द्वितीय मण्डल

सूक्त 15: सोम के मद में इन्द्र के कर्म

ऋषि: गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

10 श्लोक · 15 में से 43

इस अध्याय में क्या होता है

सोम के मद में इन्द्र के कर्म

गृत्समद सत्यस्वरूप इन्द्र के सत्य कर्मों का कथन करते हैं, और त्रिष्टुप् के लगभग हर मन्त्र का अन्त है, "सोम के मद में इन्द्र ने यह किया"। त्रिकद्रुक यज्ञों में सोम पीकर इन्द्र ने अहि को मारा। उन्होंने बिना खम्भे के ऊँचे द्युलोक को थामा, दोनों लोकों और अन्तरिक्ष को भरा, पृथ्वी को धारण किया और फैलाया। घर की भाँति पूर्व दिशा को नापा, वज्र से नदियों के मार्ग काटे। दभीति को बाँधने वालों के शस्त्र जला दिए, महानदी को थामा जिससे तैरना न जानने वाले भी पार हुए, उषा का शकट चूर किया, अंगिरसों के साथ वल तोड़ा और चुमुरि तथा धुनि को सुलाकर मारा।

15.1

प्र घा॒ न्व॑स्य मह॒तो म॒हानि॑ स॒त्या स॒त्यस्य॒ कर॑णानि वोचम् ।
त्रिक॑द्रुकेष्वपिबत्सु॒तस्या॒स्य मदे॒ अहि॒मिन्द्रो॑ जघान

pra ghā nvasya mahato mahāni satyā satyasya karaṇāni vocam |
trikadrukeṣvapibatsutasyāsya made ahimindro jaghāna

15.2

अ॒वं॒शे द्याम॑स्तभायद्बृ॒हन्त॒मा रोद॑सी अपृणद॒न्तरि॑क्षम् ।
स धा॑रयत्पृथि॒वीं प॒प्रथ॑च्च॒ सोम॑स्य॒ ता मद॒ इन्द्र॑श्चकार

avaṃśe dyāmastabhāyadbṛhantamā rodasī apṛṇadantarikṣam |
sa dhārayatpṛthivīṃ paprathacca somasya tā mada indraścakāra

15.3

सद्मे॑व॒ प्राचो॒ वि मि॑माय॒ मानै॒र्वज्रे॑ण॒ खान्य॑तृणन्न॒दीना॑म् ।
वृथा॑सृजत्प॒थिभि॑र्दीर्घया॒थैः सोम॑स्य॒ ता मद॒ इन्द्र॑श्चकार

sadmeva prāco vi mimāya mānairvajreṇa khānyatṛṇannadīnām |
vṛthāsṛjatpathibhirdīrghayāthaiḥ somasya tā mada indraścakāra

15.4

स प्र॑वो॒ळ्हॄन्प॑रि॒गत्या॑ द॒भीते॒र्विश्व॑मधा॒गायु॑धमि॒द्धे अ॒ग्नौ ।
सं गोभि॒रश्वै॑रसृज॒द्रथे॑भि॒ः सोम॑स्य॒ ता मद॒ इन्द्र॑श्चकार

sa pravoḻhṝnparigatyā dabhīterviśvamadhāgāyudhamiddhe agnau |
saṃ gobhiraśvairasṛjadrathebhiḥ somasya tā mada indraścakāra

15.5

स ईं॑ म॒हीं धुनि॒मेतो॑ररम्णा॒त्सो अ॑स्ना॒तॄन॑पारयत्स्व॒स्ति ।
त उ॒त्स्नाय॑ र॒यिम॒भि प्र त॑स्थु॒ः सोम॑स्य॒ ता मद॒ इन्द्र॑श्चकार

sa īṃ mahīṃ dhunimetoraramṇātso asnātṝnapārayatsvasti |
ta utsnāya rayimabhi pra tasthuḥ somasya tā mada indraścakāra

15.6

सोद॑ञ्चं॒ सिन्धु॑मरिणान्महि॒त्वा वज्रे॒णान॑ उ॒षस॒ः सं पि॑पेष ।
अ॒ज॒वसो॑ ज॒विनी॑भिर्विवृ॒श्चन्सोम॑स्य॒ ता मद॒ इन्द्र॑श्चकार

sodañcaṃ sindhumariṇānmahitvā vajreṇāna uṣasaḥ saṃ pipeṣa |
ajavaso javinībhirvivṛścansomasya tā mada indraścakāra

15.7

स वि॒द्वाँ अ॑पगो॒हं क॒नीना॑मा॒विर्भव॒न्नुद॑तिष्ठत्परा॒वृक् ।
प्रति॑ श्रो॒णः स्था॒द्व्य१॒॑नग॑चष्ट॒ सोम॑स्य॒ ता मद॒ इन्द्र॑श्चकार

sa vidvām̐ apagohaṃ kanīnāmāvirbhavannudatiṣṭhatparāvṛk |
prati śroṇaḥ sthādvyanagacaṣṭa somasya tā mada indraścakāra

15.8

भि॒नद्व॒लमङ्गि॑रोभिर्गृणा॒नो वि पर्व॑तस्य दृंहि॒तान्यै॑रत् ।
रि॒णग्रोधां॑सि कृ॒त्रिमा॑ण्येषां॒ सोम॑स्य॒ ता मद॒ इन्द्र॑श्चकार

bhinadvalamaṅgirobhirgṛṇāno vi parvatasya dṛṃhitānyairat |
riṇagrodhāṃsi kṛtrimāṇyeṣāṃ somasya tā mada indraścakāra

15.9

स्वप्ने॑ना॒भ्युप्या॒ चुमु॑रिं॒ धुनिं॑ च ज॒घन्थ॒ दस्युं॒ प्र द॒भीति॑मावः ।
र॒म्भी चि॒दत्र॑ विविदे॒ हिर॑ण्यं॒ सोम॑स्य॒ ता मद॒ इन्द्र॑श्चकार

svapnenābhyupyā cumuriṃ dhuniṃ ca jaghantha dasyuṃ pra dabhītimāvaḥ |
rambhī cidatra vivide hiraṇyaṃ somasya tā mada indraścakāra

15.10

नू॒नं सा ते॒ प्रति॒ वरं॑ जरि॒त्रे दु॑ही॒यदि॑न्द्र॒ दक्षि॑णा म॒घोनी॑ ।
शिक्षा॑ स्तो॒तृभ्यो॒ माति॑ ध॒ग्भगो॑ नो बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑ः

nūnaṃ sā te prati varaṃ jaritre duhīyadindra dakṣiṇā maghonī |
śikṣā stotṛbhyo māti dhagbhago no bṛhadvadema vidathe suvīrāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)