द्वितीय मण्डल

सूक्त 27: सीधा और टेढ़ा देखने वाले आदित्य

ऋषि: कूर्मो गार्त्समदो गृत्समदो वा · देवता: आदित्याः · छन्द: त्रिष्टुप्

17 श्लोक · 27 में से 43

इस अध्याय में क्या होता है

सीधा और टेढ़ा देखने वाले आदित्य

ऋषि कूर्म गार्त्समद, या स्वयं गृत्समद, त्रिष्टुप् छन्द में आदित्यों को घृत टपकाती वाणी अर्पित करते हैं: मित्र, अर्यमा, भग, वरुण, दक्ष और अंश। वे पवित्र और निर्दोष हैं, विस्तृत और गम्भीर, अनेक नेत्रों वाले, और भीतर का टेढ़ापन और सीधापन दोनों देखते हैं। वे चर अचर को धारण करते हैं, संसार की रक्षा करते हैं। वे तीन पृथ्वियों और तीन द्युलोकों को धारते हैं। वरुण देवों और मनुष्यों दोनों के राजा हैं; ऋषि उनसे देखने के लिए सौ शरद माँगते हैं। वे दाएँ बाएँ, पूर्व पश्चिम का भेद नहीं जानते, और निर्भय ज्योति तक ले जाने, अपराध क्षमा करने की विनती करते हैं।

27.1

इ॒मा गिर॑ आदि॒त्येभ्यो॑ घृ॒तस्नू॑ः स॒नाद्राज॑भ्यो जु॒ह्वा॑ जुहोमि ।
शृ॒णोतु॑ मि॒त्रो अ॑र्य॒मा भगो॑ नस्तुविजा॒तो वरु॑णो॒ दक्षो॒ अंश॑ः

imā gira ādityebhyo ghṛtasnūḥ sanādrājabhyo juhvā juhomi |
śṛṇotu mitro aryamā bhago nastuvijāto varuṇo dakṣo aṃśaḥ

27.2

इ॒मं स्तोमं॒ सक्र॑तवो मे अ॒द्य मि॒त्रो अ॑र्य॒मा वरु॑णो जुषन्त ।
आ॒दि॒त्यास॒ः शुच॑यो॒ धार॑पूता॒ अवृ॑जिना अनव॒द्या अरि॑ष्टाः

imaṃ stomaṃ sakratavo me adya mitro aryamā varuṇo juṣanta |
ādityāsaḥ śucayo dhārapūtā avṛjinā anavadyā ariṣṭāḥ

27.3

त आ॑दि॒त्यास॑ उ॒रवो॑ गभी॒रा अद॑ब्धासो॒ दिप्स॑न्तो भूर्य॒क्षाः ।
अ॒न्तः प॑श्यन्ति वृजि॒नोत सा॒धु सर्वं॒ राज॑भ्यः पर॒मा चि॒दन्ति॑

ta ādityāsa uravo gabhīrā adabdhāso dipsanto bhūryakṣāḥ |
antaḥ paśyanti vṛjinota sādhu sarvaṃ rājabhyaḥ paramā cidanti

27.4

धा॒रय॑न्त आदि॒त्यासो॒ जग॒त्स्था दे॒वा विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः ।
दी॒र्घाधि॑यो॒ रक्ष॑माणा असु॒र्य॑मृ॒तावा॑न॒श्चय॑माना ऋ॒णानि॑

dhārayanta ādityāso jagatsthā devā viśvasya bhuvanasya gopāḥ |
dīrghādhiyo rakṣamāṇā asuryamṛtāvānaścayamānā ṛṇāni

27.5

वि॒द्यामा॑दित्या॒ अव॑सो वो अ॒स्य यद॑र्यमन्भ॒य आ चि॑न्मयो॒भु ।
यु॒ष्माकं॑ मित्रावरुणा॒ प्रणी॑तौ॒ परि॒ श्वभ्रे॑व दुरि॒तानि॑ वृज्याम्

vidyāmādityā avaso vo asya yadaryamanbhaya ā cinmayobhu |
yuṣmākaṃ mitrāvaruṇā praṇītau pari śvabhreva duritāni vṛjyām

27.6

सु॒गो हि वो॑ अर्यमन्मित्र॒ पन्था॑ अनृक्ष॒रो व॑रुण सा॒धुरस्ति॑ ।
तेना॑दित्या॒ अधि॑ वोचता नो॒ यच्छ॑ता नो दुष्परि॒हन्तु॒ शर्म॑

sugo hi vo aryamanmitra panthā anṛkṣaro varuṇa sādhurasti |
tenādityā adhi vocatā no yacchatā no duṣparihantu śarma

27.7

पिप॑र्तु नो॒ अदि॑ती॒ राज॑पु॒त्राति॒ द्वेषां॑स्यर्य॒मा सु॒गेभि॑ः ।
बृ॒हन्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्य॒ शर्मोप॑ स्याम पुरु॒वीरा॒ अरि॑ष्टाः

pipartu no aditī rājaputrāti dveṣāṃsyaryamā sugebhiḥ |
bṛhanmitrasya varuṇasya śarmopa syāma puruvīrā ariṣṭāḥ

27.8

ति॒स्रो भूमी॑र्धारय॒न्त्रीँरु॒त द्यून्त्रीणि॑ व्र॒ता वि॒दथे॑ अ॒न्तरे॑षाम् ।
ऋ॒तेना॑दित्या॒ महि॑ वो महि॒त्वं तद॑र्यमन्वरुण मित्र॒ चारु॑

tisro bhūmīrdhārayantrīm̐ruta dyūntrīṇi vratā vidathe antareṣām |
ṛtenādityā mahi vo mahitvaṃ tadaryamanvaruṇa mitra cāru

27.9

त्री रो॑च॒ना दि॒व्या धा॑रयन्त हिर॒ण्यया॒ः शुच॑यो॒ धार॑पूताः ।
अस्व॑प्नजो अनिमि॒षा अद॑ब्धा उरु॒शंसा॑ ऋ॒जवे॒ मर्त्या॑य

trī rocanā divyā dhārayanta hiraṇyayāḥ śucayo dhārapūtāḥ |
asvapnajo animiṣā adabdhā uruśaṃsā ṛjave martyāya

27.10

त्वं विश्वे॑षां वरुणासि॒ राजा॒ ये च॑ दे॒वा अ॑सुर॒ ये च॒ मर्ता॑ः ।
श॒तं नो॑ रास्व श॒रदो॑ वि॒चक्षे॒ऽश्यामायूं॑षि॒ सुधि॑तानि॒ पूर्वा॑

tvaṃ viśveṣāṃ varuṇāsi rājā ye ca devā asura ye ca martāḥ |
śataṃ no rāsva śarado vicakṣe'śyāmāyūṃṣi sudhitāni pūrvā

27.11

न द॑क्षि॒णा वि चि॑किते॒ न स॒व्या न प्रा॒चीन॑मादित्या॒ नोत प॒श्चा ।
पा॒क्या॑ चिद्वसवो धी॒र्या॑ चिद्यु॒ष्मानी॑तो॒ अभ॑यं॒ ज्योति॑रश्याम्

na dakṣiṇā vi cikite na savyā na prācīnamādityā nota paścā |
pākyā cidvasavo dhīryā cidyuṣmānīto abhayaṃ jyotiraśyām

27.12

यो राज॑भ्य ऋत॒निभ्यो॑ द॒दाश॒ यं व॒र्धय॑न्ति पु॒ष्टय॑श्च॒ नित्या॑ः ।
स रे॒वान्या॑ति प्रथ॒मो रथे॑न वसु॒दावा॑ वि॒दथे॑षु प्रश॒स्तः

yo rājabhya ṛtanibhyo dadāśa yaṃ vardhayanti puṣṭayaśca nityāḥ |
sa revānyāti prathamo rathena vasudāvā vidatheṣu praśastaḥ

27.13

शुचि॑र॒पः सू॒यव॑सा॒ अद॑ब्ध॒ उप॑ क्षेति वृ॒द्धव॑याः सु॒वीर॑ः ।
नकि॒ष्टं घ्न॒न्त्यन्ति॑तो॒ न दू॒राद्य आ॑दि॒त्यानां॒ भव॑ति॒ प्रणी॑तौ

śucirapaḥ sūyavasā adabdha upa kṣeti vṛddhavayāḥ suvīraḥ |
nakiṣṭaṃ ghnantyantito na dūrādya ādityānāṃ bhavati praṇītau

27.14

अदि॑ते॒ मित्र॒ वरु॑णो॒त मृ॑ळ॒ यद्वो॑ व॒यं च॑कृ॒मा कच्चि॒दाग॑ः ।
उ॒र्व॑श्या॒मभ॑यं॒ ज्योति॑रिन्द्र॒ मा नो॑ दी॒र्घा अ॒भि न॑श॒न्तमि॑स्राः

adite mitra varuṇota mṛḻa yadvo vayaṃ cakṛmā kaccidāgaḥ |
urvaśyāmabhayaṃ jyotirindra mā no dīrghā abhi naśantamisrāḥ

27.15

उ॒भे अ॑स्मै पीपयतः समी॒ची दि॒वो वृ॒ष्टिं सु॒भगो॒ नाम॒ पुष्य॑न् ।
उ॒भा क्षया॑वा॒जय॑न्याति पृ॒त्सूभावर्धौ॑ भवतः सा॒धू अ॑स्मै

ubhe asmai pīpayataḥ samīcī divo vṛṣṭiṃ subhago nāma puṣyan |
ubhā kṣayāvājayanyāti pṛtsūbhāvardhau bhavataḥ sādhū asmai

27.16

या वो॑ मा॒या अ॑भि॒द्रुहे॑ यजत्रा॒ः पाशा॑ आदित्या रि॒पवे॒ विचृ॑त्ताः ।
अ॒श्वीव॒ ताँ अति॑ येषं॒ रथे॒नारि॑ष्टा उ॒रावा शर्म॑न्स्याम

yā vo māyā abhidruhe yajatrāḥ pāśā ādityā ripave vicṛttāḥ |
aśvīva tām̐ ati yeṣaṃ rathenāriṣṭā urāvā śarmansyāma

27.17

माहं म॒घोनो॑ वरुण प्रि॒यस्य॑ भूरि॒दाव्न॒ आ वि॑दं॒ शून॑मा॒पेः ।
मा रा॒यो रा॑जन्सु॒यमा॒दव॑ स्थां बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑ः

māhaṃ maghono varuṇa priyasya bhūridāvna ā vidaṃ śūnamāpeḥ |
mā rāyo rājansuyamādava sthāṃ bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)