सूक्त 95: पुरूरवा और उर्वशी का संवाद

ह॒ये जाये॒ मन॑सा॒ तिष्ठ॑ घोरे॒ वचां॑सि मि॒श्रा कृ॑णवावहै॒ नु ।
न नौ॒ मन्त्रा॒ अनु॑दितास ए॒ते मय॑स्कर॒न्पर॑तरे च॒नाह॑न्

haye jāye manasā tiṣṭha ghore vacāṃsi miśrā kṛṇavāvahai nu |
na nau mantrā anuditāsa ete mayaskaranparatare canāhan

किमे॒ता वा॒चा कृ॑णवा॒ तवा॒हं प्राक्र॑मिषमु॒षसा॑मग्रि॒येव॑ ।
पुरू॑रव॒ः पुन॒रस्तं॒ परे॑हि दुराप॒ना वात॑ इवा॒हम॑स्मि

kimetā vācā kṛṇavā tavāhaṃ prākramiṣamuṣasāmagriyeva |
purūravaḥ punarastaṃ parehi durāpanā vāta ivāhamasmi

इषु॒र्न श्रि॒य इ॑षु॒धेर॑स॒ना गो॒षाः श॑त॒सा न रंहि॑ः ।
अ॒वीरे॒ क्रतौ॒ वि द॑विद्युत॒न्नोरा॒ न मा॒युं चि॑तयन्त॒ धुन॑यः

iṣurna śriya iṣudherasanā goṣāḥ śatasā na raṃhiḥ |
avīre kratau vi davidyutannorā na māyuṃ citayanta dhunayaḥ

सा वसु॒ दध॑ती॒ श्वशु॑राय॒ वय॒ उषो॒ यदि॒ वष्ट्यन्ति॑गृहात् ।
अस्तं॑ ननक्षे॒ यस्मि॑ञ्चा॒कन्दिवा॒ नक्तं॑ श्नथि॒ता वै॑त॒सेन॑

sā vasu dadhatī śvaśurāya vaya uṣo yadi vaṣṭyantigṛhāt |
astaṃ nanakṣe yasmiñcākandivā naktaṃ śnathitā vaitasena

त्रिः स्म॒ माह्न॑ः श्नथयो वैत॒सेनो॒त स्म॒ मेऽव्य॑त्यै पृणासि ।
पुरू॑र॒वोऽनु॑ ते॒ केत॑मायं॒ राजा॑ मे वीर त॒न्व१॒॑स्तदा॑सीः

triḥ sma māhnaḥ śnathayo vaitasenota sma me'vyatyai pṛṇāsi |
purūravo'nu te ketamāyaṃ rājā me vīra tanvastadāsīḥ

या सु॑जू॒र्णिः श्रेणि॑ः सु॒म्नआ॑पिर्ह्र॒देच॑क्षु॒र्न ग्र॒न्थिनी॑ चर॒ण्युः ।
ता अ॒ञ्जयो॑ऽरु॒णयो॒ न स॑स्रुः श्रि॒ये गावो॒ न धे॒नवो॑ऽनवन्त

yā sujūrṇiḥ śreṇiḥ sumnaāpirhradecakṣurna granthinī caraṇyuḥ |
tā añjayo'ruṇayo na sasruḥ śriye gāvo na dhenavo'navanta

सम॑स्मि॒ञ्जाय॑मान आसत॒ ग्ना उ॒तेम॑वर्धन्न॒द्य१॒॑ः स्वगू॑र्ताः ।
म॒हे यत्त्वा॑ पुरूरवो॒ रणा॒याव॑र्धयन्दस्यु॒हत्या॑य दे॒वाः

samasmiñjāyamāna āsata gnā utemavardhannadyaḥ svagūrtāḥ |
mahe yattvā purūravo raṇāyāvardhayandasyuhatyāya devāḥ

सचा॒ यदा॑सु॒ जह॑ती॒ष्वत्क॒ममा॑नुषीषु॒ मानु॑षो नि॒षेवे॑ ।
अप॑ स्म॒ मत्त॒रस॑न्ती॒ न भु॒ज्युस्ता अ॑त्रसन्रथ॒स्पृशो॒ नाश्वा॑ः

sacā yadāsu jahatīṣvatkamamānuṣīṣu mānuṣo niṣeve |
apa sma mattarasantī na bhujyustā atrasanrathaspṛśo nāśvāḥ

यदा॑सु॒ मर्तो॑ अ॒मृता॑सु नि॒स्पृक्सं क्षो॒णीभि॒ः क्रतु॑भि॒र्न पृ॒ङ्क्ते ।
ता आ॒तयो॒ न त॒न्व॑ः शुम्भत॒ स्वा अश्वा॑सो॒ न क्री॒ळयो॒ दन्द॑शानाः

yadāsu marto amṛtāsu nispṛksaṃ kṣoṇībhiḥ kratubhirna pṛṅkte |
tā ātayo na tanvaḥ śumbhata svā aśvāso na krīḻayo dandaśānāḥ

वि॒द्युन्न या पत॑न्ती॒ दवि॑द्यो॒द्भर॑न्ती मे॒ अप्या॒ काम्या॑नि ।
जनि॑ष्टो अ॒पो नर्य॒ः सुजा॑त॒ः प्रोर्वशी॑ तिरत दी॒र्घमायु॑ः

vidyunna yā patantī davidyodbharantī me apyā kāmyāni |
janiṣṭo apo naryaḥ sujātaḥ prorvaśī tirata dīrghamāyuḥ

ज॒ज्ञि॒ष इ॒त्था गो॒पीथ्या॑य॒ हि द॒धाथ॒ तत्पु॑रूरवो म॒ ओज॑ः ।
अशा॑सं त्वा वि॒दुषी॒ सस्मि॒न्नह॒न्न म॒ आशृ॑णो॒ः किम॒भुग्व॑दासि

jajñiṣa itthā gopīthyāya hi dadhātha tatpurūravo ma ojaḥ |
aśāsaṃ tvā viduṣī sasminnahanna ma āśṛṇoḥ kimabhugvadāsi

क॒दा सू॒नुः पि॒तरं॑ जा॒त इ॑च्छाच्च॒क्रन्नाश्रु॑ वर्तयद्विजा॒नन् ।
को दम्प॑ती॒ सम॑नसा॒ वि यू॑यो॒दध॒ यद॒ग्निः श्वशु॑रेषु॒ दीद॑यत्

kadā sūnuḥ pitaraṃ jāta icchāccakrannāśru vartayadvijānan |
ko dampatī samanasā vi yūyodadha yadagniḥ śvaśureṣu dīdayat

प्रति॑ ब्रवाणि व॒र्तय॑ते॒ अश्रु॑ च॒क्रन्न क्र॑न्ददा॒ध्ये॑ शि॒वायै॑ ।
प्र तत्ते॑ हिनवा॒ यत्ते॑ अ॒स्मे परे॒ह्यस्तं॑ न॒हि मू॑र॒ माप॑ः

prati bravāṇi vartayate aśru cakranna krandadādhye śivāyai |
pra tatte hinavā yatte asme parehyastaṃ nahi mūra māpaḥ

सु॒दे॒वो अ॒द्य प्र॒पते॒दना॑वृत्परा॒वतं॑ पर॒मां गन्त॒वा उ॑ ।
अधा॒ शयी॑त॒ निरृ॑तेरु॒पस्थेऽधै॑नं॒ वृका॑ रभ॒सासो॑ अ॒द्युः

sudevo adya prapatedanāvṛtparāvataṃ paramāṃ gantavā u |
adhā śayīta nirṛterupasthe'dhainaṃ vṛkā rabhasāso adyuḥ

पुरू॑रवो॒ मा मृ॑था॒ मा प्र प॑प्तो॒ मा त्वा॒ वृका॑सो॒ अशि॑वास उ क्षन् ।
न वै स्त्रैणा॑नि स॒ख्यानि॑ सन्ति सालावृ॒काणां॒ हृद॑यान्ये॒ता

purūravo mā mṛthā mā pra papto mā tvā vṛkāso aśivāsa u kṣan |
na vai straiṇāni sakhyāni santi sālāvṛkāṇāṃ hṛdayānyetā

यद्विरू॒पाच॑रं॒ मर्त्ये॒ष्वव॑सं॒ रात्री॑ः श॒रद॒श्चत॑स्रः ।
घृ॒तस्य॑ स्तो॒कं स॒कृदह्न॑ आश्नां॒ तादे॒वेदं ता॑तृपा॒णा च॑रामि

yadvirūpācaraṃ martyeṣvavasaṃ rātrīḥ śaradaścatasraḥ |
ghṛtasya stokaṃ sakṛdahna āśnāṃ tādevedaṃ tātṛpāṇā carāmi

अ॒न्त॒रि॒क्ष॒प्रां रज॑सो वि॒मानी॒मुप॑ शिक्षाम्यु॒र्वशीं॒ वसि॑ष्ठः ।
उप॑ त्वा रा॒तिः सु॑कृ॒तस्य॒ तिष्ठा॒न्नि व॑र्तस्व॒ हृद॑यं तप्यते मे

antarikṣaprāṃ rajaso vimānīmupa śikṣāmyurvaśīṃ vasiṣṭhaḥ |
upa tvā rātiḥ sukṛtasya tiṣṭhānni vartasva hṛdayaṃ tapyate me

इति॑ त्वा दे॒वा इ॒म आ॑हुरैळ॒ यथे॑मे॒तद्भव॑सि मृ॒त्युब॑न्धुः ।
प्र॒जा ते॑ दे॒वान्ह॒विषा॑ यजाति स्व॒र्ग उ॒ त्वमपि॑ मादयासे

iti tvā devā ima āhuraiḻa yathemetadbhavasi mṛtyubandhuḥ |
prajā te devānhaviṣā yajāti svarga u tvamapi mādayāse