तृतीय मण्डल

सूक्त 32: मरुतों सहित इन्द्र का माध्यन्दिन सोम

ऋषि: गाथिनो विश्वामित्रः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

17 श्लोक · 32 में से 62

इस अध्याय में क्या होता है

मरुतों सहित इन्द्र का माध्यन्दिन सोम

विश्वामित्र त्रिष्टुप् में इन्द्र को माध्यन्दिन सवन के लिए बुलाते हैं। सोम के स्वामी इन्द्र अपने हरि घोड़े खोलें और दूध मिला उज्ज्वल सोम पिएँ, उन मरुतों और रुद्रों के साथ जिन्होंने उसे बल दिया और वृत्र का मर्मस्थल खोजने में सहायता की। वृत्र को मारकर उसने जलों को दौड़ के घोड़ों की भाँति छोड़ा। द्यावापृथिवी उसकी महिमा को नहीं समा सकते; वह पृथ्वी और द्युलोक को धारण करता है और उसने सूर्य और उषा को जन्म दिया। जन्म लेते ही उसने परम व्योम में सोम पिया। यज्ञ ने उसे बढ़ाया और उसके वज्र की सहायता की। कलश भरा है; कोई गहरी नदी या पर्वत उसे रोक नहीं सकता।

32.1

इन्द्र॒ सोमं॑ सोमपते॒ पिबे॒मं माध्यं॑दिनं॒ सव॑नं॒ चारु॒ यत्ते॑ ।
प्र॒प्रुथ्या॒ शिप्रे॑ मघवन्नृजीषिन्वि॒मुच्या॒ हरी॑ इ॒ह मा॑दयस्व

indra somaṃ somapate pibemaṃ mādhyaṃdinaṃ savanaṃ cāru yatte |
prapruthyā śipre maghavannṛjīṣinvimucyā harī iha mādayasva

32.2

गवा॑शिरं म॒न्थिन॑मिन्द्र शु॒क्रं पिबा॒ सोमं॑ ररि॒मा ते॒ मदा॑य ।
ब्र॒ह्म॒कृता॒ मारु॑तेना ग॒णेन॑ स॒जोषा॑ रु॒द्रैस्तृ॒पदा वृ॑षस्व

gavāśiraṃ manthinamindra śukraṃ pibā somaṃ rarimā te madāya |
brahmakṛtā mārutenā gaṇena sajoṣā rudraistṛpadā vṛṣasva

32.3

ये ते॒ शुष्मं॒ ये तवि॑षी॒मव॑र्ध॒न्नर्च॑न्त इन्द्र म॒रुत॑स्त॒ ओज॑ः ।
माध्यं॑दिने॒ सव॑ने वज्रहस्त॒ पिबा॑ रु॒द्रेभि॒ः सग॑णः सुशिप्र

ye te śuṣmaṃ ye taviṣīmavardhannarcanta indra marutasta ojaḥ |
mādhyaṃdine savane vajrahasta pibā rudrebhiḥ sagaṇaḥ suśipra

32.4

त इन्न्व॑स्य॒ मधु॑मद्विविप्र॒ इन्द्र॑स्य॒ शर्धो॑ म॒रुतो॒ य आस॑न् ।
येभि॑र्वृ॒त्रस्ये॑षि॒तो वि॒वेदा॑म॒र्मणो॒ मन्य॑मानस्य॒ मर्म॑

ta innvasya madhumadvivipra indrasya śardho maruto ya āsan |
yebhirvṛtrasyeṣito vivedāmarmaṇo manyamānasya marma

32.5

म॒नु॒ष्वदि॑न्द्र॒ सव॑नं जुषा॒णः पिबा॒ सोमं॒ शश्व॑ते वी॒र्या॑य ।
स आ व॑वृत्स्व हर्यश्व य॒ज्ञैः स॑र॒ण्युभि॑र॒पो अर्णा॑ सिसर्षि

manuṣvadindra savanaṃ juṣāṇaḥ pibā somaṃ śaśvate vīryāya |
sa ā vavṛtsva haryaśva yajñaiḥ saraṇyubhirapo arṇā sisarṣi

32.6

त्वम॒पो यद्ध॑ वृ॒त्रं ज॑घ॒न्वाँ अत्याँ॑ इव॒ प्रासृ॑ज॒ः सर्त॒वाजौ ।
शया॑नमिन्द्र॒ चर॑ता व॒धेन॑ वव्रि॒वांसं॒ परि॑ दे॒वीरदे॑वम्

tvamapo yaddha vṛtraṃ jaghanvām̐ atyām̐ iva prāsṛjaḥ sartavājau |
śayānamindra caratā vadhena vavrivāṃsaṃ pari devīradevam

32.7

यजा॑म॒ इन्नम॑सा वृ॒द्धमिन्द्रं॑ बृ॒हन्त॑मृ॒ष्वम॒जरं॒ युवा॑नम् ।
यस्य॑ प्रि॒ये म॒मतु॑र्य॒ज्ञिय॑स्य॒ न रोद॑सी महि॒मानं॑ म॒माते॑

yajāma innamasā vṛddhamindraṃ bṛhantamṛṣvamajaraṃ yuvānam |
yasya priye mamaturyajñiyasya na rodasī mahimānaṃ mamāte

32.8

इन्द्र॑स्य॒ कर्म॒ सुकृ॑ता पु॒रूणि॑ व्र॒तानि॑ दे॒वा न मि॑नन्ति॒ विश्वे॑ ।
दा॒धार॒ यः पृ॑थि॒वीं द्यामु॒तेमां ज॒जान॒ सूर्य॑मु॒षसं॑ सु॒दंसा॑ः

indrasya karma sukṛtā purūṇi vratāni devā na minanti viśve |
dādhāra yaḥ pṛthivīṃ dyāmutemāṃ jajāna sūryamuṣasaṃ sudaṃsāḥ

32.9

अद्रो॑घ स॒त्यं तव॒ तन्म॑हि॒त्वं स॒द्यो यज्जा॒तो अपि॑बो ह॒ सोम॑म् ।
न द्याव॑ इन्द्र त॒वस॑स्त॒ ओजो॒ नाहा॒ न मासा॑ः श॒रदो॑ वरन्त

adrogha satyaṃ tava tanmahitvaṃ sadyo yajjāto apibo ha somam |
na dyāva indra tavasasta ojo nāhā na māsāḥ śarado varanta

32.10

त्वं स॒द्यो अ॑पिबो जा॒त इ॑न्द्र॒ मदा॑य॒ सोमं॑ पर॒मे व्यो॑मन् ।
यद्ध॒ द्यावा॑पृथि॒वी आवि॑वेशी॒रथा॑भवः पू॒र्व्यः का॒रुधा॑याः

tvaṃ sadyo apibo jāta indra madāya somaṃ parame vyoman |
yaddha dyāvāpṛthivī āviveśīrathābhavaḥ pūrvyaḥ kārudhāyāḥ

32.11

अह॒न्नहिं॑ परि॒शया॑न॒मर्ण॑ ओजा॒यमा॑नं तुविजात॒ तव्या॑न् ।
न ते॑ महि॒त्वमनु॑ भू॒दध॒ द्यौर्यद॒न्यया॑ स्फि॒ग्या॒३॒॑ क्षामव॑स्थाः

ahannahiṃ pariśayānamarṇa ojāyamānaṃ tuvijāta tavyān |
na te mahitvamanu bhūdadha dyauryadanyayā sphigyā kṣāmavasthāḥ

32.12

य॒ज्ञो हि त॑ इन्द्र॒ वर्ध॑नो॒ भूदु॒त प्रि॒यः सु॒तसो॑मो मि॒येध॑ः ।
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑व य॒ज्ञिय॒ः सन्य॒ज्ञस्ते॒ वज्र॑महि॒हत्य॑ आवत्

yajño hi ta indra vardhano bhūduta priyaḥ sutasomo miyedhaḥ |
yajñena yajñamava yajñiyaḥ sanyajñaste vajramahihatya āvat

32.13

य॒ज्ञेनेन्द्र॒मव॒सा च॑क्रे अ॒र्वागैनं॑ सु॒म्नाय॒ नव्य॑से ववृत्याम् ।
यः स्तोमे॑भिर्वावृ॒धे पू॒र्व्येभि॒र्यो म॑ध्य॒मेभि॑रु॒त नूत॑नेभिः

yajñenendramavasā cakre arvāgainaṃ sumnāya navyase vavṛtyām |
yaḥ stomebhirvāvṛdhe pūrvyebhiryo madhyamebhiruta nūtanebhiḥ

32.14

वि॒वेष॒ यन्मा॑ धि॒षणा॑ ज॒जान॒ स्तवै॑ पु॒रा पार्या॒दिन्द्र॒मह्न॑ः ।
अंह॑सो॒ यत्र॑ पी॒पर॒द्यथा॑ नो ना॒वेव॒ यान्त॑मु॒भये॑ हवन्ते

viveṣa yanmā dhiṣaṇā jajāna stavai purā pāryādindramahnaḥ |
aṃhaso yatra pīparadyathā no nāveva yāntamubhaye havante

32.15

आपू॑र्णो अस्य क॒लश॒ः स्वाहा॒ सेक्ते॑व॒ कोशं॑ सिसिचे॒ पिब॑ध्यै ।
समु॑ प्रि॒या आव॑वृत्र॒न्मदा॑य प्रदक्षि॒णिद॒भि सोमा॑स॒ इन्द्र॑म्

āpūrṇo asya kalaśaḥ svāhā sekteva kośaṃ sisice pibadhyai |
samu priyā āvavṛtranmadāya pradakṣiṇidabhi somāsa indram

32.16

न त्वा॑ गभी॒रः पु॑रुहूत॒ सिन्धु॒र्नाद्र॑य॒ः परि॒ षन्तो॑ वरन्त ।
इ॒त्था सखि॑भ्य इषि॒तो यदि॒न्द्रा दृ॒ळ्हं चि॒दरु॑जो॒ गव्य॑मू॒र्वम्

na tvā gabhīraḥ puruhūta sindhurnādrayaḥ pari ṣanto varanta |
itthā sakhibhya iṣito yadindrā dṛḻhaṃ cidarujo gavyamūrvam

32.17

शु॒नं हु॑वेम म॒घवा॑न॒मिन्द्र॑म॒स्मिन्भरे॒ नृत॑मं॒ वाज॑सातौ ।
शृ॒ण्वन्त॑मु॒ग्रमू॒तये॑ स॒मत्सु॒ घ्नन्तं॑ वृ॒त्राणि॑ सं॒जितं॒ धना॑नाम्

śunaṃ huvema maghavānamindramasminbhare nṛtamaṃ vājasātau |
śṛṇvantamugramūtaye samatsu ghnantaṃ vṛtrāṇi saṃjitaṃ dhanānām

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)