सूक्त 31: अंगिरस, सरमा और गौओं की मुक्ति

शास॒द्वह्नि॑र्दुहि॒तुर्न॒प्त्यं॑ गाद्वि॒द्वाँ ऋ॒तस्य॒ दीधि॑तिं सप॒र्यन् ।
पि॒ता यत्र॑ दुहि॒तुः सेक॑मृ॒ञ्जन्सं श॒ग्म्ये॑न॒ मन॑सा दध॒न्वे

śāsadvahnirduhiturnaptyaṃ gādvidvām̐ ṛtasya dīdhitiṃ saparyan |
pitā yatra duhituḥ sekamṛñjansaṃ śagmyena manasā dadhanve

न जा॒मये॒ तान्वो॑ रि॒क्थमा॑रैक्च॒कार॒ गर्भं॑ सनि॒तुर्नि॒धान॑म् ।
यदी॑ मा॒तरो॑ ज॒नय॑न्त॒ वह्नि॑म॒न्यः क॒र्ता सु॒कृतो॑र॒न्य ऋ॒न्धन्

na jāmaye tānvo rikthamāraikcakāra garbhaṃ saniturnidhānam |
yadī mātaro janayanta vahnimanyaḥ kartā sukṛtoranya ṛndhan

अ॒ग्निर्ज॑ज्ञे जु॒ह्वा॒३॒॑ रेज॑मानो म॒हस्पु॒त्राँ अ॑रु॒षस्य॑ प्र॒यक्षे॑ ।
म॒हान्गर्भो॒ मह्या जा॒तमे॑षां म॒ही प्र॒वृद्धर्य॑श्वस्य य॒ज्ञैः

agnirjajñe juhvā rejamāno mahasputrām̐ aruṣasya prayakṣe |
mahāngarbho mahyā jātameṣāṃ mahī pravṛddharyaśvasya yajñaiḥ

अ॒भि जैत्री॑रसचन्त स्पृधा॒नं महि॒ ज्योति॒स्तम॑सो॒ निर॑जानन् ।
तं जा॑न॒तीः प्रत्युदा॑यन्नु॒षास॒ः पति॒र्गवा॑मभव॒देक॒ इन्द्र॑ः

abhi jaitrīrasacanta spṛdhānaṃ mahi jyotistamaso nirajānan |
taṃ jānatīḥ pratyudāyannuṣāsaḥ patirgavāmabhavadeka indraḥ

वी॒ळौ स॒तीर॒भि धीरा॑ अतृन्दन्प्रा॒चाहि॑न्व॒न्मन॑सा स॒प्त विप्रा॑ः ।
विश्वा॑मविन्दन्प॒थ्या॑मृ॒तस्य॑ प्रजा॒नन्नित्ता नम॒सा वि॑वेश

vīḻau satīrabhi dhīrā atṛndanprācāhinvanmanasā sapta viprāḥ |
viśvāmavindanpathyāmṛtasya prajānannittā namasā viveśa

वि॒दद्यदी॑ स॒रमा॑ रु॒ग्णमद्रे॒र्महि॒ पाथ॑ः पू॒र्व्यं स॒ध्र्य॑क्कः ।
अग्रं॑ नयत्सु॒पद्यक्ष॑राणा॒मच्छा॒ रवं॑ प्रथ॒मा जा॑न॒ती गा॑त्

vidadyadī saramā rugṇamadrermahi pāthaḥ pūrvyaṃ sadhryakkaḥ |
agraṃ nayatsupadyakṣarāṇāmacchā ravaṃ prathamā jānatī gāt

अग॑च्छदु॒ विप्र॑तमः सखी॒यन्नसू॑दयत्सु॒कृते॒ गर्भ॒मद्रि॑ः ।
स॒सान॒ मर्यो॒ युव॑भिर्मख॒स्यन्नथा॑भव॒दङ्गि॑राः स॒द्यो अर्च॑न्

agacchadu vipratamaḥ sakhīyannasūdayatsukṛte garbhamadriḥ |
sasāna maryo yuvabhirmakhasyannathābhavadaṅgirāḥ sadyo arcan

स॒तःस॑तः प्रति॒मानं॑ पुरो॒भूर्विश्वा॑ वेद॒ जनि॑मा॒ हन्ति॒ शुष्ण॑म् ।
प्र णो॑ दि॒वः प॑द॒वीर्ग॒व्युरर्च॒न्सखा॒ सखीँ॑रमुञ्च॒न्निर॑व॒द्यात्

sataḥsataḥ pratimānaṃ purobhūrviśvā veda janimā hanti śuṣṇam |
pra ṇo divaḥ padavīrgavyurarcansakhā sakhīm̐ramuñcanniravadyāt

नि ग॑व्य॒ता मन॑सा सेदुर॒र्कैः कृ॑ण्वा॒नासो॑ अमृत॒त्वाय॑ गा॒तुम् ।
इ॒दं चि॒न्नु सद॑नं॒ भूर्ये॑षां॒ येन॒ मासाँ॒ असि॑षासन्नृ॒तेन॑

ni gavyatā manasā sedurarkaiḥ kṛṇvānāso amṛtatvāya gātum |
idaṃ cinnu sadanaṃ bhūryeṣāṃ yena māsām̐ asiṣāsannṛtena

स॒म्पश्य॑माना अमदन्न॒भि स्वं पय॑ः प्र॒त्नस्य॒ रेत॑सो॒ दुघा॑नाः ।
वि रोद॑सी अतप॒द्घोष॑ एषां जा॒ते नि॒ष्ठामद॑धु॒र्गोषु॑ वी॒रान्

sampaśyamānā amadannabhi svaṃ payaḥ pratnasya retaso dughānāḥ |
vi rodasī atapadghoṣa eṣāṃ jāte niṣṭhāmadadhurgoṣu vīrān

स जा॒तेभि॑र्वृत्र॒हा सेदु॑ ह॒व्यैरुदु॒स्रिया॑ असृज॒दिन्द्रो॑ अ॒र्कैः ।
उ॒रू॒च्य॑स्मै घृ॒तव॒द्भर॑न्ती॒ मधु॒ स्वाद्म॑ दुदुहे॒ जेन्या॒ गौः

sa jātebhirvṛtrahā sedu havyairudusriyā asṛjadindro arkaiḥ |
urūcyasmai ghṛtavadbharantī madhu svādma duduhe jenyā gauḥ

पि॒त्रे चि॑च्चक्रु॒ः सद॑नं॒ सम॑स्मै॒ महि॒ त्विषी॑मत्सु॒कृतो॒ वि हि ख्यन् ।
वि॒ष्क॒भ्नन्त॒ः स्कम्भ॑नेना॒ जनि॑त्री॒ आसी॑ना ऊ॒र्ध्वं र॑भ॒सं वि मि॑न्वन्

pitre ciccakruḥ sadanaṃ samasmai mahi tviṣīmatsukṛto vi hi khyan |
viṣkabhnantaḥ skambhanenā janitrī āsīnā ūrdhvaṃ rabhasaṃ vi minvan

म॒ही यदि॑ धि॒षणा॑ शि॒श्नथे॒ धात्स॑द्यो॒वृधं॑ वि॒भ्वं१॒॑ रोद॑स्योः ।
गिरो॒ यस्मि॑न्ननव॒द्याः स॑मी॒चीर्विश्वा॒ इन्द्रा॑य॒ तवि॑षी॒रनु॑त्ताः

mahī yadi dhiṣaṇā śiśnathe dhātsadyovṛdhaṃ vibhvaṃ rodasyoḥ |
giro yasminnanavadyāḥ samīcīrviśvā indrāya taviṣīranuttāḥ

मह्या ते॑ स॒ख्यं व॑श्मि श॒क्तीरा वृ॑त्र॒घ्ने नि॒युतो॑ यन्ति पू॒र्वीः ।
महि॑ स्तो॒त्रमव॒ आग॑न्म सू॒रेर॒स्माकं॒ सु म॑घवन्बोधि गो॒पाः

mahyā te sakhyaṃ vaśmi śaktīrā vṛtraghne niyuto yanti pūrvīḥ |
mahi stotramava āganma sūrerasmākaṃ su maghavanbodhi gopāḥ

महि॒ क्षेत्रं॑ पु॒रु श्च॒न्द्रं वि॑वि॒द्वानादित्सखि॑भ्यश्च॒रथं॒ समै॑रत् ।
इन्द्रो॒ नृभि॑रजन॒द्दीद्या॑नः सा॒कं सूर्य॑मु॒षसं॑ गा॒तुम॒ग्निम्

mahi kṣetraṃ puru ścandraṃ vividvānāditsakhibhyaścarathaṃ samairat |
indro nṛbhirajanaddīdyānaḥ sākaṃ sūryamuṣasaṃ gātumagnim

अ॒पश्चि॑दे॒ष वि॒भ्वो॒३॒॑ दमू॑ना॒ः प्र स॒ध्रीची॑रसृजद्वि॒श्वश्च॑न्द्राः ।
मध्व॑ः पुना॒नाः क॒विभि॑ः प॒वित्रै॒र्द्युभि॑र्हिन्वन्त्य॒क्तुभि॒र्धनु॑त्रीः

apaścideṣa vibhvo damūnāḥ pra sadhrīcīrasṛjadviśvaścandrāḥ |
madhvaḥ punānāḥ kavibhiḥ pavitrairdyubhirhinvantyaktubhirdhanutrīḥ

अनु॑ कृ॒ष्णे वसु॑धिती जिहाते उ॒भे सूर्य॑स्य मं॒हना॒ यज॑त्रे ।
परि॒ यत्ते॑ महि॒मानं॑ वृ॒जध्यै॒ सखा॑य इन्द्र॒ काम्या॑ ऋजि॒प्याः

anu kṛṣṇe vasudhitī jihāte ubhe sūryasya maṃhanā yajatre |
pari yatte mahimānaṃ vṛjadhyai sakhāya indra kāmyā ṛjipyāḥ

पति॑र्भव वृत्रहन्सू॒नृता॑नां गि॒रां वि॒श्वायु॑र्वृष॒भो व॑यो॒धाः ।
आ नो॑ गहि स॒ख्येभि॑ः शि॒वेभि॑र्म॒हान्म॒हीभि॑रू॒तिभि॑ः सर॒ण्यन्

patirbhava vṛtrahansūnṛtānāṃ girāṃ viśvāyurvṛṣabho vayodhāḥ |
ā no gahi sakhyebhiḥ śivebhirmahānmahībhirūtibhiḥ saraṇyan

तम॑ङ्गिर॒स्वन्नम॑सा सप॒र्यन्नव्यं॑ कृणोमि॒ सन्य॑से पुरा॒जाम् ।
द्रुहो॒ वि या॑हि बहु॒ला अदे॑वी॒ः स्व॑श्च नो मघवन्सा॒तये॑ धाः

tamaṅgirasvannamasā saparyannavyaṃ kṛṇomi sanyase purājām |
druho vi yāhi bahulā adevīḥ svaśca no maghavansātaye dhāḥ

मिह॑ः पाव॒काः प्रत॑ता अभूवन्स्व॒स्ति न॑ः पिपृहि पा॒रमा॑साम् ।
इन्द्र॒ त्वं र॑थि॒रः पा॑हि नो रि॒षो म॒क्षूम॑क्षू कृणुहि गो॒जितो॑ नः

mihaḥ pāvakāḥ pratatā abhūvansvasti naḥ pipṛhi pāramāsām |
indra tvaṃ rathiraḥ pāhi no riṣo makṣūmakṣū kṛṇuhi gojito naḥ

अदे॑दिष्ट वृत्र॒हा गोप॑ति॒र्गा अ॒न्तः कृ॒ष्णाँ अ॑रु॒षैर्धाम॑भिर्गात् ।
प्र सू॒नृता॑ दि॒शमा॑न ऋ॒तेन॒ दुर॑श्च॒ विश्वा॑ अवृणो॒दप॒ स्वाः

adediṣṭa vṛtrahā gopatirgā antaḥ kṛṣṇām̐ aruṣairdhāmabhirgāt |
pra sūnṛtā diśamāna ṛtena duraśca viśvā avṛṇodapa svāḥ

शु॒नं हु॑वेम म॒घवा॑न॒मिन्द्र॑म॒स्मिन्भरे॒ नृत॑मं॒ वाज॑सातौ ।
शृ॒ण्वन्त॑मु॒ग्रमू॒तये॑ स॒मत्सु॒ घ्नन्तं॑ वृ॒त्राणि॑ सं॒जितं॒ धना॑नाम्

śunaṃ huvema maghavānamindramasminbhare nṛtamaṃ vājasātau |
śṛṇvantamugramūtaye samatsu ghnantaṃ vṛtrāṇi saṃjitaṃ dhanānām