दशम मण्डल

सूक्त 76: सोम कूटने वाले पत्थरों की स्तुति

ऋषि: सर्प ऐरावतो जरत्कर्णः · देवता: ग्रावाणः · छन्द: जगती

8 श्लोक · 76 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

सोम कूटने वाले पत्थरों की स्तुति

जरत्कर्ण सर्प ऐरावत जगती में सोम कूटने वाले ग्रावों की स्तुति करते हैं। बल के उदय पर ऋषि पत्थरों से इन्द्र, मरुतों और द्यावापृथिवी का आदर करने को कहते हैं। श्रेष्ठ सवन निचोड़ो; निचोड़ने वाले के हाथ में पत्थर घोड़े-सा है। राक्षसों को भगाओ, निर्ऋति को रोको, दुर्मति दूर करो, और हमारे लिए वीरों से भरा धन निचोड़ो। पत्थरों को द्युलोक से अधिक बलवान, विभ्वा से अधिक कुशल, वायु से अधिक वेगवान और अग्नि से अधिक अन्न देने वाला कहा गया है। उनके कूटने पर, कोलाहल के बीच, मनुष्य मनचाहा मधु दुहते हैं। हे ग्रावो, तुम इन्द्र के लिए सोम निचोड़कर कुशल कारीगर बन गए हो।

76.1

आ व॑ ऋञ्जस ऊ॒र्जां व्यु॑ष्टि॒ष्विन्द्रं॑ म॒रुतो॒ रोद॑सी अनक्तन ।
उ॒भे यथा॑ नो॒ अह॑नी सचा॒भुवा॒ सद॑ःसदो वरिव॒स्यात॑ उ॒द्भिदा॑

ā va ṛñjasa ūrjāṃ vyuṣṭiṣvindraṃ maruto rodasī anaktana |
ubhe yathā no ahanī sacābhuvā sadaḥsado varivasyāta udbhidā

76.2

तदु॒ श्रेष्ठं॒ सव॑नं सुनोत॒नात्यो॒ न हस्त॑यतो॒ अद्रि॑ः सो॒तरि॑ ।
वि॒दद्ध्य१॒॑र्यो अ॒भिभू॑ति॒ पौंस्यं॑ म॒हो रा॒ये चि॑त्तरुते॒ यदर्व॑तः

tadu śreṣṭhaṃ savanaṃ sunotanātyo na hastayato adriḥ sotari |
vidaddhyaryo abhibhūti pauṃsyaṃ maho rāye cittarute yadarvataḥ

76.3

तदिद्ध्य॑स्य॒ सव॑नं वि॒वेर॒पो यथा॑ पु॒रा मन॑वे गा॒तुमश्रे॑त् ।
गोअ॑र्णसि त्वा॒ष्ट्रे अश्व॑निर्णिजि॒ प्रेम॑ध्व॒रेष्व॑ध्व॒राँ अ॑शिश्रयुः

tadiddhyasya savanaṃ viverapo yathā purā manave gātumaśret |
goarṇasi tvāṣṭre aśvanirṇiji premadhvareṣvadhvarām̐ aśiśrayuḥ

76.4

अप॑ हत र॒क्षसो॑ भङ्गु॒राव॑तः स्कभा॒यत॒ निरृ॑तिं॒ सेध॒ताम॑तिम् ।
आ नो॑ र॒यिं सर्व॑वीरं सुनोतन देवा॒व्यं॑ भरत॒ श्लोक॑मद्रयः

apa hata rakṣaso bhaṅgurāvataḥ skabhāyata nirṛtiṃ sedhatāmatim |
ā no rayiṃ sarvavīraṃ sunotana devāvyaṃ bharata ślokamadrayaḥ

76.5

दि॒वश्चि॒दा वोऽम॑वत्तरेभ्यो वि॒भ्वना॑ चिदा॒श्व॑पस्तरेभ्यः ।
वा॒योश्चि॒दा सोम॑रभस्तरेभ्यो॒ऽग्नेश्चि॑दर्च पितु॒कृत्त॑रेभ्यः

divaścidā vo'mavattarebhyo vibhvanā cidāśvapastarebhyaḥ |
vāyościdā somarabhastarebhyo'gneścidarca pitukṛttarebhyaḥ

76.6

भु॒रन्तु॑ नो य॒शस॒ः सोत्वन्ध॑सो॒ ग्रावा॑णो वा॒चा दि॒विता॑ दि॒वित्म॑ता ।
नरो॒ यत्र॑ दुह॒ते काम्यं॒ मध्वा॑घो॒षय॑न्तो अ॒भितो॑ मिथ॒स्तुर॑ः

bhurantu no yaśasaḥ sotvandhaso grāvāṇo vācā divitā divitmatā |
naro yatra duhate kāmyaṃ madhvāghoṣayanto abhito mithasturaḥ

76.7

सु॒न्वन्ति॒ सोमं॑ रथि॒रासो॒ अद्र॑यो॒ निर॑स्य॒ रसं॑ ग॒विषो॑ दुहन्ति॒ ते ।
दु॒हन्त्यूध॑रुप॒सेच॑नाय॒ कं नरो॑ ह॒व्या न म॑र्जयन्त आ॒सभि॑ः

sunvanti somaṃ rathirāso adrayo nirasya rasaṃ gaviṣo duhanti te |
duhantyūdharupasecanāya kaṃ naro havyā na marjayanta āsabhiḥ

76.8

ए॒ते न॑र॒ः स्वप॑सो अभूतन॒ य इन्द्रा॑य सुनु॒थ सोम॑मद्रयः ।
वा॒मंवा॑मं वो दि॒व्याय॒ धाम्ने॒ वसु॑वसु व॒ः पार्थि॑वाय सुन्व॒ते

ete naraḥ svapaso abhūtana ya indrāya sunutha somamadrayaḥ |
vāmaṃvāmaṃ vo divyāya dhāmne vasuvasu vaḥ pārthivāya sunvate

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)