सूक्त 71: ज्ञान और वाणी का सूक्त

बृह॑स्पते प्रथ॒मं वा॒चो अग्रं॒ यत्प्रैर॑त नाम॒धेयं॒ दधा॑नाः ।
यदे॑षां॒ श्रेष्ठं॒ यद॑रि॒प्रमासी॑त्प्रे॒णा तदे॑षां॒ निहि॑तं॒ गुहा॒विः

bṛhaspate prathamaṃ vāco agraṃ yatprairata nāmadheyaṃ dadhānāḥ |
yadeṣāṃ śreṣṭhaṃ yadaripramāsītpreṇā tadeṣāṃ nihitaṃ guhāviḥ

सक्तु॑मिव॒ तित॑उना पु॒नन्तो॒ यत्र॒ धीरा॒ मन॑सा॒ वाच॒मक्र॑त ।
अत्रा॒ सखा॑यः स॒ख्यानि॑ जानते भ॒द्रैषां॑ ल॒क्ष्मीर्निहि॒ताधि॑ वा॒चि

saktumiva titaunā punanto yatra dhīrā manasā vācamakrata |
atrā sakhāyaḥ sakhyāni jānate bhadraiṣāṃ lakṣmīrnihitādhi vāci

य॒ज्ञेन॑ वा॒चः प॑द॒वीय॑माय॒न्तामन्व॑विन्द॒न्नृषि॑षु॒ प्रवि॑ष्टाम् ।
तामा॒भृत्या॒ व्य॑दधुः पुरु॒त्रा तां स॒प्त रे॒भा अ॒भि सं न॑वन्ते

yajñena vācaḥ padavīyamāyantāmanvavindannṛṣiṣu praviṣṭām |
tāmābhṛtyā vyadadhuḥ purutrā tāṃ sapta rebhā abhi saṃ navante

उ॒त त्व॒ः पश्य॒न्न द॑दर्श॒ वाच॑मु॒त त्व॑ः शृ॒ण्वन्न शृ॑णोत्येनाम् ।
उ॒तो त्व॑स्मै त॒न्वं१॒॑ वि स॑स्रे जा॒येव॒ पत्य॑ उश॒ती सु॒वासा॑ः

uta tvaḥ paśyanna dadarśa vācamuta tvaḥ śṛṇvanna śṛṇotyenām |
uto tvasmai tanvaṃ vi sasre jāyeva patya uśatī suvāsāḥ

उ॒त त्वं॑ स॒ख्ये स्थि॒रपी॑तमाहु॒र्नैनं॑ हिन्व॒न्त्यपि॒ वाजि॑नेषु ।
अधे॑न्वा चरति मा॒ययै॒ष वाचं॑ शुश्रु॒वाँ अ॑फ॒लाम॑पु॒ष्पाम्

uta tvaṃ sakhye sthirapītamāhurnainaṃ hinvantyapi vājineṣu |
adhenvā carati māyayaiṣa vācaṃ śuśruvām̐ aphalāmapuṣpām

यस्ति॒त्याज॑ सचि॒विदं॒ सखा॑यं॒ न तस्य॑ वा॒च्यपि॑ भा॒गो अ॑स्ति ।
यदीं॑ शृ॒णोत्यल॑कं शृणोति न॒हि प्र॒वेद॑ सुकृ॒तस्य॒ पन्था॑म्

yastityāja sacividaṃ sakhāyaṃ na tasya vācyapi bhāgo asti |
yadīṃ śṛṇotyalakaṃ śṛṇoti nahi praveda sukṛtasya panthām

अ॒क्ष॒ण्वन्त॒ः कर्ण॑वन्त॒ः सखा॑यो मनोज॒वेष्वस॑मा बभूवुः ।
आ॒द॒घ्नास॑ उपक॒क्षास॑ उ त्वे ह्र॒दा इ॑व॒ स्नात्वा॑ उ त्वे ददृश्रे

akṣaṇvantaḥ karṇavantaḥ sakhāyo manojaveṣvasamā babhūvuḥ |
ādaghnāsa upakakṣāsa u tve hradā iva snātvā u tve dadṛśre

हृ॒दा त॒ष्टेषु॒ मन॑सो ज॒वेषु॒ यद्ब्रा॑ह्म॒णाः सं॒यज॑न्ते॒ सखा॑यः ।
अत्राह॑ त्वं॒ वि ज॑हुर्वे॒द्याभि॒रोह॑ब्रह्माणो॒ वि च॑रन्त्यु त्वे

hṛdā taṣṭeṣu manaso javeṣu yadbrāhmaṇāḥ saṃyajante sakhāyaḥ |
atrāha tvaṃ vi jahurvedyābhirohabrahmāṇo vi carantyu tve

इ॒मे ये नार्वाङ्न प॒रश्चर॑न्ति॒ न ब्रा॑ह्म॒णासो॒ न सु॒तेक॑रासः ।
त ए॒ते वाच॑मभि॒पद्य॑ पा॒पया॑ सि॒रीस्तन्त्रं॑ तन्वते॒ अप्र॑जज्ञयः

ime ye nārvāṅna paraścaranti na brāhmaṇāso na sutekarāsaḥ |
ta ete vācamabhipadya pāpayā sirīstantraṃ tanvate aprajajñayaḥ

सर्वे॑ नन्दन्ति य॒शसाग॑तेन सभासा॒हेन॒ सख्या॒ सखा॑यः ।
कि॒ल्बि॒ष॒स्पृत्पि॑तु॒षणि॒र्ह्ये॑षा॒मरं॑ हि॒तो भव॑ति॒ वाजि॑नाय

sarve nandanti yaśasāgatena sabhāsāhena sakhyā sakhāyaḥ |
kilbiṣaspṛtpituṣaṇirhyeṣāmaraṃ hito bhavati vājināya

ऋ॒चां त्व॒ः पोष॑मास्ते पुपु॒ष्वान्गा॑य॒त्रं त्वो॑ गायति॒ शक्व॑रीषु ।
ब्र॒ह्मा त्वो॒ वद॑ति जातवि॒द्यां य॒ज्ञस्य॒ मात्रां॒ वि मि॑मीत उ त्वः

ṛcāṃ tvaḥ poṣamāste pupuṣvāngāyatraṃ tvo gāyati śakvarīṣu |
brahmā tvo vadati jātavidyāṃ yajñasya mātrāṃ vi mimīta u tvaḥ