दशम मण्डल

सूक्त 96: हरित इन्द्र और उसके हरि अश्व

ऋषि: वरुराङ्गिरसः, सर्वहरिर्वा ऐन्द्रः · देवता: हरिः · छन्द: जगती, १२-१३ त्रिष्टुप्

13 श्लोक · 96 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

हरित इन्द्र और उसके हरि अश्व

वरु आङ्गिरस, अथवा सर्वहरि ऐन्द्र, जगती और त्रिष्टुप् में इन्द्र के हरि अश्वों की स्तुति करते हैं; पूरा सूक्त "हरि" शब्द, अर्थात सुनहरे-हरे वर्ण, पर खेलता है। इन्द्र का वज्र सुनहरा और लोहमय है; उसकी दाढ़ी सुनहरी, केश सुनहरे, जबड़े सुनहरे हैं; सुनहरा सोम उसकी ओर बहता है; उसके हरि अश्व उसे यज्ञ तक लाते हैं। सुनहरे जबड़ों वाले ने अहि को मारा। प्राचीन यजमानों द्वारा स्तुत होकर वह सुनहरा पेय पीकर महान हुआ है। ऋषि इन्द्र से कहते हैं कि रथ पर आए, उसके लिए रखा मधुर सोम पिए और बलवान होकर पेट भरे; यह सवन केवल उसी का है।

96.1

प्र ते॑ म॒हे वि॒दथे॑ शंसिषं॒ हरी॒ प्र ते॑ वन्वे व॒नुषो॑ हर्य॒तं मद॑म् ।
घृ॒तं न यो हरि॑भि॒श्चारु॒ सेच॑त॒ आ त्वा॑ विशन्तु॒ हरि॑वर्पसं॒ गिर॑ः

pra te mahe vidathe śaṃsiṣaṃ harī pra te vanve vanuṣo haryataṃ madam |
ghṛtaṃ na yo haribhiścāru secata ā tvā viśantu harivarpasaṃ giraḥ

96.2

हरिं॒ हि योनि॑म॒भि ये स॒मस्व॑रन्हि॒न्वन्तो॒ हरी॑ दि॒व्यं यथा॒ सद॑ः ।
आ यं पृ॒णन्ति॒ हरि॑भि॒र्न धे॒नव॒ इन्द्रा॑य शू॒षं हरि॑वन्तमर्चत

hariṃ hi yonimabhi ye samasvaranhinvanto harī divyaṃ yathā sadaḥ |
ā yaṃ pṛṇanti haribhirna dhenava indrāya śūṣaṃ harivantamarcata

96.3

सो अ॑स्य॒ वज्रो॒ हरि॑तो॒ य आ॑य॒सो हरि॒र्निका॑मो॒ हरि॒रा गभ॑स्त्योः ।
द्यु॒म्नी सु॑शि॒प्रो हरि॑मन्युसायक॒ इन्द्रे॒ नि रू॒पा हरि॑ता मिमिक्षिरे

so asya vajro harito ya āyaso harirnikāmo harirā gabhastyoḥ |
dyumnī suśipro harimanyusāyaka indre ni rūpā haritā mimikṣire

96.4

दि॒वि न के॒तुरधि॑ धायि हर्य॒तो वि॒व्यच॒द्वज्रो॒ हरि॑तो॒ न रंह्या॑ ।
तु॒ददहिं॒ हरि॑शिप्रो॒ य आ॑य॒सः स॒हस्र॑शोका अभवद्धरिम्भ॒रः

divi na keturadhi dhāyi haryato vivyacadvajro harito na raṃhyā |
tudadahiṃ hariśipro ya āyasaḥ sahasraśokā abhavaddharimbharaḥ

96.5

त्वंत्व॑महर्यथा॒ उप॑स्तुत॒ः पूर्वे॑भिरिन्द्र हरिकेश॒ यज्व॑भिः ।
त्वं ह॑र्यसि॒ तव॒ विश्व॑मु॒क्थ्य१॒॑मसा॑मि॒ राधो॑ हरिजात हर्य॒तम्

tvaṃtvamaharyathā upastutaḥ pūrvebhirindra harikeśa yajvabhiḥ |
tvaṃ haryasi tava viśvamukthyamasāmi rādho harijāta haryatam

96.6

ता व॒ज्रिणं॑ म॒न्दिनं॒ स्तोम्यं॒ मद॒ इन्द्रं॒ रथे॑ वहतो हर्य॒ता हरी॑ ।
पु॒रूण्य॑स्मै॒ सव॑नानि॒ हर्य॑त॒ इन्द्रा॑य॒ सोमा॒ हर॑यो दधन्विरे

tā vajriṇaṃ mandinaṃ stomyaṃ mada indraṃ rathe vahato haryatā harī |
purūṇyasmai savanāni haryata indrāya somā harayo dadhanvire

96.7

अरं॒ कामा॑य॒ हर॑यो दधन्विरे स्थि॒राय॑ हिन्व॒न्हर॑यो॒ हरी॑ तु॒रा ।
अर्व॑द्भि॒र्यो हरि॑भि॒र्जोष॒मीय॑ते॒ सो अ॑स्य॒ कामं॒ हरि॑वन्तमानशे

araṃ kāmāya harayo dadhanvire sthirāya hinvanharayo harī turā |
arvadbhiryo haribhirjoṣamīyate so asya kāmaṃ harivantamānaśe

96.8

हरि॑श्मशारु॒र्हरि॑केश आय॒सस्तु॑र॒स्पेये॒ यो ह॑रि॒पा अव॑र्धत ।
अर्व॑द्भि॒र्यो हरि॑भिर्वा॒जिनी॑वसु॒रति॒ विश्वा॑ दुरि॒ता पारि॑ष॒द्धरी॑

hariśmaśārurharikeśa āyasasturaspeye yo haripā avardhata |
arvadbhiryo haribhirvājinīvasurati viśvā duritā pāriṣaddharī

96.9

स्रुवे॑व॒ यस्य॒ हरि॑णी विपे॒ततु॒ः शिप्रे॒ वाजा॑य॒ हरि॑णी॒ दवि॑ध्वतः ।
प्र यत्कृ॒ते च॑म॒से मर्मृ॑ज॒द्धरी॑ पी॒त्वा मद॑स्य हर्य॒तस्यान्ध॑सः

sruveva yasya hariṇī vipetatuḥ śipre vājāya hariṇī davidhvataḥ |
pra yatkṛte camase marmṛjaddharī pītvā madasya haryatasyāndhasaḥ

96.10

उ॒त स्म॒ सद्म॑ हर्य॒तस्य॑ प॒स्त्यो॒३॒॑रत्यो॒ न वाजं॒ हरि॑वाँ अचिक्रदत् ।
म॒ही चि॒द्धि धि॒षणाह॑र्य॒दोज॑सा बृ॒हद्वयो॑ दधिषे हर्य॒तश्चि॒दा

uta sma sadma haryatasya pastyoratyo na vājaṃ harivām̐ acikradat |
mahī ciddhi dhiṣaṇāharyadojasā bṛhadvayo dadhiṣe haryataścidā

96.11

आ रोद॑सी॒ हर्य॑माणो महि॒त्वा नव्यं॑नव्यं हर्यसि॒ मन्म॒ नु प्रि॒यम् ।
प्र प॒स्त्य॑मसुर हर्य॒तं गोरा॒विष्कृ॑धि॒ हर॑ये॒ सूर्या॑य

ā rodasī haryamāṇo mahitvā navyaṃnavyaṃ haryasi manma nu priyam |
pra pastyamasura haryataṃ gorāviṣkṛdhi haraye sūryāya

96.12

आ त्वा॑ ह॒र्यन्तं॑ प्र॒युजो॒ जना॑नां॒ रथे॑ वहन्तु॒ हरि॑शिप्रमिन्द्र ।
पिबा॒ यथा॒ प्रति॑भृतस्य॒ मध्वो॒ हर्य॑न्य॒ज्ञं स॑ध॒मादे॒ दशो॑णिम्

ā tvā haryantaṃ prayujo janānāṃ rathe vahantu hariśipramindra |
pibā yathā pratibhṛtasya madhvo haryanyajñaṃ sadhamāde daśoṇim

96.13

अपा॒ः पूर्वे॑षां हरिवः सु॒ताना॒मथो॑ इ॒दं सव॑नं॒ केव॑लं ते ।
म॒म॒द्धि सोमं॒ मधु॑मन्तमिन्द्र स॒त्रा वृ॑षञ्ज॒ठर॒ आ वृ॑षस्व

apāḥ pūrveṣāṃ harivaḥ sutānāmatho idaṃ savanaṃ kevalaṃ te |
mamaddhi somaṃ madhumantamindra satrā vṛṣañjaṭhara ā vṛṣasva

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)