दशम मण्डल

सूक्त 66: इन्द्र जिनमें ज्येष्ठ हैं वे देव

ऋषि: वसुकर्णो वासुक्रः · देवता: विश्वे देवाः · छन्द: जगती, १५ त्रिष्टुप्

15 श्लोक · 66 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

इन्द्र जिनमें ज्येष्ठ हैं वे देव

वसुकर्ण वासुक्र फिर जगती में कल्याण के लिए विश्वेदेवों को बुलाते हैं: महान यश वाले, ज्योति रचने वाले, यज्ञ के ज्ञाता देव, जिनमें इन्द्र ज्येष्ठ हैं। वसुओं सहित इन्द्र, आदित्यों सहित अदिति, रुद्रों सहित रुद्र और देवपत्नियों सहित त्वष्टा से आश्रय माँगा गया है। एक मन्त्र वृषा शब्द से गूँजता है: यज्ञ वृषा है, देव वृषा हैं, द्यावापृथिवी वृषा हैं, पर्जन्य वृषा है। अग्नि और सोम को बल की प्राप्ति के लिए बुलाया गया है। ऋषि देवों से यज्ञ को ठीक आगे ले जाने की विनती करते हैं, और कहते हैं कि वसिष्ठों ने पितरों और ऋषियों की तरह देवों की स्तुति की।

66.1

दे॒वान्हु॑वे बृ॒हच्छ्र॑वसः स्व॒स्तये॑ ज्योति॒ष्कृतो॑ अध्व॒रस्य॒ प्रचे॑तसः ।
ये वा॑वृ॒धुः प्र॑त॒रं वि॒श्ववे॑दस॒ इन्द्र॑ज्येष्ठासो अ॒मृता॑ ऋता॒वृध॑ः

devānhuve bṛhacchravasaḥ svastaye jyotiṣkṛto adhvarasya pracetasaḥ |
ye vāvṛdhuḥ prataraṃ viśvavedasa indrajyeṣṭhāso amṛtā ṛtāvṛdhaḥ

66.2

इन्द्र॑प्रसूता॒ वरु॑णप्रशिष्टा॒ ये सूर्य॑स्य॒ ज्योति॑षो भा॒गमा॑न॒शुः ।
म॒रुद्ग॑णे वृ॒जने॒ मन्म॑ धीमहि॒ माघो॑ने य॒ज्ञं ज॑नयन्त सू॒रय॑ः

indraprasūtā varuṇapraśiṣṭā ye sūryasya jyotiṣo bhāgamānaśuḥ |
marudgaṇe vṛjane manma dhīmahi māghone yajñaṃ janayanta sūrayaḥ

66.3

इन्द्रो॒ वसु॑भि॒ः परि॑ पातु नो॒ गय॑मादि॒त्यैर्नो॒ अदि॑ति॒ः शर्म॑ यच्छतु ।
रु॒द्रो रु॒द्रेभि॑र्दे॒वो मृ॑ळयाति न॒स्त्वष्टा॑ नो॒ ग्नाभि॑ः सुवि॒ताय॑ जिन्वतु

indro vasubhiḥ pari pātu no gayamādityairno aditiḥ śarma yacchatu |
rudro rudrebhirdevo mṛḻayāti nastvaṣṭā no gnābhiḥ suvitāya jinvatu

66.4

अदि॑ति॒र्द्यावा॑पृथि॒वी ऋ॒तं म॒हदिन्द्रा॒विष्णू॑ म॒रुत॒ः स्व॑र्बृ॒हत् ।
दे॒वाँ आ॑दि॒त्याँ अव॑से हवामहे॒ वसू॑न्रु॒द्रान्स॑वि॒तारं॑ सु॒दंस॑सम्

aditirdyāvāpṛthivī ṛtaṃ mahadindrāviṣṇū marutaḥ svarbṛhat |
devām̐ ādityām̐ avase havāmahe vasūnrudrānsavitāraṃ sudaṃsasam

66.5

सर॑स्वान्धी॒भिर्वरु॑णो धृ॒तव्र॑तः पू॒षा विष्णु॑र्महि॒मा वा॒युर॒श्विना॑ ।
ब्र॒ह्म॒कृतो॑ अ॒मृता॑ वि॒श्ववे॑दस॒ः शर्म॑ नो यंसन्त्रि॒वरू॑थ॒मंह॑सः

sarasvāndhībhirvaruṇo dhṛtavrataḥ pūṣā viṣṇurmahimā vāyuraśvinā |
brahmakṛto amṛtā viśvavedasaḥ śarma no yaṃsantrivarūthamaṃhasaḥ

66.6

वृषा॑ य॒ज्ञो वृष॑णः सन्तु य॒ज्ञिया॒ वृष॑णो दे॒वा वृष॑णो हवि॒ष्कृत॑ः ।
वृष॑णा॒ द्यावा॑पृथि॒वी ऋ॒ताव॑री॒ वृषा॑ प॒र्जन्यो॒ वृष॑णो वृष॒स्तुभ॑ः

vṛṣā yajño vṛṣaṇaḥ santu yajñiyā vṛṣaṇo devā vṛṣaṇo haviṣkṛtaḥ |
vṛṣaṇā dyāvāpṛthivī ṛtāvarī vṛṣā parjanyo vṛṣaṇo vṛṣastubhaḥ

66.7

अ॒ग्नीषोमा॒ वृष॑णा॒ वाज॑सातये पुरुप्रश॒स्ता वृष॑णा॒ उप॑ ब्रुवे ।
यावी॑जि॒रे वृष॑णो देवय॒ज्यया॒ ता न॒ः शर्म॑ त्रि॒वरू॑थं॒ वि यं॑सतः

agnīṣomā vṛṣaṇā vājasātaye purupraśastā vṛṣaṇā upa bruve |
yāvījire vṛṣaṇo devayajyayā tā naḥ śarma trivarūthaṃ vi yaṃsataḥ

66.8

धृ॒तव्र॑ताः क्ष॒त्रिया॑ यज्ञनि॒ष्कृतो॑ बृहद्दि॒वा अ॑ध्व॒राणा॑मभि॒श्रिय॑ः ।
अ॒ग्निहो॑तार ऋत॒सापो॑ अ॒द्रुहो॒ऽपो अ॑सृज॒न्ननु॑ वृत्र॒तूर्ये॑

dhṛtavratāḥ kṣatriyā yajñaniṣkṛto bṛhaddivā adhvarāṇāmabhiśriyaḥ |
agnihotāra ṛtasāpo adruho'po asṛjannanu vṛtratūrye

66.9

द्यावा॑पृथि॒वी ज॑नयन्न॒भि व्र॒ताप॒ ओष॑धीर्व॒निना॑नि य॒ज्ञिया॑ ।
अ॒न्तरि॑क्षं॒ स्व१॒॑रा प॑प्रुरू॒तये॒ वशं॑ दे॒वास॑स्त॒न्वी॒३॒॑ नि मा॑मृजुः

dyāvāpṛthivī janayannabhi vratāpa oṣadhīrvanināni yajñiyā |
antarikṣaṃ svarā paprurūtaye vaśaṃ devāsastanvī ni māmṛjuḥ

66.10

ध॒र्तारो॑ दि॒व ऋ॒भव॑ः सु॒हस्ता॑ वातापर्ज॒न्या म॑हि॒षस्य॑ तन्य॒तोः ।
आप॒ ओष॑धी॒ः प्र ति॑रन्तु नो॒ गिरो॒ भगो॑ रा॒तिर्वा॒जिनो॑ यन्तु मे॒ हव॑म्

dhartāro diva ṛbhavaḥ suhastā vātāparjanyā mahiṣasya tanyatoḥ |
āpa oṣadhīḥ pra tirantu no giro bhago rātirvājino yantu me havam

66.11

स॒मु॒द्रः सिन्धू॒ रजो॑ अ॒न्तरि॑क्षम॒ज एक॑पात्तनयि॒त्नुर॑र्ण॒वः ।
अहि॑र्बु॒ध्न्य॑ः शृणव॒द्वचां॑सि मे॒ विश्वे॑ दे॒वास॑ उ॒त सू॒रयो॒ मम॑

samudraḥ sindhū rajo antarikṣamaja ekapāttanayitnurarṇavaḥ |
ahirbudhnyaḥ śṛṇavadvacāṃsi me viśve devāsa uta sūrayo mama

66.12

स्याम॑ वो॒ मन॑वो दे॒ववी॑तये॒ प्राञ्चं॑ नो य॒ज्ञं प्र ण॑यत साधु॒या ।
आदि॑त्या॒ रुद्रा॒ वस॑व॒ः सुदा॑नव इ॒मा ब्रह्म॑ श॒स्यमा॑नानि जिन्वत

syāma vo manavo devavītaye prāñcaṃ no yajñaṃ pra ṇayata sādhuyā |
ādityā rudrā vasavaḥ sudānava imā brahma śasyamānāni jinvata

66.13

दैव्या॒ होता॑रा प्रथ॒मा पु॒रोहि॑त ऋ॒तस्य॒ पन्था॒मन्वे॑मि साधु॒या ।
क्षेत्र॑स्य॒ पतिं॒ प्रति॑वेशमीमहे॒ विश्वा॑न्दे॒वाँ अ॒मृताँ॒ अप्र॑युच्छतः

daivyā hotārā prathamā purohita ṛtasya panthāmanvemi sādhuyā |
kṣetrasya patiṃ prativeśamīmahe viśvāndevām̐ amṛtām̐ aprayucchataḥ

66.14

वसि॑ष्ठासः पितृ॒वद्वाच॑मक्रत दे॒वाँ ईळा॑ना ऋषि॒वत्स्व॒स्तये॑ ।
प्री॒ता इ॑व ज्ञा॒तय॒ः काम॒मेत्या॒स्मे दे॑वा॒सोऽव॑ धूनुता॒ वसु॑

vasiṣṭhāsaḥ pitṛvadvācamakrata devām̐ īḻānā ṛṣivatsvastaye |
prītā iva jñātayaḥ kāmametyāsme devāso'va dhūnutā vasu

66.15

दे॒वान्वसि॑ष्ठो अ॒मृता॑न्ववन्दे॒ ये विश्वा॒ भुव॑ना॒भि प्र॑त॒स्थुः ।
ते नो॑ रासन्तामुरुगा॒यम॒द्य यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒ः सदा॑ नः

devānvasiṣṭho amṛtānvavande ye viśvā bhuvanābhi pratasthuḥ |
te no rāsantāmurugāyamadya yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)