चतुर्थ मण्डल

सूक्त 21: इन्द्र, हर स्थान से आओ

ऋषि: वामदेवो गौतमः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 21 में से 58

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र, हर स्थान से आओ

वामदेव गौतम त्रिष्टुप् छन्द में इन्द्र को सहायता के लिए बुलाते हैं। इन्द्र द्युलोक या पृथ्वी से, समुद्र या जल भरे बादल से, मरुतों के धाम से या ऋत के दूर के आसन से आएँ। उनके वीर कर्मों की स्तुति करो; वे बहुत धन के स्वामी हैं और वायु के साथ गायों के झुण्ड जीतते हैं। औशिज के घर होता उन्हें स्तोत्रों से सजाता है। इन्द्र ने पर्वत के बाड़े खोले और दौड़ते जलों को वेग दिया। हे इन्द्र, तुम्हारे हाथ मङ्गल हैं, गायक के लिए उदार। तुम कहाँ बैठते हो, किससे प्रसन्न होते हो? वृत्रहन्ता, सत्य सम्राट, उन्होंने पूरु के लिए खुला स्थान बनाया।

21.1

आ या॒त्विन्द्रोऽव॑स॒ उप॑ न इ॒ह स्तु॒तः स॑ध॒माद॑स्तु॒ शूर॑ः ।
वा॒वृ॒धा॒नस्तवि॑षी॒र्यस्य॑ पू॒र्वीर्द्यौर्न क्ष॒त्रम॒भिभू॑ति॒ पुष्या॑त्

ā yātvindro'vasa upa na iha stutaḥ sadhamādastu śūraḥ |
vāvṛdhānastaviṣīryasya pūrvīrdyaurna kṣatramabhibhūti puṣyāt

21.2

तस्येदि॒ह स्त॑वथ॒ वृष्ण्या॑नि तुविद्यु॒म्नस्य॑ तुवि॒राध॑सो॒ नॄन् ।
यस्य॒ क्रतु॑र्विद॒थ्यो॒३॒॑ न स॒म्राट् सा॒ह्वान्तरु॑त्रो अ॒भ्यस्ति॑ कृ॒ष्टीः

tasyediha stavatha vṛṣṇyāni tuvidyumnasya tuvirādhaso nṝn |
yasya kraturvidathyo na samrāṭ sāhvāntarutro abhyasti kṛṣṭīḥ

21.3

आ या॒त्विन्द्रो॑ दि॒व आ पृ॑थि॒व्या म॒क्षू स॑मु॒द्रादु॒त वा॒ पुरी॑षात् ।
स्व॑र्णरा॒दव॑से नो म॒रुत्वा॑न्परा॒वतो॑ वा॒ सद॑नादृ॒तस्य॑

ā yātvindro diva ā pṛthivyā makṣū samudrāduta vā purīṣāt |
svarṇarādavase no marutvānparāvato vā sadanādṛtasya

21.4

स्थू॒रस्य॑ रा॒यो बृ॑ह॒तो य ईशे॒ तमु॑ ष्टवाम वि॒दथे॒ष्विन्द्र॑म् ।
यो वा॒युना॒ जय॑ति॒ गोम॑तीषु॒ प्र धृ॑ष्णु॒या नय॑ति॒ वस्यो॒ अच्छ॑

sthūrasya rāyo bṛhato ya īśe tamu ṣṭavāma vidatheṣvindram |
yo vāyunā jayati gomatīṣu pra dhṛṣṇuyā nayati vasyo accha

21.5

उप॒ यो नमो॒ नम॑सि स्तभा॒यन्निय॑र्ति॒ वाचं॑ ज॒नय॒न्यज॑ध्यै ।
ऋ॒ञ्ज॒सा॒नः पु॑रु॒वार॑ उ॒क्थैरेन्द्रं॑ कृण्वीत॒ सद॑नेषु॒ होता॑

upa yo namo namasi stabhāyanniyarti vācaṃ janayanyajadhyai |
ṛñjasānaḥ puruvāra ukthairendraṃ kṛṇvīta sadaneṣu hotā

21.6

धि॒षा यदि॑ धिष॒ण्यन्त॑ः सर॒ण्यान्सद॑न्तो॒ अद्रि॑मौशि॒जस्य॒ गोहे॑ ।
आ दु॒रोषा॑ः पा॒स्त्यस्य॒ होता॒ यो नो॑ म॒हान्सं॒वर॑णेषु॒ वह्नि॑ः

dhiṣā yadi dhiṣaṇyantaḥ saraṇyānsadanto adrimauśijasya gohe |
ā duroṣāḥ pāstyasya hotā yo no mahānsaṃvaraṇeṣu vahniḥ

21.7

स॒त्रा यदीं॑ भार्व॒रस्य॒ वृष्ण॒ः सिष॑क्ति॒ शुष्म॑ः स्तुव॒ते भरा॑य ।
गुहा॒ यदी॑मौशि॒जस्य॒ गोहे॒ प्र यद्धि॒ये प्राय॑से॒ मदा॑य

satrā yadīṃ bhārvarasya vṛṣṇaḥ siṣakti śuṣmaḥ stuvate bharāya |
guhā yadīmauśijasya gohe pra yaddhiye prāyase madāya

21.8

वि यद्वरां॑सि॒ पर्व॑तस्य वृ॒ण्वे पयो॑भिर्जि॒न्वे अ॒पां जवां॑सि ।
वि॒दद्गौ॒रस्य॑ गव॒यस्य॒ गोहे॒ यदी॒ वाजा॑य सु॒ध्यो॒३॒॑ वह॑न्ति

vi yadvarāṃsi parvatasya vṛṇve payobhirjinve apāṃ javāṃsi |
vidadgaurasya gavayasya gohe yadī vājāya sudhyo vahanti

21.9

भ॒द्रा ते॒ हस्ता॒ सुकृ॑तो॒त पा॒णी प्र॑य॒न्तारा॑ स्तुव॒ते राध॑ इन्द्र ।
का ते॒ निष॑त्ति॒ः किमु॒ नो म॑मत्सि॒ किं नोदु॑दु हर्षसे॒ दात॒वा उ॑

bhadrā te hastā sukṛtota pāṇī prayantārā stuvate rādha indra |
kā te niṣattiḥ kimu no mamatsi kiṃ nodudu harṣase dātavā u

21.10

ए॒वा वस्व॒ इन्द्र॑ः स॒त्यः स॒म्राड्ढन्ता॑ वृ॒त्रं वरि॑वः पू॒रवे॑ कः ।
पुरु॑ष्टुत॒ क्रत्वा॑ नः शग्धि रा॒यो भ॑क्षी॒य तेऽव॑सो॒ दैव्य॑स्य

evā vasva indraḥ satyaḥ samrāḍḍhantā vṛtraṃ varivaḥ pūrave kaḥ |
puruṣṭuta kratvā naḥ śagdhi rāyo bhakṣīya te'vaso daivyasya

21.11

नू ष्टु॒त इ॑न्द्र॒ नू गृ॑णा॒न इषं॑ जरि॒त्रे न॒द्यो॒३॒॑ न पी॑पेः ।
अका॑रि ते हरिवो॒ ब्रह्म॒ नव्यं॑ धि॒या स्या॑म र॒थ्य॑ः सदा॒साः

nū ṣṭuta indra nū gṛṇāna iṣaṃ jaritre nadyo na pīpeḥ |
akāri te harivo brahma navyaṃ dhiyā syāma rathyaḥ sadāsāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)