दशम मण्डल

सूक्त 75: नदी-स्तुति, सिन्धु सबमें अग्रणी

ऋषि: सिन्धुक्षित् प्रैयमेधः · देवता: नद्यः · छन्द: जगती

9 श्लोक · 75 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

नदी-स्तुति, सिन्धु सबमें अग्रणी

सिन्धुक्षित् प्रैयमेध जगती में नदियों का गान करते हैं; यही नदी-स्तुति है। जल सात-सात करके तीन धाराओं में चले, और सिन्धु बल में सबसे आगे है। वरुण ने उसके बहने के लिए मार्ग काटे। उसका नाद बादल से गरजती वर्षा-सा द्युलोक तक उठता है; वह वृषभ-सी गरजती आती है। नदियाँ उसकी ओर वैसे दौड़ती हैं जैसे माताएँ बछड़े की ओर। फिर प्रसिद्ध नामावली: हे गङ्गा, यमुना, सरस्वती, शुतुद्री, परुष्णी, मेरी स्तुति सुनो, असिक्नी, मरुद्वृधा, वितस्ता, आर्जीकीया और सुषोमा के साथ। तृष्टामा, रसा, श्वेती, कुभा, गोमती, क्रुमु और मेहत्नु उसके साथ चलती हैं। सिन्धु सुन्दर वस्त्रों वाली युवती है, घोड़ों, रथों और सोने से भरी।

75.1

प्र सु व॑ आपो महि॒मान॑मुत्त॒मं का॒रुर्वो॑चाति॒ सद॑ने वि॒वस्व॑तः ।
प्र स॒प्तस॑प्त त्रे॒धा हि च॑क्र॒मुः प्र सृत्व॑रीणा॒मति॒ सिन्धु॒रोज॑सा

pra su va āpo mahimānamuttamaṃ kārurvocāti sadane vivasvataḥ |
pra saptasapta tredhā hi cakramuḥ pra sṛtvarīṇāmati sindhurojasā

75.2

प्र ते॑ऽरद॒द्वरु॑णो॒ यात॑वे प॒थः सिन्धो॒ यद्वाजाँ॑ अ॒भ्यद्र॑व॒स्त्वम् ।
भूम्या॒ अधि॑ प्र॒वता॑ यासि॒ सानु॑ना॒ यदे॑षा॒मग्रं॒ जग॑तामिर॒ज्यसि॑

pra te'radadvaruṇo yātave pathaḥ sindho yadvājām̐ abhyadravastvam |
bhūmyā adhi pravatā yāsi sānunā yadeṣāmagraṃ jagatāmirajyasi

75.3

दि॒वि स्व॒नो य॑तते॒ भूम्यो॒पर्य॑न॒न्तं शुष्म॒मुदि॑यर्ति भा॒नुना॑ ।
अ॒भ्रादि॑व॒ प्र स्त॑नयन्ति वृ॒ष्टय॒ः सिन्धु॒र्यदेति॑ वृष॒भो न रोरु॑वत्

divi svano yatate bhūmyoparyanantaṃ śuṣmamudiyarti bhānunā |
abhrādiva pra stanayanti vṛṣṭayaḥ sindhuryadeti vṛṣabho na roruvat

75.4

अ॒भि त्वा॑ सिन्धो॒ शिशु॒मिन्न मा॒तरो॑ वा॒श्रा अ॑र्षन्ति॒ पय॑सेव धे॒नव॑ः ।
राजे॑व॒ युध्वा॑ नयसि॒ त्वमित्सिचौ॒ यदा॑सा॒मग्रं॑ प्र॒वता॒मिन॑क्षसि

abhi tvā sindho śiśuminna mātaro vāśrā arṣanti payaseva dhenavaḥ |
rājeva yudhvā nayasi tvamitsicau yadāsāmagraṃ pravatāminakṣasi

75.5

इ॒मं मे॑ गङ्गे यमुने सरस्वति॒ शुतु॑द्रि॒ स्तोमं॑ सचता॒ परु॒ष्ण्या ।
अ॒सि॒क्न्या म॑रुद्वृधे वि॒तस्त॒यार्जी॑कीये शृणु॒ह्या सु॒षोम॑या

imaṃ me gaṅge yamune sarasvati śutudri stomaṃ sacatā paruṣṇyā |
asiknyā marudvṛdhe vitastayārjīkīye śṛṇuhyā suṣomayā

75.6

तृ॒ष्टाम॑या प्रथ॒मं यात॑वे स॒जूः सु॒सर्त्वा॑ र॒सया॑ श्वे॒त्या त्या ।
त्वं सि॑न्धो॒ कुभ॑या गोम॒तीं क्रुमुं॑ मेह॒त्न्वा स॒रथं॒ याभि॒रीय॑से

tṛṣṭāmayā prathamaṃ yātave sajūḥ susartvā rasayā śvetyā tyā |
tvaṃ sindho kubhayā gomatīṃ krumuṃ mehatnvā sarathaṃ yābhirīyase

75.7

ऋजी॒त्येनी॒ रुश॑ती महि॒त्वा परि॒ ज्रयां॑सि भरते॒ रजां॑सि ।
अद॑ब्धा॒ सिन्धु॑र॒पसा॑म॒पस्त॒माश्वा॒ न चि॒त्रा वपु॑षीव दर्श॒ता

ṛjītyenī ruśatī mahitvā pari jrayāṃsi bharate rajāṃsi |
adabdhā sindhurapasāmapastamāśvā na citrā vapuṣīva darśatā

75.8

स्वश्वा॒ सिन्धु॑ः सु॒रथा॑ सु॒वासा॑ हिर॒ण्ययी॒ सुकृ॑ता वा॒जिनी॑वती ।
ऊर्णा॑वती युव॒तिः सी॒लमा॑वत्यु॒ताधि॑ वस्ते सु॒भगा॑ मधु॒वृध॑म्

svaśvā sindhuḥ surathā suvāsā hiraṇyayī sukṛtā vājinīvatī |
ūrṇāvatī yuvatiḥ sīlamāvatyutādhi vaste subhagā madhuvṛdham

75.9

सु॒खं रथं॑ युयुजे॒ सिन्धु॑र॒श्विनं॒ तेन॒ वाजं॑ सनिषद॒स्मिन्ना॒जौ ।
म॒हान्ह्य॑स्य महि॒मा प॑न॒स्यतेऽद॑ब्धस्य॒ स्वय॑शसो विर॒प्शिन॑ः

sukhaṃ rathaṃ yuyuje sindhuraśvinaṃ tena vājaṃ saniṣadasminnājau |
mahānhyasya mahimā panasyate'dabdhasya svayaśaso virapśinaḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)