जन्मी, प्रतिदिन वैसी ही आती हैं, अपने उजले शरीरों से काले को ढकती हैं। हमें सन्तान सहित धन दो।

51.1

इ॒दमु॒ त्यत्पु॑रु॒तमं॑ पु॒रस्ता॒ज्ज्योति॒स्तम॑सो व॒युना॑वदस्थात् ।
नू॒नं दि॒वो दु॑हि॒तरो॑ विभा॒तीर्गा॒तुं कृ॑णवन्नु॒षसो॒ जना॑य

idamu tyatpurutamaṃ purastājjyotistamaso vayunāvadasthāt |
nūnaṃ divo duhitaro vibhātīrgātuṃ kṛṇavannuṣaso janāya

51.2

अस्थु॑रु चि॒त्रा उ॒षस॑ः पु॒रस्ता॑न्मि॒ता इ॑व॒ स्वर॑वोऽध्व॒रेषु॑ ।
व्यू॑ व्र॒जस्य॒ तम॑सो॒ द्वारो॒च्छन्ती॑रव्र॒ञ्छुच॑यः पाव॒काः

asthuru citrā uṣasaḥ purastānmitā iva svaravo'dhvareṣu |
vyū vrajasya tamaso dvārocchantīravrañchucayaḥ pāvakāḥ

51.3

उ॒च्छन्ती॑र॒द्य चि॑तयन्त भो॒जान्रा॑धो॒देया॑यो॒षसो॑ म॒घोनी॑ः ।
अ॒चि॒त्रे अ॒न्तः प॒णय॑ः सस॒न्त्वबु॑ध्यमाना॒स्तम॑सो॒ विम॑ध्ये

ucchantīradya citayanta bhojānrādhodeyāyoṣaso maghonīḥ |
acitre antaḥ paṇayaḥ sasantvabudhyamānāstamaso vimadhye

51.4

कु॒वित्स दे॑वीः स॒नयो॒ नवो॑ वा॒ यामो॑ बभू॒यादु॑षसो वो अ॒द्य ।
येना॒ नव॑ग्वे॒ अङ्गि॑रे॒ दश॑ग्वे स॒प्तास्ये॑ रेवती रे॒वदू॒ष

kuvitsa devīḥ sanayo navo vā yāmo babhūyāduṣaso vo adya |
yenā navagve aṅgire daśagve saptāsye revatī revadūṣa

51.5

यू॒यं हि दे॑वीरृत॒युग्भि॒रश्वै॑ः परिप्रया॒थ भुव॑नानि स॒द्यः ।
प्र॒बो॒धय॑न्तीरुषसः स॒सन्तं॑ द्वि॒पाच्चतु॑ष्पाच्च॒रथा॑य जी॒वम्

yūyaṃ hi devīrṛtayugbhiraśvaiḥ pariprayātha bhuvanāni sadyaḥ |
prabodhayantīruṣasaḥ sasantaṃ dvipāccatuṣpāccarathāya jīvam

51.6

क्व॑ स्विदासां कत॒मा पु॑रा॒णी यया॑ वि॒धाना॑ विद॒धुरृ॑भू॒णाम् ।
शुभं॒ यच्छु॒भ्रा उ॒षस॒श्चर॑न्ति॒ न वि ज्ञा॑यन्ते स॒दृशी॑रजु॒र्याः

kva svidāsāṃ katamā purāṇī yayā vidhānā vidadhurṛbhūṇām |
śubhaṃ yacchubhrā uṣasaścaranti na vi jñāyante sadṛśīrajuryāḥ

51.7

ता घा॒ ता भ॒द्रा उ॒षस॑ः पु॒रासु॑रभि॒ष्टिद्यु॑म्ना ऋ॒तजा॑तसत्याः ।
यास्वी॑जा॒नः श॑शमा॒न उ॒क्थैः स्तु॒वञ्छंस॒न्द्रवि॑णं स॒द्य आप॑

tā ghā tā bhadrā uṣasaḥ purāsurabhiṣṭidyumnā ṛtajātasatyāḥ |
yāsvījānaḥ śaśamāna ukthaiḥ stuvañchaṃsandraviṇaṃ sadya āpa

51.8

ता आ च॑रन्ति सम॒ना पु॒रस्ता॑त्समा॒नत॑ः सम॒ना प॑प्रथा॒नाः ।
ऋ॒तस्य॑ दे॒वीः सद॑सो बुधा॒ना गवां॒ न सर्गा॑ उ॒षसो॑ जरन्ते

tā ā caranti samanā purastātsamānataḥ samanā paprathānāḥ |
ṛtasya devīḥ sadaso budhānā gavāṃ na sargā uṣaso jarante

51.9

ता इन्न्वे॒३॒॑व स॑म॒ना स॑मा॒नीरमी॑तवर्णा उ॒षस॑श्चरन्ति ।
गूह॑न्ती॒रभ्व॒मसि॑तं॒ रुश॑द्भिः शु॒क्रास्त॒नूभि॒ः शुच॑यो रुचा॒नाः

tā innveva samanā samānīramītavarṇā uṣasaścaranti |
gūhantīrabhvamasitaṃ ruśadbhiḥ śukrāstanūbhiḥ śucayo rucānāḥ

51.10

र॒यिं दि॑वो दुहितरो विभा॒तीः प्र॒जाव॑न्तं यच्छता॒स्मासु॑ देवीः ।
स्यो॒नादा व॑ः प्रति॒बुध्य॑मानाः सु॒वीर्य॑स्य॒ पत॑यः स्याम

rayiṃ divo duhitaro vibhātīḥ prajāvantaṃ yacchatāsmāsu devīḥ |
syonādā vaḥ pratibudhyamānāḥ suvīryasya patayaḥ syāma

51.11

तद्वो॑ दिवो दुहितरो विभा॒तीरुप॑ ब्रुव उषसो य॒ज्ञके॑तुः ।
व॒यं स्या॑म य॒शसो॒ जने॑षु॒ तद्द्यौश्च॑ ध॒त्तां पृ॑थि॒वी च॑ दे॒वी

tadvo divo duhitaro vibhātīrupa bruva uṣaso yajñaketuḥ |
vayaṃ syāma yaśaso janeṣu taddyauśca dhattāṃ pṛthivī ca devī

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)