द्वितीय मण्डल

सूक्त 17: अंगिरसों की रीति से नया गान

ऋषि: गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः · देवता: इन्द्रः · छन्द: जगती, ८-९ त्रिष्टुप्

9 श्लोक · 17 में से 43

इस अध्याय में क्या होता है

अंगिरसों की रीति से नया गान

गृत्समद कहते हैं, अंगिरसों की भाँति इन्द्र के लिए नया गान गाओ, क्योंकि सोम के मद में उन्होंने हर दृढ़ गोशाला तोड़ दी। पहले पान के लिए जन्मे इन्द्र ने सारी महिमा को पार किया, युद्ध में शरीर को ढका और द्युलोक को मुकुट की तरह सिर पर रखा। उन्होंने पूर्व के पर्वतों को दृढ़ किया, जलों को नीचे की ओर बहाया, सबको पोषण देने वाली पृथ्वी को धारण किया और आकाश को गिरने से रोका। एक मन्त्र में माता पिता के घर में वृद्ध होती कन्या भग से अपना भाग माँगती है। जगती छन्द का यह सूक्त त्रिष्टुप् में समाप्त होता है।

17.1

तद॑स्मै॒ नव्य॑मङ्गिर॒स्वद॑र्चत॒ शुष्मा॒ यद॑स्य प्र॒त्नथो॒दीर॑ते ।
विश्वा॒ यद्गो॒त्रा सह॑सा॒ परी॑वृता॒ मदे॒ सोम॑स्य दृंहि॒तान्यैर॑यत्

tadasmai navyamaṅgirasvadarcata śuṣmā yadasya pratnathodīrate |
viśvā yadgotrā sahasā parīvṛtā made somasya dṛṃhitānyairayat

17.2

स भू॑तु॒ यो ह॑ प्रथ॒माय॒ धाय॑स॒ ओजो॒ मिमा॑नो महि॒मान॒माति॑रत् ।
शूरो॒ यो यु॒त्सु त॒न्वं॑ परि॒व्यत॑ शी॒र्षणि॒ द्यां म॑हि॒ना प्रत्य॑मुञ्चत

sa bhūtu yo ha prathamāya dhāyasa ojo mimāno mahimānamātirat |
śūro yo yutsu tanvaṃ parivyata śīrṣaṇi dyāṃ mahinā pratyamuñcata

17.3

अधा॑कृणोः प्रथ॒मं वी॒र्यं॑ म॒हद्यद॒स्याग्रे॒ ब्रह्म॑णा॒ शुष्म॒मैर॑यः ।
र॒थे॒ष्ठेन॒ हर्य॑श्वेन॒ विच्यु॑ता॒ः प्र जी॒रय॑ः सिस्रते स॒ध्र्य१॒॑क्पृथ॑क्

adhākṛṇoḥ prathamaṃ vīryaṃ mahadyadasyāgre brahmaṇā śuṣmamairayaḥ |
ratheṣṭhena haryaśvena vicyutāḥ pra jīrayaḥ sisrate sadhryakpṛthak

17.4

अधा॒ यो विश्वा॒ भुव॑ना॒भि म॒ज्मने॑शान॒कृत्प्रव॑या अ॒भ्यव॑र्धत ।
आद्रोद॑सी॒ ज्योति॑षा॒ वह्नि॒रात॑नो॒त्सीव्य॒न्तमां॑सि॒ दुधि॑ता॒ सम॑व्ययत्

adhā yo viśvā bhuvanābhi majmaneśānakṛtpravayā abhyavardhata |
ādrodasī jyotiṣā vahnirātanotsīvyantamāṃsi dudhitā samavyayat

17.5

स प्रा॒चीना॒न्पर्व॑तान्दृंह॒दोज॑साधरा॒चीन॑मकृणोद॒पामप॑ः ।
अधा॑रयत्पृथि॒वीं वि॒श्वधा॑यस॒मस्त॑भ्नान्मा॒यया॒ द्याम॑व॒स्रस॑ः

sa prācīnānparvatāndṛṃhadojasādharācīnamakṛṇodapāmapaḥ |
adhārayatpṛthivīṃ viśvadhāyasamastabhnānmāyayā dyāmavasrasaḥ

17.6

सास्मा॒ अरं॑ बा॒हुभ्यां॒ यं पि॒ताकृ॑णो॒द्विश्व॑स्मा॒दा ज॒नुषो॒ वेद॑स॒स्परि॑ ।
येना॑ पृथि॒व्यां नि क्रिविं॑ श॒यध्यै॒ वज्रे॑ण ह॒त्व्यवृ॑णक्तुवि॒ष्वणि॑ः

sāsmā araṃ bāhubhyāṃ yaṃ pitākṛṇodviśvasmādā januṣo vedasaspari |
yenā pṛthivyāṃ ni kriviṃ śayadhyai vajreṇa hatvyavṛṇaktuviṣvaṇiḥ

17.7

अ॒मा॒जूरि॑व पि॒त्रोः सचा॑ स॒ती स॑मा॒नादा सद॑स॒स्त्वामि॑ये॒ भग॑म् ।
कृ॒धि प्र॑के॒तमुप॑ मा॒स्या भ॑र द॒द्धि भा॒गं त॒न्वो॒३॒॑ येन॑ मा॒मह॑ः

amājūriva pitroḥ sacā satī samānādā sadasastvāmiye bhagam |
kṛdhi praketamupa māsyā bhara daddhi bhāgaṃ tanvo yena māmahaḥ

17.8

भो॒जं त्वामि॑न्द्र व॒यं हु॑वेम द॒दिष्ट्वमि॒न्द्रापां॑सि॒ वाजा॑न् ।
अ॒वि॒ड्ढी॑न्द्र चि॒त्रया॑ न ऊ॒ती कृ॒धि वृ॑षन्निन्द्र॒ वस्य॑सो नः

bhojaṃ tvāmindra vayaṃ huvema dadiṣṭvamindrāpāṃsi vājān |
aviḍḍhīndra citrayā na ūtī kṛdhi vṛṣannindra vasyaso naḥ

17.9

नू॒नं सा ते॒ प्रति॒ वरं॑ जरि॒त्रे दु॑ही॒यदि॑न्द्र॒ दक्षि॑णा म॒घोनी॑ ।
शिक्षा॑ स्तो॒तृभ्यो॒ माति॑ ध॒ग्भगो॑ नो बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑ः

nūnaṃ sā te prati varaṃ jaritre duhīyadindra dakṣiṇā maghonī |
śikṣā stotṛbhyo māti dhagbhago no bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)