तृतीय मण्डल

सूक्त 26: मैं जन्म से जातवेदा अग्नि हूँ

ऋषि: गाथिनो विश्वामित्रः, ७ आत्मा · देवता: १-३ वैश्वानरोऽग्निः, ४-६ मरुतः, ७-८ आत्मा(अग्निर्वा), ९ विश्वामित्रोपाध्यायः · छन्द: १-६ जगती, ७-९ त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 26 में से 62

इस अध्याय में क्या होता है

मैं जन्म से जातवेदा अग्नि हूँ

विश्वामित्र का तीन भागों वाला सूक्त। पहले तीन मन्त्र, जगती में, वैश्वानर अग्नि को पुकारते हैं, जिसे कुशिक युग युग से प्रज्वलित करते हैं और जो घोड़े की भाँति हिनहिनाता है। चौथे से छठे मन्त्र मरुतों को, जो वर्षा का वस्त्र पहने रुद्र के पुत्र हैं, पर्वतों को हिलाते हैं और अग्नि के तेज से चमकते हैं, दल दल से पुकारते हैं। सातवें और आठवें मन्त्र में अग्नि स्वयं कहता है: मैं जन्म से जातवेदा अग्नि हूँ, घी मेरी आँख है, मेरे मुख में अमृत है, मैं त्रिधातु ज्योति, अखण्ड ताप और स्वयं हवि हूँ। नौवाँ मन्त्र उपाध्याय को सौ धाराओं वाला अक्षय स्रोत कहता है।

26.1

वै॒श्वा॒न॒रं मन॑सा॒ग्निं नि॒चाय्या॑ ह॒विष्म॑न्तो अनुष॒त्यं स्व॒र्विद॑म् ।
सु॒दानुं॑ दे॒वं र॑थि॒रं व॑सू॒यवो॑ गी॒र्भी र॒ण्वं कु॑शि॒कासो॑ हवामहे

vaiśvānaraṃ manasāgniṃ nicāyyā haviṣmanto anuṣatyaṃ svarvidam |
sudānuṃ devaṃ rathiraṃ vasūyavo gīrbhī raṇvaṃ kuśikāso havāmahe

26.2

तं शु॒भ्रम॒ग्निमव॑से हवामहे वैश्वान॒रं मा॑त॒रिश्वा॑नमु॒क्थ्य॑म् ।
बृह॒स्पतिं॒ मनु॑षो दे॒वता॑तये॒ विप्रं॒ श्रोता॑र॒मति॑थिं रघु॒ष्यद॑म्

taṃ śubhramagnimavase havāmahe vaiśvānaraṃ mātariśvānamukthyam |
bṛhaspatiṃ manuṣo devatātaye vipraṃ śrotāramatithiṃ raghuṣyadam

26.3

अश्वो॒ न क्रन्द॒ञ्जनि॑भि॒ः समि॑ध्यते वैश्वान॒रः कु॑शि॒केभि॑र्यु॒गेयु॑गे ।
स नो॑ अ॒ग्निः सु॒वीर्यं॒ स्वश्व्यं॒ दधा॑तु॒ रत्न॑म॒मृते॑षु॒ जागृ॑विः

aśvo na krandañjanibhiḥ samidhyate vaiśvānaraḥ kuśikebhiryugeyuge |
sa no agniḥ suvīryaṃ svaśvyaṃ dadhātu ratnamamṛteṣu jāgṛviḥ

26.4

प्र य॑न्तु॒ वाजा॒स्तवि॑षीभिर॒ग्नय॑ः शु॒भे सम्मि॑श्ला॒ः पृष॑तीरयुक्षत ।
बृ॒ह॒दुक्षो॑ म॒रुतो॑ वि॒श्ववे॑दस॒ः प्र वे॑पयन्ति॒ पर्व॑ताँ॒ अदा॑भ्याः

pra yantu vājāstaviṣībhiragnayaḥ śubhe sammiślāḥ pṛṣatīrayukṣata |
bṛhadukṣo maruto viśvavedasaḥ pra vepayanti parvatām̐ adābhyāḥ

26.5

अ॒ग्नि॒श्रियो॑ म॒रुतो॑ वि॒श्वकृ॑ष्टय॒ आ त्वे॒षमु॒ग्रमव॑ ईमहे व॒यम् ।
ते स्वा॒निनो॑ रु॒द्रिया॑ व॒र्षनि॑र्णिजः सिं॒हा न हे॒षक्र॑तवः सु॒दान॑वः

agniśriyo maruto viśvakṛṣṭaya ā tveṣamugramava īmahe vayam |
te svānino rudriyā varṣanirṇijaḥ siṃhā na heṣakratavaḥ sudānavaḥ

26.6

व्रातं॑व्रातं ग॒णंग॑णं सुश॒स्तिभि॑र॒ग्नेर्भामं॑ म॒रुता॒मोज॑ ईमहे ।
पृष॑दश्वासो अनव॒भ्ररा॑धसो॒ गन्ता॑रो य॒ज्ञं वि॒दथे॑षु॒ धीरा॑ः

vrātaṃvrātaṃ gaṇaṃgaṇaṃ suśastibhiragnerbhāmaṃ marutāmoja īmahe |
pṛṣadaśvāso anavabhrarādhaso gantāro yajñaṃ vidatheṣu dhīrāḥ

26.7

अ॒ग्निर॑स्मि॒ जन्म॑ना जा॒तवे॑दा घृ॒तं मे॒ चक्षु॑र॒मृतं॑ म आ॒सन् ।
अ॒र्कस्त्रि॒धातू॒ रज॑सो वि॒मानोऽज॑स्रो घ॒र्मो ह॒विर॑स्मि॒ नाम॑

agnirasmi janmanā jātavedā ghṛtaṃ me cakṣuramṛtaṃ ma āsan |
arkastridhātū rajaso vimāno'jasro gharmo havirasmi nāma

26.8

त्रि॒भिः प॒वित्रै॒रपु॑पो॒द्ध्य१॒॑र्कं हृ॒दा म॒तिं ज्योति॒रनु॑ प्रजा॒नन् ।
वर्षि॑ष्ठं॒ रत्न॑मकृत स्व॒धाभि॒रादिद्द्यावा॑पृथि॒वी पर्य॑पश्यत्

tribhiḥ pavitrairapupoddhyarkaṃ hṛdā matiṃ jyotiranu prajānan |
varṣiṣṭhaṃ ratnamakṛta svadhābhirādiddyāvāpṛthivī paryapaśyat

26.9

श॒तधा॑र॒मुत्स॒मक्षी॑यमाणं विप॒श्चितं॑ पि॒तरं॒ वक्त्वा॑नाम् ।
मे॒ळिं मद॑न्तं पि॒त्रोरु॒पस्थे॒ तं रो॑दसी पिपृतं सत्य॒वाच॑म्

śatadhāramutsamakṣīyamāṇaṃ vipaścitaṃ pitaraṃ vaktvānām |
meḻiṃ madantaṃ pitrorupasthe taṃ rodasī pipṛtaṃ satyavācam

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)