चतुर्थ मण्डल

सूक्त 22: इन्द्र के बल से नदियाँ दौड़ती हैं

ऋषि: वामदेवो गौतमः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 22 में से 58

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र के बल से नदियाँ दौड़ती हैं

वामदेव गौतम त्रिष्टुप् छन्द में इन्द्र की स्तुति करते हैं। इन्द्र को जो प्रिय है और जो वे चाहते हैं, महान इन्द्र वही करते हैं: प्रार्थना, स्तुति, सोम और उक्थ। वे अपने बल से पत्थर उठाए चलते हैं और चार धार वाला अस्त्र फेंकते हैं; परुष्णी नदी को वे ऊन की तरह ओढ़ते हैं। उनके जन्म पर द्युलोक और पृथ्वी हिले, पर्वत और सब ढलान काँपे। ये कर्म हर सवन में कहने योग्य हैं: तुमने वज्र से नाग को मारा। तुम्हारे भय से नदियाँ दौड़ पड़ीं, और दिव्य बहनें मुक्त करने के लिए तुम्हारी स्तुति करती हैं। गायक श्रेष्ठ बल, सहज जीते जाने वाले शत्रु और गायें माँगता है।

22.1

यन्न॒ इन्द्रो॑ जुजु॒षे यच्च॒ वष्टि॒ तन्नो॑ म॒हान्क॑रति शु॒ष्म्या चि॑त् ।
ब्रह्म॒ स्तोमं॑ म॒घवा॒ सोम॑मु॒क्था यो अश्मा॑नं॒ शव॑सा॒ बिभ्र॒देति॑

yanna indro jujuṣe yacca vaṣṭi tanno mahānkarati śuṣmyā cit |
brahma stomaṃ maghavā somamukthā yo aśmānaṃ śavasā bibhradeti

22.2

वृषा॒ वृष॑न्धिं॒ चतु॑रश्रि॒मस्य॑न्नु॒ग्रो बा॒हुभ्यां॒ नृत॑म॒ः शची॑वान् ।
श्रि॒ये परु॑ष्णीमु॒षमा॑ण॒ ऊर्णां॒ यस्या॒ः पर्वा॑णि स॒ख्याय॑ वि॒व्ये

vṛṣā vṛṣandhiṃ caturaśrimasyannugro bāhubhyāṃ nṛtamaḥ śacīvān |
śriye paruṣṇīmuṣamāṇa ūrṇāṃ yasyāḥ parvāṇi sakhyāya vivye

22.3

यो दे॒वो दे॒वत॑मो॒ जाय॑मानो म॒हो वाजे॑भिर्म॒हद्भि॑श्च॒ शुष्मै॑ः ।
दधा॑नो॒ वज्रं॑ बा॒ह्वोरु॒शन्तं॒ द्याममे॑न रेजय॒त्प्र भूम॑

yo devo devatamo jāyamāno maho vājebhirmahadbhiśca śuṣmaiḥ |
dadhāno vajraṃ bāhvoruśantaṃ dyāmamena rejayatpra bhūma

22.4

विश्वा॒ रोधां॑सि प्र॒वत॑श्च पू॒र्वीर्द्यौरृ॒ष्वाज्जनि॑मन्रेजत॒ क्षाः ।
आ मा॒तरा॒ भर॑ति शु॒ष्म्या गोर्नृ॒वत्परि॑ज्मन्नोनुवन्त॒ वाता॑ः

viśvā rodhāṃsi pravataśca pūrvīrdyaurṛṣvājjanimanrejata kṣāḥ |
ā mātarā bharati śuṣmyā gornṛvatparijmannonuvanta vātāḥ

22.5

ता तू त॑ इन्द्र मह॒तो म॒हानि॒ विश्वे॒ष्वित्सव॑नेषु प्र॒वाच्या॑ ।
यच्छू॑र धृष्णो धृष॒ता द॑धृ॒ष्वानहिं॒ वज्रे॑ण॒ शव॒सावि॑वेषीः

tā tū ta indra mahato mahāni viśveṣvitsavaneṣu pravācyā |
yacchūra dhṛṣṇo dhṛṣatā dadhṛṣvānahiṃ vajreṇa śavasāviveṣīḥ

22.6

ता तू ते॑ स॒त्या तु॑विनृम्ण॒ विश्वा॒ प्र धे॒नव॑ः सिस्रते॒ वृष्ण॒ ऊध्न॑ः ।
अधा॑ ह॒ त्वद्वृ॑षमणो भिया॒नाः प्र सिन्ध॑वो॒ जव॑सा चक्रमन्त

tā tū te satyā tuvinṛmṇa viśvā pra dhenavaḥ sisrate vṛṣṇa ūdhnaḥ |
adhā ha tvadvṛṣamaṇo bhiyānāḥ pra sindhavo javasā cakramanta

22.7

अत्राह॑ ते हरिव॒स्ता उ॑ दे॒वीरवो॑भिरिन्द्र स्तवन्त॒ स्वसा॑रः ।
यत्सी॒मनु॒ प्र मु॒चो ब॑द्बधा॒ना दी॒र्घामनु॒ प्रसि॑तिं स्यन्द॒यध्यै॑

atrāha te harivastā u devīravobhirindra stavanta svasāraḥ |
yatsīmanu pra muco badbadhānā dīrghāmanu prasitiṃ syandayadhyai

22.8

पि॒पी॒ळे अं॒शुर्मद्यो॒ न सिन्धु॒रा त्वा॒ शमी॑ शशमा॒नस्य॑ श॒क्तिः ।
अ॒स्म॒द्र्य॑क्छुशुचा॒नस्य॑ यम्या आ॒शुर्न र॒श्मिं तु॒व्योज॑सं॒ गोः

pipīḻe aṃśurmadyo na sindhurā tvā śamī śaśamānasya śaktiḥ |
asmadryakchuśucānasya yamyā āśurna raśmiṃ tuvyojasaṃ goḥ

22.9

अ॒स्मे वर्षि॑ष्ठा कृणुहि॒ ज्येष्ठा॑ नृ॒म्णानि॑ स॒त्रा स॑हुरे॒ सहां॑सि ।
अ॒स्मभ्यं॑ वृ॒त्रा सु॒हना॑नि रन्धि ज॒हि वध॑र्व॒नुषो॒ मर्त्य॑स्य

asme varṣiṣṭhā kṛṇuhi jyeṣṭhā nṛmṇāni satrā sahure sahāṃsi |
asmabhyaṃ vṛtrā suhanāni randhi jahi vadharvanuṣo martyasya

22.10

अ॒स्माक॒मित्सु शृ॑णुहि॒ त्वमि॑न्द्रा॒स्मभ्यं॑ चि॒त्राँ उप॑ माहि॒ वाजा॑न् ।
अ॒स्मभ्यं॒ विश्वा॑ इषण॒ः पुरं॑धीर॒स्माकं॒ सु म॑घवन्बोधि गो॒दाः

asmākamitsu śṛṇuhi tvamindrāsmabhyaṃ citrām̐ upa māhi vājān |
asmabhyaṃ viśvā iṣaṇaḥ puraṃdhīrasmākaṃ su maghavanbodhi godāḥ

22.11

नू ष्टु॒त इ॑न्द्र॒ नू गृ॑णा॒न इषं॑ जरि॒त्रे न॒द्यो॒३॒॑ न पी॑पेः ।
अका॑रि ते हरिवो॒ ब्रह्म॒ नव्यं॑ धि॒या स्या॑म र॒थ्य॑ः सदा॒साः

nū ṣṭuta indra nū gṛṇāna iṣaṃ jaritre nadyo na pīpeḥ |
akāri te harivo brahma navyaṃ dhiyā syāma rathyaḥ sadāsāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)