दशम मण्डल

सूक्त 42: धनुर्धर के बाण-सी स्तुति इन्द्र के लिए

ऋषि: कृष्ण आङ्गिरसः · देवता: इन्द्रः · छन्द: त्रिष्टुप्

11 श्लोक · 42 में से 191

इस अध्याय में क्या होता है

धनुर्धर के बाण-सी स्तुति इन्द्र के लिए

कृष्ण आङ्गिरस त्रिष्टुप् में गायक से कहते हैं कि जैसे धनुर्धर बाण छोड़ता है वैसे ही इन्द्र पर स्तुति छोड़ो, मित्र को गाय की तरह दुहो और भरे कोष की तरह उसे झुका दो। हे मघवन्, लोग तुम्हें दानी क्यों कहते हैं? मुझे तीक्ष्ण करो। युद्ध में सब इन्द्र को पुकारते हैं, पर वह वीर सोम निचोड़ने वाले का ही सखा बनता है और उसी के लिए प्रातः वृत्र को मारता है। जैसे जुआरी जीत का पासा चुनता है, वैसे इन्द्र दाता को चुनते हैं। अन्त में विनती है कि गायों से दुर्मति और जौ से भूख मिटे, और बृहस्पति तथा इन्द्र चारों ओर से रक्षा करें।

42.1

अस्ते॑व॒ सु प्र॑त॒रं लाय॒मस्य॒न्भूष॑न्निव॒ प्र भ॑रा॒ स्तोम॑मस्मै ।
वा॒चा वि॑प्रास्तरत॒ वाच॑म॒र्यो नि रा॑मय जरित॒ः सोम॒ इन्द्र॑म्

asteva su prataraṃ lāyamasyanbhūṣanniva pra bharā stomamasmai |
vācā viprāstarata vācamaryo ni rāmaya jaritaḥ soma indram

42.2

दोहे॑न॒ गामुप॑ शिक्षा॒ सखा॑यं॒ प्र बो॑धय जरितर्जा॒रमिन्द्र॑म् ।
कोशं॒ न पू॒र्णं वसु॑ना॒ न्यृ॑ष्ट॒मा च्या॑वय मघ॒देया॑य॒ शूर॑म्

dohena gāmupa śikṣā sakhāyaṃ pra bodhaya jaritarjāramindram |
kośaṃ na pūrṇaṃ vasunā nyṛṣṭamā cyāvaya maghadeyāya śūram

42.3

किम॒ङ्ग त्वा॑ मघवन्भो॒जमा॑हुः शिशी॒हि मा॑ शिश॒यं त्वा॑ शृणोमि ।
अप्न॑स्वती॒ मम॒ धीर॑स्तु शक्र वसु॒विदं॒ भग॑मि॒न्द्रा भ॑रा नः

kimaṅga tvā maghavanbhojamāhuḥ śiśīhi mā śiśayaṃ tvā śṛṇomi |
apnasvatī mama dhīrastu śakra vasuvidaṃ bhagamindrā bharā naḥ

42.4

त्वां जना॑ ममस॒त्येष्वि॑न्द्र संतस्था॒ना वि ह्व॑यन्ते समी॒के ।
अत्रा॒ युजं॑ कृणुते॒ यो ह॒विष्मा॒न्नासु॑न्वता स॒ख्यं व॑ष्टि॒ शूर॑ः

tvāṃ janā mamasatyeṣvindra saṃtasthānā vi hvayante samīke |
atrā yujaṃ kṛṇute yo haviṣmānnāsunvatā sakhyaṃ vaṣṭi śūraḥ

42.5

धनं॒ न स्य॒न्द्रं ब॑हु॒लं यो अ॑स्मै ती॒व्रान्सोमाँ॑ आसु॒नोति॒ प्रय॑स्वान् ।
तस्मै॒ शत्रू॑न्सु॒तुका॑न्प्रा॒तरह्नो॒ नि स्वष्ट्रा॑न्यु॒वति॒ हन्ति॑ वृ॒त्रम्

dhanaṃ na syandraṃ bahulaṃ yo asmai tīvrānsomām̐ āsunoti prayasvān |
tasmai śatrūnsutukānprātarahno ni svaṣṭrānyuvati hanti vṛtram

42.6

यस्मि॑न्व॒यं द॑धि॒मा शंस॒मिन्द्रे॒ यः शि॒श्राय॑ म॒घवा॒ काम॑म॒स्मे ।
आ॒राच्चि॒त्सन्भ॑यतामस्य॒ शत्रु॒र्न्य॑स्मै द्यु॒म्ना जन्या॑ नमन्ताम्

yasminvayaṃ dadhimā śaṃsamindre yaḥ śiśrāya maghavā kāmamasme |
ārāccitsanbhayatāmasya śatrurnyasmai dyumnā janyā namantām

42.7

आ॒राच्छत्रु॒मप॑ बाधस्व दू॒रमु॒ग्रो यः शम्ब॑ः पुरुहूत॒ तेन॑ ।
अ॒स्मे धे॑हि॒ यव॑म॒द्गोम॑दिन्द्र कृ॒धी धियं॑ जरि॒त्रे वाज॑रत्नाम्

ārācchatrumapa bādhasva dūramugro yaḥ śambaḥ puruhūta tena |
asme dhehi yavamadgomadindra kṛdhī dhiyaṃ jaritre vājaratnām

42.8

प्र यम॒न्तर्वृ॑षस॒वासो॒ अग्म॑न्ती॒व्राः सोमा॑ बहु॒लान्ता॑स॒ इन्द्र॑म् ।
नाह॑ दा॒मानं॑ म॒घवा॒ नि यं॑स॒न्नि सु॑न्व॒ते व॑हति॒ भूरि॑ वा॒मम्

pra yamantarvṛṣasavāso agmantīvrāḥ somā bahulāntāsa indram |
nāha dāmānaṃ maghavā ni yaṃsanni sunvate vahati bhūri vāmam

42.9

उ॒त प्र॒हाम॑ति॒दीव्या॑ जयाति कृ॒तं यच्छ्व॒घ्नी वि॑चि॒नोति॑ का॒ले ।
यो दे॒वका॑मो॒ न धना॑ रुणद्धि॒ समित्तं रा॒या सृ॑जति स्व॒धावा॑न्

uta prahāmatidīvyā jayāti kṛtaṃ yacchvaghnī vicinoti kāle |
yo devakāmo na dhanā ruṇaddhi samittaṃ rāyā sṛjati svadhāvān

42.10

गोभि॑ष्टरे॒माम॑तिं दु॒रेवां॒ यवे॑न॒ क्षुधं॑ पुरुहूत॒ विश्वा॑म् ।
व॒यं राज॑भिः प्रथ॒मा धना॑न्य॒स्माके॑न वृ॒जने॑ना जयेम

gobhiṣṭaremāmatiṃ durevāṃ yavena kṣudhaṃ puruhūta viśvām |
vayaṃ rājabhiḥ prathamā dhanānyasmākena vṛjanenā jayema

42.11

बृह॒स्पति॑र्न॒ः परि॑ पातु प॒श्चादु॒तोत्त॑रस्मा॒दध॑रादघा॒योः ।
इन्द्र॑ः पु॒रस्ता॑दु॒त म॑ध्य॒तो न॒ः सखा॒ सखि॑भ्यो॒ वरि॑वः कृणोतु

bṛhaspatirnaḥ pari pātu paścādutottarasmādadharādaghāyoḥ |
indraḥ purastāduta madhyato naḥ sakhā sakhibhyo varivaḥ kṛṇotu

पाठ का स्रोत: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)