दशम मण्डल

सूक्त 73: ओज और मन्यु से जन्मे इन्द्र

ऋषि: गौरिवीतिः शाक्त्यः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 73 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

ओज और मन्यु से जन्मे इन्द्र

गौरिवीति शाक्त्य त्रिष्टुप् में इन्द्र की स्तुति करते हैं। तुम शीघ्र विजय के लिए उग्र, आनन्दमय और सबसे ओजस्वी जन्मे; मरुतों ने इन्द्र को बढ़ाया। इन्द्र ने ऋषि के लिए नमुचि को मारा और मनु के लिए देवों तक जाने वाले सुगम मार्ग बनाए। ऋषि कहते हैं, लोग कहते हैं वे अश्व से आए; मैं मानता हूँ वे ओज से जन्मे; वे मन्यु से आए और घरों में ठहरे; इन्द्र स्वयं जानते हैं वे कहाँ से जन्मे। अन्तिम मन्त्र में ऋषि सुन्दर पंखों वाले पक्षियों की तरह इन्द्र के पास आकर विनती करते हैं: अन्धकार हटाओ, हमारी आँखें भरो, हमें जाल में बँधे-सा मुक्त करो।

73.1

जनि॑ष्ठा उ॒ग्रः सह॑से तु॒राय॑ म॒न्द्र ओजि॑ष्ठो बहु॒लाभि॑मानः ।
अव॑र्ध॒न्निन्द्रं॑ म॒रुत॑श्चि॒दत्र॑ मा॒ता यद्वी॒रं द॒धन॒द्धनि॑ष्ठा

janiṣṭhā ugraḥ sahase turāya mandra ojiṣṭho bahulābhimānaḥ |
avardhannindraṃ marutaścidatra mātā yadvīraṃ dadhanaddhaniṣṭhā

73.2

द्रु॒हो निष॑त्ता पृश॒नी चि॒देवै॑ः पु॒रू शंसे॑न वावृधु॒ष्ट इन्द्र॑म् ।
अ॒भीवृ॑तेव॒ ता म॑हाप॒देन॑ ध्वा॒न्तात्प्र॑पि॒त्वादुद॑रन्त॒ गर्भा॑ः

druho niṣattā pṛśanī cidevaiḥ purū śaṃsena vāvṛdhuṣṭa indram |
abhīvṛteva tā mahāpadena dhvāntātprapitvādudaranta garbhāḥ

73.3

ऋ॒ष्वा ते॒ पादा॒ प्र यज्जिगा॒स्यव॑र्ध॒न्वाजा॑ उ॒त ये चि॒दत्र॑ ।
त्वमि॑न्द्र सालावृ॒कान्स॒हस्र॑मा॒सन्द॑धिषे अ॒श्विना व॑वृत्याः

ṛṣvā te pādā pra yajjigāsyavardhanvājā uta ye cidatra |
tvamindra sālāvṛkānsahasramāsandadhiṣe aśvinā vavṛtyāḥ

73.4

स॒म॒ना तूर्णि॒रुप॑ यासि य॒ज्ञमा नास॑त्या स॒ख्याय॑ वक्षि ।
व॒साव्या॑मिन्द्र धारयः स॒हस्रा॒श्विना॑ शूर ददतुर्म॒घानि॑

samanā tūrṇirupa yāsi yajñamā nāsatyā sakhyāya vakṣi |
vasāvyāmindra dhārayaḥ sahasrāśvinā śūra dadaturmaghāni

73.5

मन्द॑मान ऋ॒तादधि॑ प्र॒जायै॒ सखि॑भि॒रिन्द्र॑ इषि॒रेभि॒रर्थ॑म् ।
आभि॒र्हि मा॒या उप॒ दस्यु॒मागा॒न्मिह॒ः प्र त॒म्रा अ॑वप॒त्तमां॑सि

mandamāna ṛtādadhi prajāyai sakhibhirindra iṣirebhirartham |
ābhirhi māyā upa dasyumāgānmihaḥ pra tamrā avapattamāṃsi

73.6

सना॑माना चिद्ध्वसयो॒ न्य॑स्मा॒ अवा॑ह॒न्निन्द्र॑ उ॒षसो॒ यथान॑ः ।
ऋ॒ष्वैर॑गच्छ॒ः सखि॑भि॒र्निका॑मैः सा॒कं प्र॑ति॒ष्ठा हृद्या॑ जघन्थ

sanāmānā ciddhvasayo nyasmā avāhannindra uṣaso yathānaḥ |
ṛṣvairagacchaḥ sakhibhirnikāmaiḥ sākaṃ pratiṣṭhā hṛdyā jaghantha

73.7

त्वं ज॑घन्थ॒ नमु॑चिं मख॒स्युं दासं॑ कृण्वा॒न ऋष॑ये॒ विमा॑यम् ।
त्वं च॑कर्थ॒ मन॑वे स्यो॒नान्प॒थो दे॑व॒त्राञ्ज॑सेव॒ याना॑न्

tvaṃ jaghantha namuciṃ makhasyuṃ dāsaṃ kṛṇvāna ṛṣaye vimāyam |
tvaṃ cakartha manave syonānpatho devatrāñjaseva yānān

73.8

त्वमे॒तानि॑ पप्रिषे॒ वि नामेशा॑न इन्द्र दधिषे॒ गभ॑स्तौ ।
अनु॑ त्वा दे॒वाः शव॑सा मदन्त्यु॒परि॑बुध्नान्व॒निन॑श्चकर्थ

tvametāni papriṣe vi nāmeśāna indra dadhiṣe gabhastau |
anu tvā devāḥ śavasā madantyuparibudhnānvaninaścakartha

73.9

च॒क्रं यद॑स्या॒प्स्वा निष॑त्तमु॒तो तद॑स्मै॒ मध्विच्च॑च्छद्यात् ।
पृ॒थि॒व्यामति॑षितं॒ यदूध॒ः पयो॒ गोष्वद॑धा॒ ओष॑धीषु

cakraṃ yadasyāpsvā niṣattamuto tadasmai madhviccacchadyāt |
pṛthivyāmatiṣitaṃ yadūdhaḥ payo goṣvadadhā oṣadhīṣu

73.10

अश्वा॑दिया॒येति॒ यद्वद॒न्त्योज॑सो जा॒तमु॒त म॑न्य एनम् ।
म॒न्योरि॑याय ह॒र्म्येषु॑ तस्थौ॒ यत॑ः प्रज॒ज्ञ इन्द्रो॑ अस्य वेद

aśvādiyāyeti yadvadantyojaso jātamuta manya enam |
manyoriyāya harmyeṣu tasthau yataḥ prajajña indro asya veda

73.11

वय॑ः सुप॒र्णा उप॑ सेदु॒रिन्द्रं॑ प्रि॒यमे॑धा॒ ऋष॑यो॒ नाध॑मानाः ।
अप॑ ध्वा॒न्तमू॑र्णु॒हि पू॒र्धि चक्षु॑र्मुमु॒ग्ध्य१॒॑स्मान्नि॒धये॑व ब॒द्धान्

vayaḥ suparṇā upa sedurindraṃ priyamedhā ṛṣayo nādhamānāḥ |
apa dhvāntamūrṇuhi pūrdhi cakṣurmumugdhyasmānnidhayeva baddhān

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)