द्वितीय मण्डल

सूक्त 14: अध्वर्युओ, इन्द्र को सोम दो

ऋषि: गृत्समद (आङ्गिरसः शौनहोत्रः पश्चाद्) भार्गवः शौनकः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

12 श्लोक · 14 में से 43

इस अध्याय में क्या होता है

अध्वर्युओ, इन्द्र को सोम दो

इस त्रिष्टुप् सूक्त के हर मन्त्र में गृत्समद अध्वर्युओं को सम्बोधित करते हैं: इन्द्र के लिए सोम लाओ, मद देने वाला रस उँडेलो, क्योंकि वीर उसकी कामना करते हैं। हर पुकार एक विजय की याद दिलाती है। जैसे बिजली वृक्ष पर गिरती है, वैसे इन्द्र ने जलों को रोकने वाले वृत्र को मारा; वल से गौएँ छुड़ाईं; दृभीक, निन्यानवे भुजाओं वाले उरण, अर्बुद, शुष्ण, पिप्रु और नमुचि को मारा; शम्बर के सौ पुर तोड़े और वर्चिन के लाखों को गिराया। ऋषि कहते हैं, जैसे कोठार जौ से भरते हैं वैसे ही उन्हें सोम से भरो, क्योंकि वे द्युलोक और पृथ्वी के धन के राजा हैं।

14.1

अध्व॑र्यवो॒ भर॒तेन्द्रा॑य॒ सोम॒माम॑त्रेभिः सिञ्चता॒ मद्य॒मन्ध॑ः ।
का॒मी हि वी॒रः सद॑मस्य पी॒तिं जु॒होत॒ वृष्णे॒ तदिदे॒ष व॑ष्टि

adhvaryavo bharatendrāya somamāmatrebhiḥ siñcatā madyamandhaḥ |
kāmī hi vīraḥ sadamasya pītiṃ juhota vṛṣṇe tadideṣa vaṣṭi

14.2

अध्व॑र्यवो॒ यो अ॒पो व॑व्रि॒वांसं॑ वृ॒त्रं ज॒घाना॒शन्ये॑व वृ॒क्षम् ।
तस्मा॑ ए॒तं भ॑रत तद्व॒शायँ॑ ए॒ष इन्द्रो॑ अर्हति पी॒तिम॑स्य

adhvaryavo yo apo vavrivāṃsaṃ vṛtraṃ jaghānāśanyeva vṛkṣam |
tasmā etaṃ bharata tadvaśāyam̐ eṣa indro arhati pītimasya

14.3

अध्व॑र्यवो॒ यो दृभी॑कं ज॒घान॒ यो गा उ॒दाज॒दप॒ हि व॒लं वः ।
तस्मा॑ ए॒तम॒न्तरि॑क्षे॒ न वात॒मिन्द्रं॒ सोमै॒रोर्णु॑त॒ जूर्न वस्त्रै॑ः

adhvaryavo yo dṛbhīkaṃ jaghāna yo gā udājadapa hi valaṃ vaḥ |
tasmā etamantarikṣe na vātamindraṃ somairorṇuta jūrna vastraiḥ

14.4

अध्व॑र्यवो॒ य उर॑णं ज॒घान॒ नव॑ च॒ख्वांसं॑ नव॒तिं च॑ बा॒हून् ।
यो अर्बु॑द॒मव॑ नी॒चा ब॑बा॒धे तमिन्द्रं॒ सोम॑स्य भृ॒थे हि॑नोत

adhvaryavo ya uraṇaṃ jaghāna nava cakhvāṃsaṃ navatiṃ ca bāhūn |
yo arbudamava nīcā babādhe tamindraṃ somasya bhṛthe hinota

14.5

अध्व॑र्यवो॒ यः स्वश्नं॑ ज॒घान॒ यः शुष्ण॑म॒शुषं॒ यो व्यं॑सम् ।
यः पिप्रुं॒ नमु॑चिं॒ यो रु॑धि॒क्रां तस्मा॒ इन्द्रा॒यान्ध॑सो जुहोत

adhvaryavo yaḥ svaśnaṃ jaghāna yaḥ śuṣṇamaśuṣaṃ yo vyaṃsam |
yaḥ pipruṃ namuciṃ yo rudhikrāṃ tasmā indrāyāndhaso juhota

14.6

अध्व॑र्यवो॒ यः श॒तं शम्ब॑रस्य॒ पुरो॑ बि॒भेदाश्म॑नेव पू॒र्वीः ।
यो व॒र्चिन॑ः श॒तमिन्द्र॑ः स॒हस्र॑म॒पाव॑प॒द्भर॑ता॒ सोम॑मस्मै

adhvaryavo yaḥ śataṃ śambarasya puro bibhedāśmaneva pūrvīḥ |
yo varcinaḥ śatamindraḥ sahasramapāvapadbharatā somamasmai

14.7

अध्व॑र्यवो॒ यः श॒तमा स॒हस्रं॒ भूम्या॑ उ॒पस्थेऽव॑पज्जघ॒न्वान् ।
कुत्स॑स्या॒योर॑तिथि॒ग्वस्य॑ वी॒रान्न्यावृ॑ण॒ग्भर॑ता॒ सोम॑मस्मै

adhvaryavo yaḥ śatamā sahasraṃ bhūmyā upasthe'vapajjaghanvān |
kutsasyāyoratithigvasya vīrānnyāvṛṇagbharatā somamasmai

14.8

अध्व॑र्यवो॒ यन्न॑रः का॒मया॑ध्वे श्रु॒ष्टी वह॑न्तो नशथा॒ तदिन्द्रे॑ ।
गभ॑स्तिपूतं भरत श्रु॒तायेन्द्रा॑य॒ सोमं॑ यज्यवो जुहोत

adhvaryavo yannaraḥ kāmayādhve śruṣṭī vahanto naśathā tadindre |
gabhastipūtaṃ bharata śrutāyendrāya somaṃ yajyavo juhota

14.9

अध्व॑र्यव॒ः कर्त॑ना श्रु॒ष्टिम॑स्मै॒ वने॒ निपू॑तं॒ वन॒ उन्न॑यध्वम् ।
जु॒षा॒णो हस्त्य॑म॒भि वा॑वशे व॒ इन्द्रा॑य॒ सोमं॑ मदि॒रं जु॑होत

adhvaryavaḥ kartanā śruṣṭimasmai vane nipūtaṃ vana unnayadhvam |
juṣāṇo hastyamabhi vāvaśe va indrāya somaṃ madiraṃ juhota

14.10

अध्व॑र्यव॒ः पय॒सोध॒र्यथा॒ गोः सोमे॑भिरीं पृणता भो॒जमिन्द्र॑म् ।
वेदा॒हम॑स्य॒ निभृ॑तं म ए॒तद्दित्स॑न्तं॒ भूयो॑ यज॒तश्चि॑केत

adhvaryavaḥ payasodharyathā goḥ somebhirīṃ pṛṇatā bhojamindram |
vedāhamasya nibhṛtaṃ ma etadditsantaṃ bhūyo yajataściketa

14.11

अध्व॑र्यवो॒ यो दि॒व्यस्य॒ वस्वो॒ यः पार्थि॑वस्य॒ क्षम्य॑स्य॒ राजा॑ ।
तमूर्द॑रं॒ न पृ॑णता॒ यवे॒नेन्द्रं॒ सोमे॑भि॒स्तदपो॑ वो अस्तु

adhvaryavo yo divyasya vasvo yaḥ pārthivasya kṣamyasya rājā |
tamūrdaraṃ na pṛṇatā yavenendraṃ somebhistadapo vo astu

14.12

अ॒स्मभ्यं॒ तद्व॑सो दा॒नाय॒ राध॒ः सम॑र्थयस्व ब॒हु ते॑ वस॒व्य॑म् ।
इन्द्र॒ यच्चि॒त्रं श्र॑व॒स्या अनु॒ द्यून्बृ॒हद्व॑देम वि॒दथे॑ सु॒वीरा॑ः

asmabhyaṃ tadvaso dānāya rādhaḥ samarthayasva bahu te vasavyam |
indra yaccitraṃ śravasyā anu dyūnbṛhadvadema vidathe suvīrāḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)