दशम मण्डल

सूक्त 72: देवों का जन्म

ऋषि: लौक्यो बृहस्पतिः, बृहस्पतिराङ्गिरसो वा, दाक्षायणी अदितिर्वा · देवता: देवाः · छन्द: अनुष्टुप्

9 श्लोक · 72 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

देवों का जन्म

लौक्य बृहस्पति, या बृहस्पति आङ्गिरस, या दाक्षायणी अदिति अनुष्टुप् में देवों के जन्म का वर्णन करते हैं। ब्रह्मणस्पति ने इन्हें लोहार की तरह गढ़ा। देवों के प्रथम युग में असत् से सत् उत्पन्न हुआ; फिर उत्तानपद से दिशाएँ जन्मीं। अदिति से दक्ष जन्मे और दक्ष से अदिति, क्योंकि हे दक्ष, अदिति तुम्हारी पुत्री होकर जन्मीं। जब देव जल में खड़े हुए तो नर्तकों-सी घनी धूल उठी। यतियों की तरह उन्होंने लोकों को भरा और समुद्र में छिपे सूर्य को बाहर लाए। अदिति के शरीर से आठ पुत्र जन्मे; वे सात को लेकर देवों के पास गईं और मार्ताण्ड को दूर रखा, फिर जन्म और मृत्यु के लिए उसे लौटा लाईं।

72.1

दे॒वानां॒ नु व॒यं जाना॒ प्र वो॑चाम विप॒न्यया॑ ।
उ॒क्थेषु॑ श॒स्यमा॑नेषु॒ यः पश्या॒दुत्त॑रे यु॒गे

devānāṃ nu vayaṃ jānā pra vocāma vipanyayā |
uktheṣu śasyamāneṣu yaḥ paśyāduttare yuge

72.2

ब्रह्म॑ण॒स्पति॑रे॒ता सं क॒र्मार॑ इवाधमत् ।
दे॒वानां॑ पू॒र्व्ये यु॒गेऽस॑त॒ः सद॑जायत

brahmaṇaspatiretā saṃ karmāra ivādhamat |
devānāṃ pūrvye yuge'sataḥ sadajāyata

72.3

दे॒वानां॑ यु॒गे प्र॑थ॒मेऽस॑त॒ः सद॑जायत ।
तदाशा॒ अन्व॑जायन्त॒ तदु॑त्ता॒नप॑द॒स्परि॑

devānāṃ yuge prathame'sataḥ sadajāyata |
tadāśā anvajāyanta taduttānapadaspari

72.4

भूर्ज॑ज्ञ उत्ता॒नप॑दो भु॒व आशा॑ अजायन्त ।
अदि॑ते॒र्दक्षो॑ अजायत॒ दक्षा॒द्वदि॑ति॒ः परि॑

bhūrjajña uttānapado bhuva āśā ajāyanta |
aditerdakṣo ajāyata dakṣādvaditiḥ pari

72.5

अदि॑ति॒र्ह्यज॑निष्ट॒ दक्ष॒ या दु॑हि॒ता तव॑ ।
तां दे॒वा अन्व॑जायन्त भ॒द्रा अ॒मृत॑बन्धवः

aditirhyajaniṣṭa dakṣa yā duhitā tava |
tāṃ devā anvajāyanta bhadrā amṛtabandhavaḥ

72.6

यद्दे॑वा अ॒दः स॑लि॒ले सुसं॑रब्धा॒ अति॑ष्ठत ।
अत्रा॑ वो॒ नृत्य॑तामिव ती॒व्रो रे॒णुरपा॑यत

yaddevā adaḥ salile susaṃrabdhā atiṣṭhata |
atrā vo nṛtyatāmiva tīvro reṇurapāyata

72.7

यद्दे॑वा॒ यत॑यो यथा॒ भुव॑ना॒न्यपि॑न्वत ।
अत्रा॑ समु॒द्र आ गू॒ळ्हमा सूर्य॑मजभर्तन

yaddevā yatayo yathā bhuvanānyapinvata |
atrā samudra ā gūḻhamā sūryamajabhartana

72.8

अ॒ष्टौ पु॒त्रासो॒ अदि॑ते॒र्ये जा॒तास्त॒न्व१॒॑स्परि॑ ।
दे॒वाँ उप॒ प्रैत्स॒प्तभि॒ः परा॑ मार्ता॒ण्डमा॑स्यत्

aṣṭau putrāso aditerye jātāstanvaspari |
devām̐ upa praitsaptabhiḥ parā mārtāṇḍamāsyat

72.9

स॒प्तभि॑ः पु॒त्रैरदि॑ति॒रुप॒ प्रैत्पू॒र्व्यं यु॒गम् ।
प्र॒जायै॑ मृ॒त्यवे॑ त्व॒त्पुन॑र्मार्ता॒ण्डमाभ॑रत्

saptabhiḥ putrairaditirupa praitpūrvyaṃ yugam |
prajāyai mṛtyave tvatpunarmārtāṇḍamābharat

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)