चतुर्थ मण्डल

सूक्त 45: प्रभात में अश्विनों का मधु भरा रथ

ऋषि: वामदेवो गौतमः · देवता: अश्विनौ · छन्द: जगती, ७ त्रिष्टुप्

7 श्लोक · 45 में से 58

इस अध्याय में क्या होता है

प्रभात में अश्विनों का मधु भरा रथ

वामदेव गौतम जगती और अन्त में त्रिष्टुप् छन्द में अश्विनों की स्तुति करते हैं। वह प्रकाश उदित हो रहा है; चारों ओर जाने वाला रथ द्युलोक के शिखर पर जुत गया है, उस पर अन्न के तीन जोड़े हैं और चौथा मधु का चर्मपात्र। उषाओं के चमकने पर तुम्हारे मधुर अन्न, रथ और घोड़े ऊपर उठते हैं, अन्धकार हटाते और सूर्य की तरह प्रकाश फैलाते हैं। तुम्हारे हंस मधुर, स्वर्ण पंख वाले, उषा में जागते हैं। जब धुले हाथों वाला सोम निचोड़ने वाला पत्थरों से मधुर सोम निचोड़ता है, अग्नियाँ हर प्रभात तुम्हारी स्तुति करती हैं। मैंने तुम्हारे अजर रथ का यशगान किया है।

45.1

ए॒ष स्य भा॒नुरुदि॑यर्ति यु॒ज्यते॒ रथ॒ः परि॑ज्मा दि॒वो अ॒स्य सान॑वि ।
पृ॒क्षासो॑ अस्मिन्मिथु॒ना अधि॒ त्रयो॒ दृति॑स्तु॒रीयो॒ मधु॑नो॒ वि र॑प्शते

eṣa sya bhānurudiyarti yujyate rathaḥ parijmā divo asya sānavi |
pṛkṣāso asminmithunā adhi trayo dṛtisturīyo madhuno vi rapśate

45.2

उद्वां॑ पृ॒क्षासो॒ मधु॑मन्त ईरते॒ रथा॒ अश्वा॑स उ॒षसो॒ व्यु॑ष्टिषु ।
अ॒पो॒र्णु॒वन्त॒स्तम॒ आ परी॑वृतं॒ स्व१॒॑र्ण शु॒क्रं त॒न्वन्त॒ आ रज॑ः

udvāṃ pṛkṣāso madhumanta īrate rathā aśvāsa uṣaso vyuṣṭiṣu |
aporṇuvantastama ā parīvṛtaṃ svarṇa śukraṃ tanvanta ā rajaḥ

45.3

मध्व॑ः पिबतं मधु॒पेभि॑रा॒सभि॑रु॒त प्रि॒यं मधु॑ने युञ्जाथां॒ रथ॑म् ।
आ व॑र्त॒निं मधु॑ना जिन्वथस्प॒थो दृतिं॑ वहेथे॒ मधु॑मन्तमश्विना

madhvaḥ pibataṃ madhupebhirāsabhiruta priyaṃ madhune yuñjāthāṃ ratham |
ā vartaniṃ madhunā jinvathaspatho dṛtiṃ vahethe madhumantamaśvinā

45.4

हं॒सासो॒ ये वां॒ मधु॑मन्तो अ॒स्रिधो॒ हिर॑ण्यपर्णा उ॒हुव॑ उष॒र्बुध॑ः ।
उ॒द॒प्रुतो॑ म॒न्दिनो॑ मन्दिनि॒स्पृशो॒ मध्वो॒ न मक्ष॒ः सव॑नानि गच्छथः

haṃsāso ye vāṃ madhumanto asridho hiraṇyaparṇā uhuva uṣarbudhaḥ |
udapruto mandino mandinispṛśo madhvo na makṣaḥ savanāni gacchathaḥ

45.5

स्व॒ध्व॒रासो॒ मधु॑मन्तो अ॒ग्नय॑ उ॒स्रा ज॑रन्ते॒ प्रति॒ वस्तो॑र॒श्विना॑ ।
यन्नि॒क्तह॑स्तस्त॒रणि॑र्विचक्ष॒णः सोमं॑ सु॒षाव॒ मधु॑मन्त॒मद्रि॑भिः

svadhvarāso madhumanto agnaya usrā jarante prati vastoraśvinā |
yanniktahastastaraṇirvicakṣaṇaḥ somaṃ suṣāva madhumantamadribhiḥ

45.6

आ॒के॒नि॒पासो॒ अह॑भि॒र्दवि॑ध्वत॒ः स्व१॒॑र्ण शु॒क्रं त॒न्वन्त॒ आ रज॑ः ।
सूर॑श्चि॒दश्वा॑न्युयुजा॒न ई॑यते॒ विश्वाँ॒ अनु॑ स्व॒धया॑ चेतथस्प॒थः

ākenipāso ahabhirdavidhvataḥ svarṇa śukraṃ tanvanta ā rajaḥ |
sūraścidaśvānyuyujāna īyate viśvām̐ anu svadhayā cetathaspathaḥ

45.7

प्र वा॑मवोचमश्विना धियं॒धा रथ॒ः स्वश्वो॑ अ॒जरो॒ यो अस्ति॑ ।
येन॑ स॒द्यः परि॒ रजां॑सि या॒थो ह॒विष्म॑न्तं त॒रणिं॑ भो॒जमच्छ॑

pra vāmavocamaśvinā dhiyaṃdhā rathaḥ svaśvo ajaro yo asti |
yena sadyaḥ pari rajāṃsi yātho haviṣmantaṃ taraṇiṃ bhojamaccha

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)