तृतीय मण्डल

सूक्त 34: पुरों को तोड़ने वाले, ज्योति जीतने वाले इन्द्र

ऋषि: गाथिनो विश्वामित्रः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 34 में से 62

इस अध्याय में क्या होता है

पुरों को तोड़ने वाले, ज्योति जीतने वाले इन्द्र

इन्द्र के प्रति विश्वामित्र का त्रिष्टुप् सूक्त। ब्रह्म से प्रेरित पुरभेदी इन्द्र ने स्तुतियों के साथ दास को परास्त किया और द्यावापृथिवी को भर दिया। उसने वृत्र को घेरा, मायावियों को मारा और गौओं को प्रकट किया। ज्योति जीतकर उसने दिनों को जन्म दिया और मनु के लिए दिनों का ध्वज खड़ा किया। कवि विवस्वान् के आसन में उसके अनेक कर्मों की स्तुति करते हैं। उसने घोड़े, सूर्य, बहुत भोजन देने वाली गौ और सोने का धन जीता; दस्युओं को मारकर उसने आर्य वर्ण की रक्षा की। उसने ओषधियाँ, दिन, वनस्पतियाँ और अन्तरिक्ष जीते और वल को फोड़ा।

34.1

इन्द्र॑ः पू॒र्भिदाति॑र॒द्दास॑म॒र्कैर्वि॒दद्व॑सु॒र्दय॑मानो॒ वि शत्रू॑न् ।
ब्रह्म॑जूतस्त॒न्वा॑ वावृधा॒नो भूरि॑दात्र॒ आपृ॑ण॒द्रोद॑सी उ॒भे

indraḥ pūrbhidātiraddāsamarkairvidadvasurdayamāno vi śatrūn |
brahmajūtastanvā vāvṛdhāno bhūridātra āpṛṇadrodasī ubhe

34.2

म॒खस्य॑ ते तवि॒षस्य॒ प्र जू॒तिमिय॑र्मि॒ वाच॑म॒मृता॑य॒ भूष॑न् ।
इन्द्र॑ क्षिती॒नाम॑सि॒ मानु॑षीणां वि॒शां दैवी॑नामु॒त पू॑र्व॒यावा॑

makhasya te taviṣasya pra jūtimiyarmi vācamamṛtāya bhūṣan |
indra kṣitīnāmasi mānuṣīṇāṃ viśāṃ daivīnāmuta pūrvayāvā

34.3

इन्द्रो॑ वृ॒त्रम॑वृणो॒च्छर्ध॑नीति॒ः प्र मा॒यिना॑ममिना॒द्वर्प॑णीतिः ।
अह॒न्व्यं॑समु॒शध॒ग्वने॑ष्वा॒विर्धेना॑ अकृणोद्रा॒म्याणा॑म्

indro vṛtramavṛṇocchardhanītiḥ pra māyināmaminādvarpaṇītiḥ |
ahanvyaṃsamuśadhagvaneṣvāvirdhenā akṛṇodrāmyāṇām

34.4

इन्द्र॑ः स्व॒र्षा ज॒नय॒न्नहा॑नि जि॒गायो॒शिग्भि॒ः पृत॑ना अभि॒ष्टिः ।
प्रारो॑चय॒न्मन॑वे के॒तुमह्ना॒मवि॑न्द॒ज्ज्योति॑र्बृह॒ते रणा॑य

indraḥ svarṣā janayannahāni jigāyośigbhiḥ pṛtanā abhiṣṭiḥ |
prārocayanmanave ketumahnāmavindajjyotirbṛhate raṇāya

34.5

इन्द्र॒स्तुजो॑ ब॒र्हणा॒ आ वि॑वेश नृ॒वद्दधा॑नो॒ नर्या॑ पु॒रूणि॑ ।
अचे॑तय॒द्धिय॑ इ॒मा ज॑रि॒त्रे प्रेमं वर्ण॑मतिरच्छु॒क्रमा॑साम्

indrastujo barhaṇā ā viveśa nṛvaddadhāno naryā purūṇi |
acetayaddhiya imā jaritre premaṃ varṇamatiracchukramāsām

34.6

म॒हो म॒हानि॑ पनयन्त्य॒स्येन्द्र॑स्य॒ कर्म॒ सुकृ॑ता पु॒रूणि॑ ।
वृ॒जने॑न वृजि॒नान्सं पि॑पेष मा॒याभि॒र्दस्यूँ॑र॒भिभू॑त्योजाः

maho mahāni panayantyasyendrasya karma sukṛtā purūṇi |
vṛjanena vṛjinānsaṃ pipeṣa māyābhirdasyūm̐rabhibhūtyojāḥ

34.7

यु॒धेन्द्रो॑ म॒ह्ना वरि॑वश्चकार दे॒वेभ्य॒ः सत्प॑तिश्चर्षणि॒प्राः ।
वि॒वस्व॑त॒ः सद॑ने अस्य॒ तानि॒ विप्रा॑ उ॒क्थेभि॑ः क॒वयो॑ गृणन्ति

yudhendro mahnā varivaścakāra devebhyaḥ satpatiścarṣaṇiprāḥ |
vivasvataḥ sadane asya tāni viprā ukthebhiḥ kavayo gṛṇanti

34.8

स॒त्रा॒साहं॒ वरे॑ण्यं सहो॒दां स॑स॒वांसं॒ स्व॑र॒पश्च॑ दे॒वीः ।
स॒सान॒ यः पृ॑थि॒वीं द्यामु॒तेमामिन्द्रं॑ मद॒न्त्यनु॒ धीर॑णासः

satrāsāhaṃ vareṇyaṃ sahodāṃ sasavāṃsaṃ svarapaśca devīḥ |
sasāna yaḥ pṛthivīṃ dyāmutemāmindraṃ madantyanu dhīraṇāsaḥ

34.9

स॒सानात्याँ॑ उ॒त सूर्यं॑ ससा॒नेन्द्र॑ः ससान पुरु॒भोज॑सं॒ गाम् ।
हि॒र॒ण्यय॑मु॒त भोगं॑ ससान ह॒त्वी दस्यू॒न्प्रार्यं॒ वर्ण॑मावत्

sasānātyām̐ uta sūryaṃ sasānendraḥ sasāna purubhojasaṃ gām |
hiraṇyayamuta bhogaṃ sasāna hatvī dasyūnprāryaṃ varṇamāvat

34.10

इन्द्र॒ ओष॑धीरसनो॒दहा॑नि॒ वन॒स्पतीँ॑रसनोद॒न्तरि॑क्षम् ।
बि॒भेद॑ व॒लं नु॑नु॒दे विवा॒चोऽथा॑भवद्दमि॒ताभिक्र॑तूनाम्

indra oṣadhīrasanodahāni vanaspatīm̐rasanodantarikṣam |
bibheda valaṃ nunude vivāco'thābhavaddamitābhikratūnām

34.11

शु॒नं हु॑वेम म॒घवा॑न॒मिन्द्र॑म॒स्मिन्भरे॒ नृत॑मं॒ वाज॑सातौ ।
शृ॒ण्वन्त॑मु॒ग्रमू॒तये॑ स॒मत्सु॒ घ्नन्तं॑ वृ॒त्राणि॑ सं॒जितं॒ धना॑नाम्

śunaṃ huvema maghavānamindramasminbhare nṛtamaṃ vājasātau |
śṛṇvantamugramūtaye samatsu ghnantaṃ vṛtrāṇi saṃjitaṃ dhanānām

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)