दशम मण्डल

सूक्त 67: बृहस्पति की गर्जना, गायें मुक्त

ऋषि: अयास्य आङ्गिरसः · देवता: बृहस्पतिः · छन्द: त्रिष्टुप्

12 श्लोक · 67 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

बृहस्पति की गर्जना, गायें मुक्त

अयास्य आङ्गिरस त्रिष्टुप् में बृहस्पति की स्तुति करते हैं। हमारे पिता ने ऋत से जन्मी यह सात शीर्षों वाली बुद्धि पाई; अयास्य ने इन्द्र का उक्थ गाते हुए चौथी को जन्म दिया। द्युलोक के पुत्र अङ्गिरसों ने ऋत बोला और यज्ञ का प्रथम धाम सँभाला। हंसों-से पुकारते मित्रों के साथ बृहस्पति ने पत्थर के बाड़े खोले, गायों की ओर गरजे और गाया। अन्धकार में ज्योति खोजते हुए उन्होंने अनृत के सेतु पर छिपी गायें निकालीं, पुर तोड़ा, और आकाश-से गरजते हुए उषा, सूर्य, गौ और अर्क पाए। इन्द्र ने दुधारू गायों के रक्षक वल को गर्जना से काटा। ऋषि माँगते हैं कि सब शत्रु पीछे रह जाएँ और द्यावापृथिवी सुनें।

67.1

इ॒मां धियं॑ स॒प्तशी॑र्ष्णीं पि॒ता न॑ ऋ॒तप्र॑जातां बृह॒तीम॑विन्दत् ।
तु॒रीयं॑ स्विज्जनयद्वि॒श्वज॑न्यो॒ऽयास्य॑ उ॒क्थमिन्द्रा॑य॒ शंस॑न्

imāṃ dhiyaṃ saptaśīrṣṇīṃ pitā na ṛtaprajātāṃ bṛhatīmavindat |
turīyaṃ svijjanayadviśvajanyo'yāsya ukthamindrāya śaṃsan

67.2

ऋ॒तं शंस॑न्त ऋ॒जु दीध्या॑ना दि॒वस्पु॒त्रासो॒ असु॑रस्य वी॒राः ।
विप्रं॑ प॒दमङ्गि॑रसो॒ दधा॑ना य॒ज्ञस्य॒ धाम॑ प्रथ॒मं म॑नन्त

ṛtaṃ śaṃsanta ṛju dīdhyānā divasputrāso asurasya vīrāḥ |
vipraṃ padamaṅgiraso dadhānā yajñasya dhāma prathamaṃ mananta

67.3

हं॒सैरि॑व॒ सखि॑भि॒र्वाव॑दद्भिरश्म॒न्मया॑नि॒ नह॑ना॒ व्यस्य॑न् ।
बृह॒स्पति॑रभि॒कनि॑क्रद॒द्गा उ॒त प्रास्तौ॒दुच्च॑ वि॒द्वाँ अ॑गायत्

haṃsairiva sakhibhirvāvadadbhiraśmanmayāni nahanā vyasyan |
bṛhaspatirabhikanikradadgā uta prāstauducca vidvām̐ agāyat

67.4

अ॒वो द्वाभ्यां॑ प॒र एक॑या॒ गा गुहा॒ तिष्ठ॑न्ती॒रनृ॑तस्य॒ सेतौ॑ ।
बृह॒स्पति॒स्तम॑सि॒ ज्योति॑रि॒च्छन्नुदु॒स्रा आक॒र्वि हि ति॒स्र आव॑ः

avo dvābhyāṃ para ekayā gā guhā tiṣṭhantīranṛtasya setau |
bṛhaspatistamasi jyotiricchannudusrā ākarvi hi tisra āvaḥ

67.5

वि॒भिद्या॒ पुरं॑ श॒यथे॒मपा॑चीं॒ निस्त्रीणि॑ सा॒कमु॑द॒धेर॑कृन्तत् ।
बृह॒स्पति॑रु॒षसं॒ सूर्यं॒ गाम॒र्कं वि॑वेद स्त॒नय॑न्निव॒ द्यौः

vibhidyā puraṃ śayathemapācīṃ nistrīṇi sākamudadherakṛntat |
bṛhaspatiruṣasaṃ sūryaṃ gāmarkaṃ viveda stanayanniva dyauḥ

67.6

इन्द्रो॑ व॒लं र॑क्षि॒तारं॒ दुघा॑नां क॒रेणे॑व॒ वि च॑कर्ता॒ रवे॑ण ।
स्वेदा॑ञ्जिभिरा॒शिर॑मि॒च्छमा॒नोऽरो॑दयत्प॒णिमा गा अ॑मुष्णात्

indro valaṃ rakṣitāraṃ dughānāṃ kareṇeva vi cakartā raveṇa |
svedāñjibhirāśiramicchamāno'rodayatpaṇimā gā amuṣṇāt

67.7

स ईं॑ स॒त्येभि॒ः सखि॑भिः शु॒चद्भि॒र्गोधा॑यसं॒ वि ध॑न॒सैर॑दर्दः ।
ब्रह्म॑ण॒स्पति॒र्वृष॑भिर्व॒राहै॑र्घ॒र्मस्वे॑देभि॒र्द्रवि॑णं॒ व्या॑नट्

sa īṃ satyebhiḥ sakhibhiḥ śucadbhirgodhāyasaṃ vi dhanasairadardaḥ |
brahmaṇaspatirvṛṣabhirvarāhairgharmasvedebhirdraviṇaṃ vyānaṭ

67.8

ते स॒त्येन॒ मन॑सा॒ गोप॑तिं॒ गा इ॑या॒नास॑ इषणयन्त धी॒भिः ।
बृह॒स्पति॑र्मि॒थोअ॑वद्यपेभि॒रुदु॒स्रिया॑ असृजत स्व॒युग्भि॑ः

te satyena manasā gopatiṃ gā iyānāsa iṣaṇayanta dhībhiḥ |
bṛhaspatirmithoavadyapebhirudusriyā asṛjata svayugbhiḥ

67.9

तं व॒र्धय॑न्तो म॒तिभि॑ः शि॒वाभि॑ः सिं॒हमि॑व॒ नान॑दतं स॒धस्थे॑ ।
बृह॒स्पतिं॒ वृष॑णं॒ शूर॑सातौ॒ भरे॑भरे॒ अनु॑ मदेम जि॒ष्णुम्

taṃ vardhayanto matibhiḥ śivābhiḥ siṃhamiva nānadataṃ sadhasthe |
bṛhaspatiṃ vṛṣaṇaṃ śūrasātau bharebhare anu madema jiṣṇum

67.10

य॒दा वाज॒मस॑नद्वि॒श्वरू॑प॒मा द्यामरु॑क्ष॒दुत्त॑राणि॒ सद्म॑ ।
बृह॒स्पतिं॒ वृष॑णं व॒र्धय॑न्तो॒ नाना॒ सन्तो॒ बिभ्र॑तो॒ ज्योति॑रा॒सा

yadā vājamasanadviśvarūpamā dyāmarukṣaduttarāṇi sadma |
bṛhaspatiṃ vṛṣaṇaṃ vardhayanto nānā santo bibhrato jyotirāsā

67.11

स॒त्यामा॒शिषं॑ कृणुता वयो॒धै की॒रिं चि॒द्ध्यव॑थ॒ स्वेभि॒रेवै॑ः ।
प॒श्चा मृधो॒ अप॑ भवन्तु॒ विश्वा॒स्तद्रो॑दसी शृणुतं विश्वमि॒न्वे

satyāmāśiṣaṃ kṛṇutā vayodhai kīriṃ ciddhyavatha svebhirevaiḥ |
paścā mṛdho apa bhavantu viśvāstadrodasī śṛṇutaṃ viśvaminve

67.12

इन्द्रो॑ म॒ह्ना म॑ह॒तो अ॑र्ण॒वस्य॒ वि मू॒र्धान॑मभिनदर्बु॒दस्य॑ ।
अह॒न्नहि॒मरि॑णात्स॒प्त सिन्धू॑न्दे॒वैर्द्या॑वापृथिवी॒ प्राव॑तं नः

indro mahnā mahato arṇavasya vi mūrdhānamabhinadarbudasya |
ahannahimariṇātsapta sindhūndevairdyāvāpṛthivī prāvataṃ naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)