चतुर्थ मण्डल

सूक्त 42: वरुण और इन्द्र बोलते हैं; त्रसदस्यु का जन्म

ऋषि: त्रसदस्युः पौरुकुत्स्यः · देवता: त्रसदस्युः, ७-१० इन्द्रावरुणौ · छन्द: त्रिष्टुप्

10 श्लोक · 42 में से 58

इस अध्याय में क्या होता है

वरुण और इन्द्र बोलते हैं; त्रसदस्यु का जन्म

इस सूक्त के ऋषि पुरुकुत्स के पुत्र राजा त्रसदस्यु हैं, और अनुक्रमणी उन्हीं को देवता कहती है, मन्त्र सात से दस इन्द्र और वरुण को; छन्द त्रिष्टुप्। आरम्भ के मन्त्रों में वक्ता अपने दोहरे राज्य की घोषणा करता है: मैं राजा वरुण हूँ, मैं ऋत के आसन में द्युलोक को थामता हूँ, मैंने जल बहाए। फिर: मैं इन्द्र हूँ, जिसे घुड़सवार युद्ध में पुकारते हैं; सोम मुझे प्रसन्न करे तो दोनों लोक काँपते हैं। आगे बताया है कि जब दौर्गह बन्दी थे, सात ऋषियों ने यज्ञ किया, और पुरुकुत्स की रानी को इन्द्र और वरुण से शत्रुनाशक, अर्धदेव राजा त्रसदस्यु प्राप्त हुए।

42.1

मम॑ द्वि॒ता रा॒ष्ट्रं क्ष॒त्रिय॑स्य वि॒श्वायो॒र्विश्वे॑ अ॒मृता॒ यथा॑ नः ।
क्रतुं॑ सचन्ते॒ वरु॑णस्य दे॒वा राजा॑मि कृ॒ष्टेरु॑प॒मस्य॑ व॒व्रेः

mama dvitā rāṣṭraṃ kṣatriyasya viśvāyorviśve amṛtā yathā naḥ |
kratuṃ sacante varuṇasya devā rājāmi kṛṣṭerupamasya vavreḥ

42.2

अ॒हं राजा॒ वरु॑णो॒ मह्यं॒ तान्य॑सु॒र्या॑णि प्रथ॒मा धा॑रयन्त ।
क्रतुं॑ सचन्ते॒ वरु॑णस्य दे॒वा राजा॑मि कृ॒ष्टेरु॑प॒मस्य॑ व॒व्रेः

ahaṃ rājā varuṇo mahyaṃ tānyasuryāṇi prathamā dhārayanta |
kratuṃ sacante varuṇasya devā rājāmi kṛṣṭerupamasya vavreḥ

42.3

अ॒हमिन्द्रो॒ वरु॑ण॒स्ते म॑हि॒त्वोर्वी ग॑भी॒रे रज॑सी सु॒मेके॑ ।
त्वष्टे॑व॒ विश्वा॒ भुव॑नानि वि॒द्वान्समै॑रयं॒ रोद॑सी धा॒रयं॑ च

ahamindro varuṇaste mahitvorvī gabhīre rajasī sumeke |
tvaṣṭeva viśvā bhuvanāni vidvānsamairayaṃ rodasī dhārayaṃ ca

42.4

अ॒हम॒पो अ॑पिन्वमु॒क्षमा॑णा धा॒रयं॒ दिवं॒ सद॑न ऋ॒तस्य॑ ।
ऋ॒तेन॑ पु॒त्रो अदि॑तेरृ॒तावो॒त त्रि॒धातु॑ प्रथय॒द्वि भूम॑

ahamapo apinvamukṣamāṇā dhārayaṃ divaṃ sadana ṛtasya |
ṛtena putro aditerṛtāvota tridhātu prathayadvi bhūma

42.5

मां नर॒ः स्वश्वा॑ वा॒जय॑न्तो॒ मां वृ॒ताः स॒मर॑णे हवन्ते ।
कृ॒णोम्या॒जिं म॒घवा॒हमिन्द्र॒ इय॑र्मि रे॒णुम॒भिभू॑त्योजाः

māṃ naraḥ svaśvā vājayanto māṃ vṛtāḥ samaraṇe havante |
kṛṇomyājiṃ maghavāhamindra iyarmi reṇumabhibhūtyojāḥ

42.6

अ॒हं ता विश्वा॑ चकरं॒ नकि॑र्मा॒ दैव्यं॒ सहो॑ वरते॒ अप्र॑तीतम् ।
यन्मा॒ सोमा॑सो म॒मद॒न्यदु॒क्थोभे भ॑येते॒ रज॑सी अपा॒रे

ahaṃ tā viśvā cakaraṃ nakirmā daivyaṃ saho varate apratītam |
yanmā somāso mamadanyadukthobhe bhayete rajasī apāre

42.7

वि॒दुष्टे॒ विश्वा॒ भुव॑नानि॒ तस्य॒ ता प्र ब्र॑वीषि॒ वरु॑णाय वेधः ।
त्वं वृ॒त्राणि॑ शृण्विषे जघ॒न्वान्त्वं वृ॒ताँ अ॑रिणा इन्द्र॒ सिन्धू॑न्

viduṣṭe viśvā bhuvanāni tasya tā pra bravīṣi varuṇāya vedhaḥ |
tvaṃ vṛtrāṇi śṛṇviṣe jaghanvāntvaṃ vṛtām̐ ariṇā indra sindhūn

42.8

अ॒स्माक॒मत्र॑ पि॒तर॒स्त आ॑सन्स॒प्त ऋष॑यो दौर्ग॒हे ब॒ध्यमा॑ने ।
त आय॑जन्त त्र॒सद॑स्युमस्या॒ इन्द्रं॒ न वृ॑त्र॒तुर॑मर्धदे॒वम्

asmākamatra pitarasta āsansapta ṛṣayo daurgahe badhyamāne |
ta āyajanta trasadasyumasyā indraṃ na vṛtraturamardhadevam

42.9

पु॒रु॒कुत्सा॑नी॒ हि वा॒मदा॑शद्ध॒व्येभि॑रिन्द्रावरुणा॒ नमो॑भिः ।
अथा॒ राजा॑नं त्र॒सद॑स्युमस्या वृत्र॒हणं॑ ददथुरर्धदे॒वम्

purukutsānī hi vāmadāśaddhavyebhirindrāvaruṇā namobhiḥ |
athā rājānaṃ trasadasyumasyā vṛtrahaṇaṃ dadathurardhadevam

42.10

रा॒या व॒यं स॑स॒वांसो॑ मदेम ह॒व्येन॑ दे॒वा यव॑सेन॒ गाव॑ः ।
तां धे॒नुमि॑न्द्रावरुणा यु॒वं नो॑ वि॒श्वाहा॑ धत्त॒मन॑पस्फुरन्तीम्

rāyā vayaṃ sasavāṃso madema havyena devā yavasena gāvaḥ |
tāṃ dhenumindrāvaruṇā yuvaṃ no viśvāhā dhattamanapasphurantīm

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)